საგადასახადო რეზიდენტობა იტალიაში და საქართველოში
იტალია 2024 წლიდან რეზიდენტად გთვლით ნებისმიერი ალტერნატიული კრიტერიუმით: წლის უმეტეს ნაწილში (183 დღე, დღის ნაწილების ჩათვლით) ფიზიკური ყოფნა, domicilio — ძირითადი პირადი და ოჯახური ურთიერთობები იტალიაში — ან მოსახლეობის რეესტრში (anagrafe) რეგისტრაცია (art. 2 TUIR). საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ შემოსავალს არ უბეგრავს. ორმაგ რეზიდენტობას 2000 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და ურთიერთშეთანხმება; უთანხმოებისას კონვენციის ინგლისური ტექსტია გადამწყვეტი.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, იტალიის კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით იტალია საგადასახადო რეზიდენტად
იტალია 2024 წლიდან რეზიდენტად გთვლით ნებისმიერი კრიტერიუმით: წლის უმეტეს ნაწილში ფიზიკური ყოფნა (დღის ნაწილი — სრული დღე), domicilio (ძირითადი პირადი და ოჯახური ურთიერთობები იტალიაში), residenza ან anagrafe-ში რეგისტრაცია.
- იტალიაში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით (დღის ნაწილების ჩათვლით) — იტალიის რეზიდენტი ხართ, მათ შორის, თუ იქიდან დისტანციურად მუშაობდით.
- თქვენი ძირითადი პირადი და ოჯახური ურთიერთობები იტალიაშია: ეს domicilio-ა და 2024 წლიდან იტალიის რეზიდენტი ხართ, თუნდაც იქ არ იმყოფებოდეთ.
- იტალიის მოსახლეობის რეესტრში (anagrafe) ხართ რეგისტრირებული — მოქმედებს იტალიის რეზიდენტობის პრეზუმფცია. მისი უარყოფა შეიძლება მხოლოდ იმის დამტკიცებით, რომ არცერთი კრიტერიუმი (ყოფნა, domicilio, residenza) არ სრულდება.
როდის ხართ არარეზიდენტი
- 183 დღეზე ნაკლები, ოჯახი და რეგისტრაცია იტალიაში არ არის — იტალიის არარეზიდენტი ხართ. იტალიაში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი იქ იბეგრება.
სად განსხვავდება იტალიის კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: 183 დღე იტალიაში, საქართველოს რეზიდენტობა კი შენარჩუნებულია. იტალია რეზიდენტად გთვლით წლის უმეტეს ნაწილში ფიზიკური ყოფნის გამო, საქართველო — 183 დღის გამო ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება (და საქართველოში ყოფნად ითვლის საქართველოდან დასასვენებლად, სამკურნალოდ, მივლინებით ან სასწავლებლად გასვლის დღეებსაც). ამიტომ ერთი და იმავე წლისთვის, მაგალითად გადასვლის წელს, შეიძლება ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყოთ. წყვეტს კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ საქართველოში — საქართველოს რეზიდენტი ხართ; ორივეში — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი (პირადი და ეკონომიკური კავშირები ერთად), შემდეგ ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი და მოქალაქეობა.
- კოლიზია: ოჯახი იტალიაში — რეზიდენტი ერთი დღის გარეშეც. 2024 წლიდან იტალია რეზიდენტად თვლის პირს, რომლის ძირითადი პირადი და ოჯახური ურთიერთობები იტალიაშია, თუნდაც იქ არ იმყოფებოდეს. საქართველოს საგადასახადო კოდექსისთვის ოჯახის ადგილს მნიშვნელობა არ აქვს — ის 183 დღეს ითვლის. კონვენციით: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ საქართველოში გაქვთ, საქართველოს რეზიდენტი ხართ; თუ ორივე სახელმწიფოში — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი პირადი და ეკონომიკური კავშირებით ერთად ფასდება, ოჯახი კი მას, როგორც წესი, იტალიისკენ წევს. 2024 წლამდე საკასაციო სასამართლო ეკონომიკურ ინტერესებს ანიჭებდა უპირატესობას, ოჯახს კი მხოლოდ სხვა კრიტერიუმებთან ერთად აფასებდა; ახალ წესებს უკუძალა არ აქვს (Cass. 19843/2024).
- კოლიზია: რეგისტრაცია იტალიის მოსახლეობის რეესტრში (anagrafe). წლის უმეტეს ნაწილში იტალიის მოსახლეობის რეესტრში რეგისტრაცია იტალიის რეზიდენტობის პრეზუმფციას ქმნის, საქართველოს საგადასახადო კოდექსი კი უცხოურ რეგისტრაციას არ ითვალისწინებს. კოლიზიას კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს — იტალიის საგადასახადო სააგენტო პირდაპირ აღიარებს, რომ საერთაშორისო შეთანხმების წესები მაშინაც გამოიყენება, როცა იტალიის რეზიდენტობა მხოლოდ anagrafe-ში რეგისტრაციიდან გამომდინარეობს. საქართველოში გადასვლისას იტალიის მოქალაქეები რეესტრიდან ამოწერას და საზღვარგარეთ მცხოვრებთა რეესტრში (AIRE) რეგისტრაციას საჭიროებენ.
- კოლიზია: საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი 183 დღის გარეშე და იტალიის რეზიდენტობა. საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი, რომელიც 183 დღის გარეშე მოგენიჭათ (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს), მხოლოდ იმ საგადასახადო წელზე ვრცელდება, რომლისთვისაც ცნობა გაიცა. იტალიისთვის ასეთი ცნობა იტალიის რეზიდენტობას არ აუქმებს: თუ იტალიაში 183 დღეს იმყოფებით, იქ domicilio ან anagrafe-ში რეგისტრაცია გაქვთ, ორმაგ რეზიდენტობას კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი; საქართველოში ფაქტობრივი ცხოვრების გარეშე მიღებული სტატუსი ამ კრიტერიუმებს არ ცვლის.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- რომელი კონვენცია მოქმედებს: საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენცია. მოქმედებს კონვენცია საქართველოს და იტალიის რესპუბლიკის მთავრობას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ, დამატებითი ოქმით (რომი, 2000 წლის 31 ოქტომბერი): ძალაშია 2004 წლის 19 თებერვლიდან და გამოიყენება 2005 წლის 1 იანვრიდან. ტექსტები ინგლისურ, იტალიურ და ქართულ ენებზეა; უთანხმოებისას უპირატესია ინგლისური — ეს მნიშვნელოვანია, რადგან ქართულ ტექსტში ორი შეცდომაა (მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი და მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი). რეზიდენტობა — მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი (OECD-ის რიგით: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა, ურთიერთშეთანხმება); ბიზნესის მოგება — მე-7 მუხლი; თავისუფალი პროფესიები — მე-14 მუხლი (ფიქსირებული ბაზა); ხელფასი — მე-15 მუხლი (183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში); პენსიები — მე-18 მუხლი (რეზიდენტობის სახელმწიფო, subject-to-tax დათქმით); საჯარო სამსახური — მე-19 მუხლი; ორმაგი დაბეგვრის აცილება — 24-ე მუხლი (ორივე სახელმწიფო ჩათვლით); ურთიერთშეთანხმების პროცედურა — 26-ე მუხლი (სამი წელი). MLI-ის მე-4 მუხლი ფიზიკურ პირებს არ ეხება — საქართველომ ის მთლიანად არ მიიღო.
- იტალია დღის ნაწილს სრულ დღედ ითვლის. ჩამოსვლისა და წასვლის დღეებს იტალია იტალიაში ყოფნის დღეებად ითვლის. საქართველოს საგადასახადო კოდექსიც საქართველოში ყოფნად ითვლის დღეს, როცა პირი საქართველოში იმყოფება — ამიტომ ერთი და იმავე დღეები ორივე სახელმწიფოში შეიძლება ჩაითვალოს და 183 დღე ორივეში „დაგროვდეს“. ზუსტი რაოდენობისთვის საზღვრის კვეთის ჩანაწერები გამოიყენეთ.
- იტალიაში მუშაობა იტალიის რეზიდენტობის გარეშე: 183 დღე 12 თვეში. იტალიაში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი იტალიური წყაროს შემოსავალია (art. 23 TUIR). თუ საქართველოს რეზიდენტი ხართ, კონვენციის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით ხელფასს მხოლოდ საქართველოს შეუძლია დაბეგროს, თუ ერთდროულად: იტალიაში არაუმეტეს 183 დღე ხართ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ფისკალურ წელს იწყება ან მთავრდება; დამსაქმებელი იტალიის რეზიდენტი არ არის; გასამრჯელოს მისი მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა იტალიაში არ იხდის. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური წყაროს შემოსავალია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი, 104-ე მუხლი) — ორმაგი დაბეგვრა არ წარმოიშობა, ხოლო თუ კონვენცია იტალიას დაბეგვრას უკრძალავს, ხელფასი შეიძლება არცერთ სახელმწიფოში არ დაიბეგროს.
- საქართველოდან დისტანციური მუშაობა და მომსახურება იტალიელი დამსაქმებლისთვის ან კლიენტისთვის. საქართველოში შესრულებული სამუშაო და საქართველოდან უცხოელი დამკვეთებისთვის გაწეული მომსახურება ქართული წყაროს შემოსავალია (104-ე მუხლი, მათ შორის პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალური მეწარმისთვის 1 %. თუ კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი), ხოლო პროფესიული მომსახურების შემოსავალს — მხოლოდ საქართველო, თუ იტალიაში ფიქსირებული ბაზა არ გაქვთ (მე-14 მუხლი). იტალიური კანონითაც დამოუკიდებელი საქმიანობის შემოსავალი იტალიური წყაროსია მხოლოდ მაშინ, როცა საქმიანობა იტალიაში სრულდება — მაშინ იტალიელი დამკვეთი 30 %-ს აკავებს, თუ კონვენციის შეღავათს ფორმითა და საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით არ მოითხოვთ. იტალიიდან დისტანციური მუშაობის დღეები კი იტალიაში ყოფნის დღეებია და 183 დღის შემდეგ იტალიის რეზიდენტად გაქცევთ. თუ დამსაქმებელი ან დამკვეთი ქართული საგადასახადო აგენტი არ არის, დეკლარაციას თავად წარადგენთ მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (153-ე მუხლი).
- კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ: იტალია მხოლოდ იტალიურ შემოსავალს ბეგრავს. თუ კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, იტალიას შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ იტალიური წყაროს შემოსავალი კონვენციის ფარგლებში: იტალიაში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი (მე-15 მუხლი), იტალიაში არსებული უძრავი ქონების შემოსავალი (მე-6 მუხლი) და მისი გასხვისების შემოსავალი (მე-13 მუხლის პირველი პუნქტი), იტალიური დივიდენდი — მაქსიმუმ 10 %-ით (მე-10 მუხლი); იტალიურ პროცენტსა და როიალტიზე იტალიას გადასახადი არ ეკუთვნის (მე-11, მე-12 მუხლები). წყაროსთან შემცირებული განაკვეთის ან გათავისუფლებისთვის იტალიელ საგადასახადო აგენტს მიაწოდეთ Agenzia delle Entrate-ის ფორმა, რომელშიც რეზიდენტობას საქართველოს შემოსავლების სამსახური ადასტურებს; წინააღმდეგ შემთხვევაში დაბრუნება მოითხოვეთ. საქართველოში ეს შემოსავლები უცხოური წყაროსია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია, ამიტომ იტალიური გადასახადის ჩათვლა (24-ე მუხლის მე-3 პუნქტი) მხოლოდ მაშინ დაგჭირდებათ, თუ იტალია ქართული წყაროს შემოსავალს დაბეგრავს.
- კონვენციით იტალიის რეზიდენტი ხართ: საქართველო მხოლოდ ქართულ შემოსავალს ბეგრავს, იტალია ქართულ გადასახადს ჩაითვლის. თუ კონვენციით იტალიის რეზიდენტი ხართ, საქართველო გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალზე და კონვენციის ფარგლებში: საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი საქართველოში არ იბეგრება, თუ სრულდება მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის სამივე პირობა; ქართულ დივიდენდზე — მაქსიმუმ 10 % (ქართული კანონით 5 %); ქართულ პროცენტსა და როიალტიზე საქართველოს გადასახადი არ ეკუთვნის; პროფესიული მომსახურება და ბიზნესის მოგება, მათ შორის საქართველოდან იტალიელ დამკვეთებზე გაწეული მომსახურება — მხოლოდ საქართველოში ფიქსირებული ბაზის ან მუდმივი დაწესებულებისას. კონვენციაზე მეტად დაკავებული ქართული გადასახადი იტალიის საგადასახადო სააგენტოს რეზიდენტობის ცნობით (attestato di residenza fiscale) ბრუნდება (125-ე მუხლი, №633 ბრძანება). იტალია მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს და ქართულ საშემოსავლო გადასახადს ჩაითვლის — არაუმეტეს იტალიური გადასახადისა, რომელიც ამ შემოსავალზე მოდის (24-ე მუხლის მე-2 პუნქტი, art. 165 TUIR); ჩათვლა არ ხდება, თუ შემოსავალი იტალიაში თქვენი მოთხოვნით საბოლოო გადასახადით დაიბეგრა.
- გადასვლის წელი: არც იტალია და არც საქართველო წელს არ ყოფს. იტალია რეზიდენტობას მთელი საგადასახადო პერიოდისთვის ადგენს; წლის გაყოფას მხოლოდ ზოგიერთი შეთანხმება ითვალისწინებს (Agenzia delle Entrate-ის მიხედვით — გერმანიასთან, შვეიცარიასთან და პანამასთან), საქართველო–იტალიის კონვენცია — არა. საქართველოც სტატუსს მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს. ამიტომ გადასვლის წელს ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი შეიძლება იყოთ მთელი წლისთვის — მაშინ წყვეტს კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი. შეინახეთ გადასვლის თარიღის დამადასტურებელი დოკუმენტები: ქირავნობის ხელშეკრულება, anagrafe-დან ამოწერა ან AIRE-ში რეგისტრაცია, ბილეთები.
- იტალიიდან საქართველოში გადასვლა: გასვლის გადასახადი მხოლოდ საწარმოს აქტივებზე. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ფიზიკური პირებისთვის გასვლის გადასახადს არ ადგენს. იტალიის გასვლის გადასახადი (art. 166 TUIR) ეხება მხოლოდ კომერციული საწარმოს მქონე პირს — საწარმოს აქტივებს, რომლებიც იტალიაში მუდმივ დაწესებულებაში არ რჩება; პირადი აქციები და წილები მას არ ექვემდებარება. კონვენციის მე-13 მუხლის მე-4 პუნქტით გადასვლის შემდეგ აქციების გასხვისების შემოსავალს მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს (უძრავ ქონებაზე დაფუძნებული კომპანიების ცალკე წესი კონვენციაში არ არის); იტალიაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისებას კი იტალია ბეგრავს.
- იტალიის მოქალაქეები: საქართველო „შავ სიაში“ არ არის. იტალიის მოქალაქე, რომელიც მოსახლეობის რეესტრიდან ამოიწერა და პრივილეგირებული საგადასახადო რეჟიმის მქონე სახელმწიფოში გადავიდა, იტალიის რეზიდენტად ითვლება, სანამ საწინააღმდეგოს არ დაამტკიცებს (art. 2 c. 2-bis TUIR). 1999 წლის 4 მაისის დეკრეტის ნუსხაში საქართველო არ არის, ამიტომ ეს პრეზუმფცია არ მოქმედებს: საქართველოში გადასვლისას იტალიის რეზიდენტობის შეწყვეტა ჩვეულებრივი კრიტერიუმებით ფასდება, ორმაგი რეზიდენტობისას კი — კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტით.
- იტალიაში გადასვლა: იმპატრიანტების რეჟიმი და ფიქსირებული გადასახადი უცხოურ შემოსავალზე. იტალიაში სამუშაოდ გადასვლისას, თუ წინა სამ საგადასახადო პერიოდში იტალიის რეზიდენტი არ იყავით, იტალიაში მიღებული ხელფასი და პროფესიული შემოსავალი შეიძლება მხოლოდ 50 %-ით (არასრულწლოვანი შვილით — 40 %-ით) დაიბეგროს, წელიწადში 600 000 ევრომდე (art. 5 D.Lgs. 209/2023). ვინც წინა ათი წლიდან ცხრაში იტალიის რეზიდენტი არ ყოფილა, შეუძლია საზღვარგარეთ მიღებულ შემოსავალზე წლიური ფიქსირებული გადასახადი აირჩიოს — 300 000 ევრო (art. 24-bis TUIR). ეს იტალიური შეღავათებია და ქართულ დაბეგვრას არ ცვლის: თუ საქართველოს რეზიდენტადაც რჩებით, საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს საქართველო კვლავ ბეგრავს.
- RW განყოფილება: ქართული ანგარიშებისა და ქონების დეკლარირება იტალიაში და IVIE/IVAFE. იტალიის რეზიდენტი ყოველწლიურ დეკლარაციაში (RW განყოფილება) აცხადებს საზღვარგარეთ არსებულ ინვესტიციებსა და ფინანსურ აქტივებს — ქართულ საბანკო ანგარიშებს, ქართული კომპანიების წილებს, საქართველოში არსებულ ბინას — და იხდის IVIE-ს (უცხოური უძრავი ქონება) და IVAFE-ს (უცხოური ფინანსური აქტივები). მიმდინარე ანგარიშები, რომელთა მაქსიმალური ნაშთი 15 000 ევროს არ აღემატება, არ ცხადდება, თუ IVAFE არ ერიცხება. საქართველოში ასეთი ანგარიშგება ფიზიკური პირებისთვის არ არსებობს.
- საქართველოს სახელმწიფო სამსახური იტალიაში. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ სახელმწიფო სამსახურისთვის გადახდილ ანაზღაურებას (პენსიის გარდა) მხოლოდ საქართველო ბეგრავს; იტალიას მისი დაბეგვრა მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ სამსახური იტალიაში ხორციელდება და იტალიის რეზიდენტი ხართ, რომელიც ან იტალიის მოქალაქეა, ან იტალიის რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მე-19 მუხლის პირველი პუნქტი).
- პენსიები: რეზიდენტობის სახელმწიფო, მაგრამ subject-to-tax დათქმით. წარსულ დაქირავებულ შრომასთან დაკავშირებულ პენსიებს, როგორც წესი, მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს (მე-18 მუხლის პირველი პუნქტი). თუმცა მე-2 პუნქტით ეს წესი არ მოქმედებს, თუ მიმღები რეზიდენტობის სახელმწიფოში საშემოსავლო გადასახადს არ ექვემდებარება — მაშინ პენსიას წყაროს სახელმწიფო ბეგრავს. საქართველო რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ პენსიას არ უბეგრავს, ამიტომ იტალიამ შეიძლება იტალიური პენსია (მათ შორის INPS-ის) დაბეგროს; იტალიის საგადასახადო სააგენტოს ოფიციალური განმარტება საქართველოს შესახებ არ მოიძებნა — გაითვალისწინეთ, რომ ფორმა EP/I-ით გათავისუფლებაზე შეიძლება უარი მიიღოთ. სამსახურის შეწყვეტისას იტალიაში მიღებული კომპენსაცია ან ერთჯერადი გადასახდელი (მაგალითად, TFR) საქართველოში გადასვლის შემდეგ მხოლოდ იტალიაში იბეგრება (მე-3 პუნქტი). სახელმწიფო სამსახურის პენსიას მხოლოდ გადამხდელი სახელმწიფო ბეგრავს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მიმღები მეორე სახელმწიფოს მოქალაქეცაა და რეზიდენტიც (მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტი). საქართველოში სახელმწიფო პენსია და დაგროვებითი პენსია არ იბეგრება.
- სოციალური დაზღვევა: საქართველოსა და იტალიას შორის კონვენცია არ არის. საქართველოსა და იტალიას შორის სოციალური უზრუნველყოფის კონვენცია არ არის (INPS-ის ორმხრივი კონვენციების ნუსხაში საქართველო არ არის) და ევროკავშირის კოორდინაციის წესები საქართველოზე არ ვრცელდება — სადაზღვევო პერიოდები არ ჯამდება. იტალიაში დაქირავებით ან თვითდასაქმებულად მუშაობისას იტალიური შენატანები იტალიური კანონით სავალდებულოა. საქართველოში სოციალური გადასახადი არ არის; დაგროვებით საპენსიო სქემაში შენატანებს იხდიან საქართველოს მოქალაქეები და მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელები. ორმაგი დაბეგვრის კონვენცია სოციალურ შენატანებს არ არეგულირებს.
- რეზიდენტობის ცნობები. იტალიაში კონვენციით სარგებლობისთვის, როგორც საქართველოს რეზიდენტს (მაგალითად, დივიდენდზე 10 %-იანი განაკვეთისთვის ან პროცენტზე დაკავების თავიდან ასაცილებლად), იტალიელ საგადასახადო აგენტს მიაწოდეთ Agenzia delle Entrate-ის ფორმა, რომელშიც რეზიდენტობას საქართველოს შემოსავლების სამსახური ადასტურებს, ან მისი რეზიდენტობის ცნობა შესაბამისი წლისთვის. საქართველოში კონვენციით სარგებლობისთვის, როგორც იტალიის რეზიდენტს, მოითხოვეთ attestato di residenza fiscale იტალიის საგადასახადო სააგენტოში; პროცედურას საქართველოში ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანება ადგენს, ხოლო ზედმეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნება 3 წლის ვადაში შეიძლება (საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი). კონვენციის შეუსაბამო დაბეგვრისას ურთიერთშეთანხმების პროცედურა პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში მოითხოვეთ (26-ე მუხლი). ცნობები ყოველი წლისთვის მოითხოვეთ.
- 2027 წლიდან — იტალიის ახალი საგადასახადო კოდექსი. 2027 წლის 1 იანვრიდან TUIR ახალი კოდექსით იცვლება (D.Lgs. 117/2026). რეზიდენტობის წესები არ შეცვლილა — შეიცვალა მხოლოდ სხვა მუხლების ნუმერაცია (არარეზიდენტების შემოსავალი — 25-ე მუხლი, უცხოური გადასახადის ჩათვლა — 185-ე მუხლი).
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
თუ ორივე სახელმწიფო გთვლით რეზიდენტად, გამოიყენება შეთანხმება (კონვენცია საქართველოს და იტალიის რესპუბლიკის მთავრობას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ, დამატებითი ოქმით (რომი, 2000 წლის 31 ოქტომბერი), მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი). კრიტერიუმები თანმიმდევრულად მოწმდება — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, საგადასახადო ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
შეთანხმება დეტალურად: შემოსავლები, განაკვეთები, 183 დღის წესი →
ტერმინები, რომლებსაც იტალიაში შეხვდებით
- domicilio
- 2024 წლიდან — ძირითადი პირადი და ოჯახური ურთიერთობების ადგილი; იტალიაში domicilio რეზიდენტობისთვის საკმარისია, დღეების გარეშე
- anagrafe
- იტალიის მოსახლეობის რეესტრი; რეგისტრაცია იტალიის რეზიდენტობის უარყოფად პრეზუმფციას ქმნის
- AIRE
- საზღვარგარეთ მცხოვრები იტალიის მოქალაქეების რეესტრი; საქართველოში გადასვლისას მასში რეგისტრაცია anagrafe-დან ამოწერას ნიშნავს
- IRPEF
- ფიზიკური პირების საშემოსავლო გადასახადი: რეზიდენტი იტალიაში ყველა შემოსავალზე იბეგრება, რეგიონული და მუნიციპალური დანამატებით
- attestato di residenza fiscale
- იტალიის რეზიდენტობის ცნობა; გასცემს Agenzia delle Entrate
- quadro RW
- იტალიური დეკლარაციის განყოფილება საზღვარგარეთ არსებული აქტივებისთვის; მასთან ერთად იხდიან IVIE-ს და IVAFE-ს
კითხვები
ოჯახი იტალიაში ცხოვრობს, მე კი წლის უმეტესობას საქართველოში ვატარებ. სად ვარ რეზიდენტი?
2024 წლიდან იტალია ოჯახის გამო (domicilio) რეზიდენტად გთვლით, საქართველო კი — 183 დღის გამო. წყვეტს კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ საქართველოში გაქვთ, საქართველოს რეზიდენტი ხართ; თუ ორივეში — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, რომელშიც ოჯახი, როგორც წესი, გადამწყვეტია; თუ ის ვერ დგინდება — სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობთ.
საქართველოდან ვემსახურები იტალიელ კლიენტებს. გადასახადს იტალიაშიც გადავიხდი?
თუ კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და იტალიაში ფიქსირებული ბაზა არ გაქვთ, საქართველოდან გაწეული პროფესიული მომსახურების შემოსავალს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-14 მუხლი) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსით 1 %. თუ სამუშაოს ნაწილს იტალიაში ასრულებთ, იტალიელი კლიენტი 30 %-ს აკავებს, თუ კონვენციის შეღავათს საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით არ მოითხოვთ.
საქართველოში გადავდივარ და იტალიურ პენსიას ვიღებ. სად იბეგრება?
კონვენციის მე-18 მუხლით კერძო და სოციალური დაზღვევის პენსიას, როგორც წესი, რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს. მაგრამ თუ რეზიდენტობის სახელმწიფოში პენსია საშემოსავლო გადასახადს არ ექვემდებარება — საქართველო უცხოურ პენსიას რეზიდენტს არ უბეგრავს — იტალიას მისი დაბეგვრა შეუძლია (მე-2 პუნქტი). სახელმწიფო სამსახურის პენსიას იტალია ბეგრავს, თუ საქართველოს მოქალაქე და რეზიდენტი არ ხართ.
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- art. 2 c. 2 TUIR (DPR 917/1986, 2024 წლიდან მოქმედი რედაქცია) — რეზიდენტია პირი, რომელსაც საგადასახადო პერიოდის უმეტეს ნაწილში (დღის ნაწილების ჩათვლით) იტალიაში აქვს residenza (ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი), domicilio (ძირითადი პირადი და ოჯახური ურთიერთობები) ან იქ ფიზიკურად იმყოფება; მოსახლეობის რეესტრში (anagrafe) რეგისტრაცია — უარყოფადი პრეზუმფციაა. კრიტერიუმები ალტერნატიულია.
- Agenzia delle Entrate, circolare n. 20/E del 4 novembre 2024 — კრიტერიუმები ალტერნატიულია; ზღვარი — 183 (ნაკიან წელს 184) დღე; დღის ნებისმიერი ნაწილი დღედ ითვლება; domicilio — უპირველესად პირადი და ოჯახური და არა ეკონომიკური ურთიერთობები; იტალიიდან 183 დღის დისტანციური მუშაობა თავისთავად რეზიდენტობას იძლევა; anagrafe-ში რეგისტრაცია — უარყოფადი პრეზუმფცია; წესები 01.01.2024-დან გამოიყენება; საერთაშორისო შეთანხმებას უპირატესობა აქვს, მათ შორის, როცა იტალიის რეზიდენტობა anagrafe-ში რეგისტრაციიდან გამომდინარეობს.
- D.Lgs. 19 giugno 2026, n. 117 (ახალი Testo unico, 01.01.2027-დან) — 2027 წლიდან TUIR ახალი კოდექსით იცვლება: რეზიდენტობის მე-2 მუხლი სიტყვასიტყვით გადატანილია; არარეზიდენტების შემოსავალი — 25-ე მუხლი, უცხოური გადასახადის ჩათვლა — 185-ე მუხლი.
- art. 23 c. 1 lett. c) TUIR — არარეზიდენტისთვის იბეგრება იტალიაში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის 30-ე მუხლი და დასკვნითი დებულება — კონვენცია ძალაში შედის სარატიფიკაციო სიგელების გაცვლის დღეს (2004 წლის 19 თებერვალი — mof.ge) და გამოიყენება: წყაროსთან დაკავებულ გადასახადებზე — ძალაში შესვლის მომდევნო კალენდარული წლის 1 იანვრიდან მიღებულ თანხებზე; სხვა გადასახადებზე — იმ საგადასახადო პერიოდებზე, რომლებიც ამ დღიდან იწყება (ე. ი. 2005 წლის 1 იანვრიდან). შესრულებულია რომში, 2000 წლის 31 ოქტომბერს, ინგლისურ, იტალიურ და ქართულ ენებზე, ყველა ტექსტს თანაბარი ძალა აქვს; უთანხმოებისას უპირატესია ინგლისური ტექსტი.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი ფიზიკური პირი: a) ჩაითვლება იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი აქვს; თუ ორივეში აქვს — იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები აქვს (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი); b) თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის დადგენა შეუძლებელია ან მუდმივი საცხოვრებელი არცერთში არ აქვს — იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობს (ინგლისური ტექსტი, რომელიც უპირატესია; ქართულ ტექსტში აქ შეცდომაა); c) თუ ჩვეულებრივ ორივეში ცხოვრობს ან არცერთში — იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის მოქალაქეცაა; d) თუ ორივეს მოქალაქეა ან არცერთის — საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმებით გადაწყვეტენ.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტი — პირს, რომელიც თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს მოქმედება იწვევს ან გამოიწვევს მის დაბეგვრას კონვენციის შეუსაბამოდ, შეუძლია ეროვნული საშუალებების მიუხედავად საქმე წარუდგინოს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა, — პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში; კომპეტენტური ორგანო ორივე სახელმწიფოში — ფინანსთა სამინისტრო.
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების ნუსხა — ნუსხაში 58 შეთანხმებაა. სერვისის 30 ქვეყნიდან მოქმედებს შეთანხმებები უკრაინასთან, პოლონეთთან, ჩეხეთთან, რუმინეთთან, უნგრეთთან, თურქეთთან, ჩინეთთან, ინდოეთთან, იაპონიასთან, გერმანიასთან, ავსტრიასთან, საფრანგეთთან, ესპანეთთან, პორტუგალიასთან, იტალიასთან, სინგაპურთან, შვედეთთან, შვეიცარიასთან, გაერთიანებულ სამეფოსთან და ნიდერლანდთან. ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, კანადასთან, მექსიკასთან, ბრაზილიასთან, არგენტინასთან, ინდონეზიასთან, მალაიზიასთან, ტაივანთან, პაკისტანთან და ბანგლადეშთან შეთანხმება არ არის.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-15 მუხლი — ხელფასი იბეგრება რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ სამუშაო მეორე სახელმწიფოში არ სრულდება; თუ სრულდება — მეორე სახელმწიფოსაც შეუძლია დაბეგვრა. თუმცა მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ ერთდროულად: a) მიმღები მეორე სახელმწიფოში იმყოფება არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერი თორმეტთვიანი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც იწყება ან მთავრდება მოცემულ ფისკალურ წელს (ქართულ ტექსტში — „183 დღეზე ნაკლებ ხანს“; ინგლისური ტექსტი — „not exceeding in the aggregate 183 days“); b) გასამრჯელოს იხდის დამქირავებელი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი არ არის, ან მისი სახელით; c) გასამრჯელოს არ იხდის დამქირავებლის მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა მეორე სახელმწიფოში (მე-2 პუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-7 და მე-14 მუხლები — საწარმოს მოგება იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ საწარმო მეორე სახელმწიფოში ბიზნესს იქ განლაგებული მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით არ ახორციელებს (მე-7 მუხლი; დამატებითი ოქმის მე-2 პუნქტით „ბიზნესიდან მოგება“ საქართველოს შემთხვევაში ეკონომიკურ მოგებასაც მოიცავს). პროფესიული მომსახურების ან სხვა დამოუკიდებელი საქმიანობის შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, სანამ პირს მეორე სახელმწიფოში ფიქსირებული ბაზა არ აქვს; თუ აქვს — მეორე სახელმწიფოს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ ამ ბაზისთვის მიკუთვნებული ნაწილი (მე-14 მუხლი).
- art. 25 c. 2 DPR 600/1973; art. 23 c. 1 lett. d) TUIR — არარეზიდენტის დამოუკიდებელი (პროფესიული) საქმიანობის შემოსავალი იტალიური წყაროსია, თუ საქმიანობა იტალიაში სრულდება; ასეთ ანაზღაურებაზე იტალიელი გადამხდელი საბოლოო გადასახადს 30 %-ს აკავებს.
- Agenzia delle Entrate — Convenzioni contro le doppie imposizioni: modelli e istruzioni (Provvedimento 10 luglio 2013, EP/I) — შეთანხმების განაკვეთის ან გათავისუფლების პირდაპირ გამოსაყენებლად არარეზიდენტი იტალიელ საგადასახადო აგენტს აწვდის 2013 წლის 10 ივლისის ბრძანებით დამტკიცებულ ფორმას, რომელშიც რეზიდენტობას მისი სახელმწიფოს საგადასახადო ორგანო ადასტურებს; INPS-ის პენსიებისთვის — ფორმა EP/I.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლი — საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციას საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგენენ: რეზიდენტი ფიზიკური პირები, რომელთა შემოსავალიც საქართველოში გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება; არარეზიდენტი ფიზიკური პირები, თუ მათი საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება (პირველი ნაწილი). მეწარმე ფიზიკური პირი ეკონომიკური საქმიანობის შეწყვეტისას დეკლარაციას 30 სამუშაო დღის ვადაში წარადგენს (მე-2 ნაწილი). პირს, რომელიც დეკლარაციის წარდგენას არ არის ვალდებული, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით (მე-4 ნაწილი).
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-10–მე-12 მუხლები — დივიდენდზე წყაროს სახელმწიფოს გადასახადი არ უნდა აღემატებოდეს 10 %-ს (5 %-ს, თუ ბენეფიციური მფლობელი კომპანიაა, რომელიც კაპიტალის სულ მცირე 25 %-ს ფლობს); პროცენტი იბეგრება მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი, ინგლისური ტექსტი: „taxable only in that other State“); როიალტი — მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ რეზიდენტი ბენეფიციური მფლობელია (მე-12 მუხლის პირველი პუნქტი).
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის 24-ე მუხლი — იტალიის რეზიდენტის შემოსავალზე, რომელიც საქართველოში იბეგრება, იტალია ამ შემოსავალს საგადასახადო ბაზაში რთავს და საქართველოში გადახდილ საშემოსავლო გადასახადს გამოქვითავს — არაუმეტეს იტალიური გადასახადისა, რომელიც ამ შემოსავალზე მოდის; გამოქვითვა არ ხდება, თუ შემოსავალი იტალიაში მიმღების მოთხოვნით და იტალიის კანონმდებლობის შესაბამისად საბოლოო გადასახადით იბეგრება (მე-2 პუნქტი). საქართველოს რეზიდენტის შემოსავალზე, რომელიც კონვენციით შეიძლება დაიბეგროს იტალიაში, საქართველო დაუშვებს იტალიაში გადახდილი გადასახადის გამოქვითვას — არაუმეტეს ქართული გადასახადის იმ ნაწილისა, რომელიც ამ შემოსავალს მიეწერება (მე-3 პუნქტი).
- art. 165 TUIR (credito per le imposte pagate all'estero) — თუ საერთო შემოსავალში საზღვარგარეთ მიღებული შემოსავალი შედის, იქ საბოლოოდ გადახდილი გადასახადი ნეტო გადასახადს აკლდება იტალიური გადასახადის იმ წილის ფარგლებში, რომელიც უცხოური შემოსავლის საერთო შემოსავალთან ფარდობას შეესაბამება; ჩათვლა შეთანხმების გარეშეც მოქმედებს.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლი; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებებით შეღავათების გამოყენებისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების შესახებ (matsne.gov.ge, კონსოლიდირებული 05.12.2024), 1–5 მუხლები — შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების წესს ადგენს ფინანსთა მინისტრი (125-ე მუხლი). შეღავათს გადახდის წყაროსთან ქართველი გადამხდელი იყენებს N1 ფორმით, ხოლო შეთანხმების განაკვეთზე მეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნებას არარეზიდენტი ითხოვს N2 ფორმით; ორივეს ერთვის მიმღების სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს რეზიდენტობის ცნობა დამოწმებული ქართული თარგმანით (აპოსტილი ან ლეგალიზაცია არ მოითხოვება); საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილებას 30 კალენდარულ დღეში იღებს. საქართველოს რეზიდენტი რეზიდენტობის ცნობას N4 ფორმით იღებს, ან შემოსავლების სამსახური უცხო ქვეყნის ფორმას ადასტურებს (მე-5 მუხლი).
- art. 166 TUIR (imposizione in uscita) — საზღვარგარეთ რეზიდენტობის გადატანა იმ პირის მიერ, ვინც კომერციულ საწარმოს ეწევა, იწვევს საწარმოს იმ აქტივების საბაზრო ღირებულებით რეალიზაციას, რომლებიც იტალიაში მუდმივ დაწესებულებაში არ დარჩა.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-13 მუხლი — უძრავი ქონების გასხვისების შემოსავალი შეიძლება დაიბეგროს ქონების ადგილმდებარეობის სახელმწიფოში (პირველი პუნქტი); ნებისმიერი სხვა ქონების, მათ შორის აქციების, გასხვისების შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ გამსხვისებლის რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-4 პუნქტი) — უძრავ ქონებაზე დაფუძნებული კომპანიების ცალკე წესი კონვენციაში არ არის.
- art. 2, comma 2-bis, TUIR; D.M. 4 maggio 1999 (GU n. 107 del 10.05.1999), art. 1 — საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე რეზიდენტად ითვლებიან იტალიის მოქალაქეები, რომლებიც მოსახლეობის რეესტრიდან ამოიწერნენ და პრივილეგირებული საგადასახადო რეჟიმის მქონე სახელმწიფოებში ან ტერიტორიებზე გადავიდნენ; 1999 წლის 4 მაისის დეკრეტის 1-ლი მუხლის ნუსხაში (ანდორა, ბაჰამის კუნძულები, მონაკო, პანამა, შვეიცარია, სინგაპური, ურუგვაი და სხვ.) საქართველო არ არის (Gazzetta Ufficiale-ის ტექსტი შემოწმდა 13.11.2026).
- art. 5 D.Lgs. 27 dicembre 2023, n. 209 (regime agevolativo per i lavoratori impatriati) — იტალიაში რეზიდენტობის გადამტანი პირის იტალიაში მიღებული ხელფასი და პროფესიული შემოსავალი შემოსავალში 50 %-ით შედის, წელიწადში 600 000 ევრომდე, თუ მუშაკი წინა სამ საგადასახადო პერიოდში იტალიის რეზიდენტი არ იყო (იმავე დამსაქმებელთან — ექვს ან შვიდ პერიოდში), იღებს ვალდებულებას იტალიაში რეზიდენტად დარჩეს და აქვს მაღალი კვალიფიკაცია; არასრულწლოვანი შვილით გადასვლისას გათავისუფლება 60 %-ია.
- art. 24-bis TUIR — ნებაყოფლობითი ჩანაცვლებითი გადასახადი საზღვარგარეთ მიღებულ შემოსავალზე მათთვის, ვინც რეზიდენტობას იტალიაში გადაიტანს და წინა ათი საგადასახადო პერიოდიდან სულ მცირე ცხრაში რეზიდენტი არ ყოფილა (interpello-ზე დადებითი პასუხის შემდეგ): წელიწადში 300 000 ევრო, ოჯახის თითოეულ წევრზე — 50 000 ევრო (2025 წლის 30 დეკემბრის №199 კანონით, ახალი გადასულებისთვის); წყდება 15 წლის შემდეგ; ცალკეული სახელმწიფოები შეიძლება გამოირიცხოს.
- Agenzia delle Entrate (precompilata) — Quadro RW, IVIE e IVAFE — რეზიდენტები RW განყოფილებაში აცხადებენ საზღვარგარეთ არსებულ ინვესტიციებსა და ფინანსურ აქტივებს, მათ შორის კრიპტოაქტივებს, და IRPEF-ის ვადებში იხდიან IVIE-ს (უცხოური უძრავი ქონება) და IVAFE-ს (უცხოური ფინანსური აქტივები); მიმდინარე ანგარიშები, რომელთა მაქსიმალური წლიური ნაშთი 15 000 ევროს არ აღემატება, არ ცხადდება, თუ IVAFE არ ერიცხება.
- საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2023 წლის 1 მარტის №60 ბრძანება (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე; გამოქვეყნდა 02.03.2023, ძალაშია 15.04.2023) — არაოფიციალური წყარო: BDO Georgia, Tax Newsletter, 2023 წლის აპრილი; REVERA — არაოფიციალური წყარო (საგადასახადო კონსულტანტები; ბრძანების ოფიციალური ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ვერ მოიძებნა). მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირი: დადასტურებული ქონება 3 000 000 ლარზე მეტი ან განცხადებამდე 3 წლის განმავლობაში წლიური შემოსავალი 200 000 ლარზე მეტი. რეზიდენტად ცნობისთვის დამატებით საჭიროა (1) ბინადრობის ნებართვა, ბინადრის მოწმობა ან საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა, ან (2) განცხადების წინა საგადასახადო წელს საქართველოში არსებული წყაროდან არანაკლებ 25 000 ლარის შემოსავალი; ორივე შემთხვევაში — საქართველოში არანაკლებ 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ღირებულების უძრავი ქონება საკუთრებაში (შემოსავლების სამსახურის განმარტებით, Revera). განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წარმომადგენლის მეშვეობითაც. REVERA-ს ცნობით, სტატუსი მხოლოდ იმ წლისთვის ენიჭება, რომელშიც განცხადება წარადგინეს.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-19 მუხლი — სახელმწიფო სამსახურის ანაზღაურება (პენსიის გარდა) იბეგრება მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სამსახური მეორე სახელმწიფოში ხორციელდება და პირი მისი რეზიდენტია, რომელიც ან მისი მოქალაქეა, ან მისი რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (პირველი პუნქტი). სახელმწიფო სამსახურის პენსია იბეგრება მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პირი მეორე სახელმწიფოს მოქალაქეცაა და რეზიდენტიც (მე-2 პუნქტი — ინგლისური ტექსტი „a national of, and a resident of“, რომელიც უპირატესია; ქართულ ტექსტში შეცდომით — „მოქალაქეს ან რეზიდენტს“).
- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი (2015 წლის 27 ოქტომბრის №4346 კანონი) — პროფესიულ საჯარო მოხელედ შეიძლება მიიღონ მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე (პირველი პუნქტი); საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულე საჯარო დაწესებულებაში შეიძლება დასაქმდეს მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულებით (მე-3 პუნქტი).
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-18 მუხლი — წარსულ დაქირავებულ შრომასთან დაკავშირებით რეზიდენტისთვის გადახდილი პენსიები იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში (პირველი პუნქტი). ეს წესი არ გამოიყენება, თუ შემოსავლის მიმღები რეზიდენტობის სახელმწიფოში მისი კანონმდებლობით საშემოსავლო გადასახადს არ ექვემდებარება — მაშინ პენსია იბეგრება სახელმწიფოში, სადაც შემოსავალი წარმოიშვა (მე-2 პუნქტი). თუ ერთი სახელმწიფოს რეზიდენტი მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი ხდება, პირველ სახელმწიფოში სამსახურის შეწყვეტისას მიღებული კომპენსაცია ან ერთჯერადი გადასახდელი იბეგრება მხოლოდ პირველ სახელმწიფოში (მე-3 პუნქტი).
- INPS — La domanda di pensione in regime di convenzione bilaterale — ევროკავშირის გარეთ იტალიის სოციალური უზრუნველყოფის ორმხრივი კონვენციის სახელმწიფოები: არგენტინა, ავსტრალია, ბრაზილია, კანადა და კვებეკი, ისრაელი, ყოფილი იუგოსლავიის სახელმწიფოები, მონაკო, ალბანეთი, კაბო-ვერდე, მოლდოვა, სან-მარინო, წმინდა საყდარი, აშშ, ტუნისი, თურქეთი, ურუგვაი, ვენესუელა და სხვ. — საქართველო ნუსხაში არ არის (შემოწმდა 13.11.2026).
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- Agenzia delle Entrate — Richiesta di attestato di residenza fiscale e istruzioni — იტალიის საგადასახადო სააგენტო რეზიდენტობის ცნობას (attestato di residenza fiscale) გასცემს იტალიურად, ინგლისური ან ფრანგული თარგმანით; ყოველ ეგზემპლარზე სპეციალური მოსაკრებელი 3,10 ევროა; სააგენტოს შეუძლია უცხო სახელმწიფოს ფორმაც დაადასტუროს.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი — საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
- Agenzia delle Entrate, circolare n. 9/E del 5 marzo 2015 (art. 165 TUIR) — ჩაითვლება საბოლოოდ გადახდილი უცხოური საშემოსავლო ან ანალოგიური ხასიათის გადასახადები; შეთანხმებით მოცული გადასახადები დამატებით შემოწმებას არ საჭიროებს; ეჭვის შემთხვევაში შეიძლება წინასწარი განმარტების (interpello) მოთხოვნა.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი — „ის ჩაითვლება იმ ხელშემკვრელი სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი, თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი აქვს ორივე ხელშემკვრელ სახელმწიფოში ის ჩაითვლება იმ ხელშემკვრელი სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი)“.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი (ინგლისური ტექსტი, რომელიც უპირატესია) — ინგლისური ტექსტი: „if the Contracting State in which he has his centre of vital interests cannot be determined, or if he has not a permanent home available to him in either Contracting State, he shall be deemed to be a resident of the Contracting State in which he has an habitual abode“ — ე. ი. იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობს. ქართულ ტექსტში ქვეპუნქტის ბოლოს შეცდომით წერია „სადაც მას გააჩნია მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი“; „c“ ქვეპუნქტი („თუ ის ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე ხელშემკვრელ სახელმწიფოში…“) და დასკვნითი დებულება (უთანხმოებისას უპირატესია ინგლისური ტექსტი) ადასტურებს, რომ გადამწყვეტია ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი.
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ და „d“ ქვეპუნქტები — „c“: „თუ ის ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე ხელშემკვრელ სახელმწიფოში ან ჩვეულებრივ არ ცხოვრობს არც ერთ მათგანში, ის ჩაითვლება იმ ხელშემკვრელი სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის მოქალაქესაც იგი წარმოადგენს“; „d“: „თუ ის არის ორივე ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მოქალაქე ან არც ერთის, მაშინ ხელშემკვრელ მხარეთა კომპეტენტური ორგანოები ამ საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე“; მოქალაქე — ნებისმიერი ფიზიკური პირი, რომელსაც ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მოქალაქეობა აქვს (მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „h“ ქვეპუნქტი).
- საქართველო–იტალიის 2000 წლის კონვენციის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „i“ ქვეპუნქტი — პირს, რომელიც თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს მოქმედება იწვევს ან გამოიწვევს მის დაბეგვრას კონვენციის შეუსაბამოდ, შეუძლია ეროვნული საშუალებების მიუხედავად საქმე წარუდგინოს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა, — პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში. კომპეტენტური ორგანო: საქართველოში — ფინანსთა სამინისტრო; იტალიაში — ფინანსთა სამინისტრო.
სასამართლო პრაქტიკა
- იტალიის საკასაციო სასამართლო (Corte di Cassazione), მე-5 (საგადასახადო) სექცია, sentenza n. 19843 (Rv. 671648-02), 18.07.2024 — რეზიდენტობის ახალ წესებს (D.Lgs. 209/2023) უკუძალა არ აქვს — ისინი 01.01.2024-დან წარმოშობილ გარემოებებზე ვრცელდება. წინა წლებისთვის domicilio — საქმეებისა და სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრია, ხოლო ოჯახური კავშირები მხოლოდ სხვა კრიტერიუმებთან ერთად ფასდება. გადამხდელის საჩივარი (2009 წელი) დაუშვებლად იქნა ცნობილი.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები აშშ-ში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები გერმანიაში
- გადასახადები ესპანეთში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები ნიდერლანდებში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები პორტუგალიაში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები უნგრეთში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩეხეთში
- გადასახადები ჩინეთში