საგადასახადო რეზიდენტობა გერმანიაში და საქართველოში
გერმანია რეზიდენტად გთვლით, თუ იქ გაქვთ საცხოვრებელი, რომელსაც ინარჩუნებთ და იყენებთ (Wohnsitz) — დღეების მინიმალური რაოდენობის გარეშე, ან თუ გერმანიაში 6 თვეზე მეტ ხანს უწყვეტად იმყოფებით, თუნდაც ეს პერიოდი ორ წელზე მოდიოდეს. საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ შემოსავალს არ უბეგრავს. ორმაგ რეზიდენტობას 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება, რომლის მიღწევამდე შეთანხმებით სარგებლობა შეუძლებელია.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, გერმანიის კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით გერმანია საგადასახადო რეზიდენტად
გერმანიაში გადამწყვეტია თავად საცხოვრებელი: თუ ინარჩუნებთ ბინას ან ოთახს, რომლითაც ნებისმიერ დროს შეგიძლიათ ისარგებლოთ, რეზიდენტი ხართ — დღეებისა და ინტერესების ცენტრის მიუხედავად.
გერმანული 6 თვე უწყვეტად ითვლება და კალენდარულ წელს არ უკავშირდება: ოქტომბრიდან აპრილამდე ყოფნა უკვე ჩვეულებრივ ყოფნას წარმოშობს.
- გერმანიაში საცხოვრებელი გაქვთ — § 8 AO-ს მიხედვით ეს Wohnsitz-ია, ამიტომ გერმანიის კანონით გერმანიის რეზიდენტი ხართ შეუზღუდავი საგადასახადო ვალდებულებით, მაშინაც კი, თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი საქართველოშია.
- გერმანიაში 6 თვეზე მეტ ხანს უწყვეტად იმყოფებოდით და არა ტურისტული მიზნით — § 9 AO-ს მიხედვით ეს პირველივე დღიდან ჩვეულებრივი ყოფნაა, გერმანიის რეზიდენტი ხართ.
როდის ხართ არარეზიდენტი
- ყოფნა მხოლოდ სტუმრად, ტურისტულად ან სამკურნალოდ, 1 წლამდე და საცხოვრებლის გარეშე — ჩვეულებრივი ყოფნა არ წარმოიშობა; გერმანიის არარეზიდენტი ხართ.
- გერმანიაში საცხოვრებელი არ გაქვთ და უწყვეტმა ყოფნამ 6 თვეს არ გადააჭარბა — გერმანიის არარეზიდენტი ხართ. გერმანული წყაროს შემოსავალი (მათ შორის, გერმანიაში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი) იქ შეზღუდულად იბეგრება.
სად განსხვავდება გერმანიის კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: გერმანიისთვის საკმარისია საცხოვრებელი, საქართველო დღეებს ითვლის. გერმანიისთვის საკმარისია თავად საცხოვრებელი (Wohnsitz): გერმანიის რეზიდენტი ხართ, თუნდაც სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი საქართველოში გქონდეთ და გერმანიაში იშვიათად ჩადიოდეთ — დღეებს გერმანია ამ შემთხვევაში არ ითვლის (BFH, I R 74/16, I R 58/16). საქართველო კი რეზიდენტად გთვლით 183 დღის მიხედვით ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება (ან სტატუსით). ამიტომ ორივე სახელმწიფო თავის რეზიდენტად მიგიჩნევთ. საბოლოო პასუხს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი იძლევა: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ გერმანიაში გაქვთ — გერმანიის რეზიდენტი ხართ; თუ ორივე სახელმწიფოში — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის მიხედვით. საქართველოში დაქირავებული ბინაც მუდმივი საცხოვრებელია, თუ ის მუდმივად თქვენს განკარგულებაშია.
- კოლიზია: 6 უწყვეტი თვე გერმანიაში და 183 დღე საქართველოში 12-თვიან პერიოდში. გერმანია 6 თვის უწყვეტ ყოფნას კალენდარული წლის საზღვრების მიუხედავად ითვლის და სტატუსი პირველივე დღიდან წარმოიშობა (§ 9 AO). საქართველო რეზიდენტობას მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს — 183 დღით ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ამ წელს მთავრდება, ხოლო საქართველოდან დასასვენებლად, სამკურნალოდ, მივლინებით ან სასწავლებლად გასვლის დღეებიც საქართველოში ყოფნად ითვლება. ამიტომ, მაგალითად, თუ ზაფხულამდე საქართველოში ცხოვრობდით, შემდეგ კი გერმანიაში გადახვედით, იმავე წლისთვის ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი შეიძლება იყოთ; ასეთ შემთხვევაში წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი.
- კოლიზია: საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი 183 დღის გარეშე და საცხოვრებელი გერმანიაში. საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი, რომელიც 183 დღის გარეშე მოგენიჭათ (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს), მხოლოდ იმ საგადასახადო წელზე ვრცელდება, რომლისთვისაც ცნობა გაიცა. გერმანიისთვის ასეთი ცნობა შეუზღუდავ საგადასახადო ვალდებულებას არ აუქმებს: თუ გერმანიაში საცხოვრებელი გაქვთ ან იქ 6 თვეზე მეტ ხანს იმყოფებით, ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს მუდმივი საცხოვრებლის, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრისა და ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით — საქართველოში ფაქტობრივი ცხოვრების გარეშე მიღებული სტატუსი ამ კრიტერიუმებს არ ცვლის.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- რომელი შეთანხმება მოქმედებს: საქართველო–გერმანიის 2006 წლის შეთანხმება. მოქმედებს შეთანხმება საქართველოსა და გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ (თბილისი, 2006 წლის 1 ივნისი) ოქმით: ძალაშია 2007 წლის 21 დეკემბრიდან და გამოიყენება 2008 წლის 1 იანვრიდან. 2014 წლის 11 მარტის ოქმი მხოლოდ ინფორმაციის გაცვლას ეხება. ტექსტები ქართულ, გერმანულ და რუსულ ენებზეა; ქართულ და გერმანულ ტექსტებს შორის განსხვავებისას რუსული ტექსტი უპირატესია. რეზიდენტობა — მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: მუდმივი საცხოვრებელი → სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი → ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი → მოქალაქეობა → კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება, რომლის მიღწევამდე, OECD-ის მოდელისგან განსხვავებით, შეთანხმებით გათვალისწინებულ უპირატესობებს ვერ მოითხოვთ. ხელფასი — მე-15 მუხლი (183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში); დამოუკიდებელი პირადი მომსახურება — მე-14 მუხლი (მხოლოდ ფიქსირებული ბაზისას); პენსიები — მე-18 მუხლი; სახელმწიფო სამსახური — მე-19 მუხლი; ორმაგი დაბეგვრის აცილება — 23-ე მუხლი; ურთიერთშეთანხმების პროცედურა — 25-ე მუხლი; გადასახადის დაბრუნება წყაროსთან დაკავებისას — 27-ე მუხლი.
- ურთიერთშეთანხმების მიღწევამდე შეთანხმებით სარგებლობა შეუძლებელია. თუ მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი და ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი შედეგს არ იძლევა და ორივე სახელმწიფოს მოქალაქე ხართ ან არცერთის, საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმებით წყვეტენ. OECD-ის მოდელისგან განსხვავებით, მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „d“ ქვეპუნქტი ადგენს: ასეთი შეთანხმების მიღწევამდე შეთანხმებით გათვალისწინებულ უპირატესობებს ვერ მოითხოვთ. მანამდე ორივე სახელმწიფო საკუთარი კანონით გბეგრავთ: გერმანია — მსოფლიო შემოსავალზე (§ 1 Abs. 1 EStG) და ქართულ გადასახადს მხოლოდ § 34c EStG-ით ჩაითვლის; საქართველო — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე (მათ შორის, საქართველოდან დისტანციურ მუშაობაზე) გერმანული გადასახადის ჩათვლის გარეშე, რადგან ფიზიკური პირისთვის ცალმხრივ ჩათვლას საგადასახადო კოდექსი არ ითვალისწინებს (124-ე მუხლი). შეთანხმების განაკვეთები წყაროსთანაც არ მოქმედებს (მაგალითად, გერმანიის კაპიტალური შემოსავლის გადასახადი დივიდენდზე 10 %-მდე არ მცირდება). საქმე წარადგინეთ კომპეტენტურ ორგანოში — საქართველოში ეს ფინანსთა სამინისტროა — დაბეგვრის შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში (25-ე მუხლი).
- შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ: გერმანია მხოლოდ გერმანულ შემოსავალს ბეგრავს. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, გერმანიას შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ გერმანული წყაროს შემოსავალი, რამდენადაც ამას შეთანხმება უშვებს: მაგალითად, გერმანიაში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი (მე-15 მუხლი), გერმანიაში არსებული უძრავი ქონების ქირა (მე-6 მუხლი) და გერმანიის სავალდებულო სოციალური დაზღვევის პენსია (მე-18 მუხლის მე-2 პუნქტი). გერმანულ დივიდენდზე გერმანიის გადასახადი 10 %-ს არ უნდა აღემატებოდეს — ზედმეტად დაკავებულ კაპიტალური შემოსავლის გადასახადს (Kapitalertragsteuer) ფედერალური ცენტრალური საგადასახადო სამსახური (Bundeszentralamt für Steuern) განცხადებით აბრუნებს საქართველოს რეზიდენტობის ცნობის საფუძველზე (§ 50c EStG; შეთანხმების 27-ე მუხლი — დაკავების წლიდან მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში); პროცენტსა და როიალტს მხოლოდ საქართველოს შეუძლია დაბეგროს. საქართველოში ეს უცხოური შემოსავალი რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი), ამიტომ გერმანული გადასახადის ჩათვლა (23-ე მუხლის მე-2 პუნქტი) იშვიათად დაგჭირდებათ. თუ გერმანიაში საცხოვრებელს ინარჩუნებთ, გერმანიის კანონით კვლავ შეუზღუდავი ვალდებულება გაქვთ და გერმანულ დეკლარაციას წარადგენთ — შეთანხმება მხოლოდ გერმანიის დაბეგვრის უფლებას ზღუდავს.
- შეთანხმებით გერმანიის რეზიდენტი ხართ: საქართველო მხოლოდ ქართულ შემოსავალს ბეგრავს, გერმანია მას უმეტესად ათავისუფლებს. თუ შეთანხმებით გერმანიის რეზიდენტი ხართ, საქართველო გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე და მხოლოდ შეთანხმების ფარგლებში. საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი საქართველოში არ იბეგრება, თუ ერთდროულად სრულდება მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის პირობები: საქართველოში არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება; დამსაქმებელი საქართველოს რეზიდენტი არ არის; ხარჯი საქართველოში მის მუდმივ დაწესებულებას არ ეკისრება. პროცენტსა და როიალტს საქართველო ვერ დაბეგრავს, ქართულ დივიდენდს — მაქსიმუმ 10 %-ით (ქართული კანონით ისედაც 5 %). შეთანხმებაზე მეტად დაკავებული ქართული გადასახადი გერმანიის საგადასახადო ინსპექციის (Finanzamt) რეზიდენტობის ცნობით ბრუნდება. გერმანია მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს: იმ ქართულ შემოსავალს, რომლის დაბეგვრაც საქართველოს შეუძლია, უმეტესად პროგრესიის დათქმით ათავისუფლებს, ხოლო დივიდენდებზე, სამეთვალყურეო საბჭოს წევრის ანაზღაურებასა და არტისტების შემოსავალზე ქართულ გადასახადს ჩაითვლის (23-ე მუხლის პირველი პუნქტი). ხელფასის გათავისუფლებისთვის Finanzamt მოითხოვს მტკიცებულებას, რომ საქართველომ გადასახადი დააკისრა და ის გადახდილია ან დაბეგვრაზე უარი თქვა (§ 50d Abs. 8 EStG) — შეინახეთ ქართული საგადასახადო დოკუმენტები.
- გერმანიაში მუშაობა გერმანიის რეზიდენტობის გარეშე: 183 დღე 12 თვეში. გერმანიაში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი გერმანული წყაროს შემოსავალია (§ 49 Abs. 1 Nr. 4 a EStG) და გერმანიის კანონით პირველივე დღიდან იბეგრება. თუ საქართველოს რეზიდენტი ხართ, შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით ხელფასს მხოლოდ საქართველოს შეუძლია დაბეგროს, თუ ერთდროულად: გერმანიაში არაუმეტეს 183 დღე ხართ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება; დამსაქმებელი გერმანიის რეზიდენტი არ არის; ხარჯი მის მუდმივ დაწესებულებას ან ფიქსირებულ ბაზას გერმანიაში არ ეკისრება. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური წყაროს შემოსავალია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი, 104-ე მუხლი): თუ გერმანია ხელფასს დაბეგრავს, ორმაგი დაბეგვრა არ წარმოიშობა, ხოლო თუ შეთანხმება გერმანიას დაბეგვრას უკრძალავს, ის შეიძლება არცერთ სახელმწიფოში არ დაიბეგროს. დამოუკიდებელი საქმიანობის შემოსავალს გერმანია მხოლოდ მაშინ ბეგრავს, თუ გერმანიაში ფიქსირებული ბაზა გაქვთ (მე-14 მუხლი).
- საქართველოდან დისტანციური მუშაობა გერმანელი დამსაქმებლისთვის ან კლიენტისთვის. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და საქართველოდან მუშაობთ გერმანელი დამსაქმებლისთვის, ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი): საქართველოში შესრულებული სამუშაო ქართული წყაროს შემოსავალია — 20 % (104-ე მუხლი). თუ დამსაქმებელი ქართული საგადასახადო აგენტი არ არის, დეკლარაციას თავად წარადგენთ მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (153-ე მუხლი). გერმანული საშემოსავლო გადასახადი (Lohnsteuer) რომ არ დაგიკავონ, დამსაქმებელს ან თქვენ შეგიძლიათ მოითხოვოთ გერმანიის საგადასახადო ინსპექციისგან (Finanzamt) შეთანხმებით გათავისუფლების აღრიცხვა (§ 39 Abs. 4 Nr. 5 EStG); უკვე დაკავებული გადასახადის დასაბრუნებლად გერმანიაში დეკლარაციას წარადგენთ საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით. საქართველოდან გერმანელი კლიენტებისთვის გაწეული მომსახურება (მათ შორის, მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალური მეწარმის მიერ — 1 %) ასევე ქართული წყაროს შემოსავალია (104-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); გერმანიას მისი დაბეგვრა მხოლოდ გერმანიაში ფიქსირებული ბაზის ან მუდმივი დაწესებულების არსებობისას შეუძლია (მე-7, მე-14 მუხლები).
- გადასვლის წელი: გერმანია წელს ყოფს, საქართველო — არა. ჩამოსვლის ან წასვლის წელს გერმანია მსოფლიო შემოსავალს მხოლოდ რეზიდენტობის პერიოდისთვის ბეგრავს, ხოლო წლის დანარჩენი ნაწილის უცხოური შემოსავალი განაკვეთს ზრდის (§ 2 Abs. 7, § 32b EStG). საქართველო სტატუსს მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს. ამიტომ გადასვლის წელს ერთი და იმავე თვეებისთვის შეიძლება ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყოთ — მაშინ შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი იმ პერიოდის გარემოებების მიხედვით წყვეტს. შეინახეთ გადასვლის თარიღის დამადასტურებელი დოკუმენტები: ქირავნობის ხელშეკრულება, გერმანიაში რეგისტრაცია და რეგისტრაციიდან მოხსნა (Anmeldung, Abmeldung), ბილეთები.
- გერმანიიდან საქართველოში გადასვლა: გერმანიის გასვლის გადასახადი და მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტი. თუ გერმანიიდან საქართველოში გადადიხართ, ბოლო 12 წლიდან სულ მცირე 7 წელი გერმანიაში შეუზღუდავად იბეგრებოდით და ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში კაპიტალურ საზოგადოებაში სულ მცირე 1 %-იანი წილი გქონდათ, გერმანია წილების ღირებულების ნამატს ისე ბეგრავს, თითქოს ისინი გაყიდეთ (§ 6 AStG). შეთანხმება ამას უშვებს: თუ სულ მცირე ხუთი წელი გერმანიის რეზიდენტი იყავით და საქართველოს რეზიდენტი გახდით, გერმანიას შეუძლია გერმანული კომპანიების წილების ნამატი საცხოვრებელი ადგილის შეცვლამდე დაბეგროს, საქართველო კი ამ ნამატს შემდგომ მხედველობაში არ იღებს (მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტი). სხვა ქონების გასხვისების შემოსავალს გადასვლის შემდეგ მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-5 პუნქტი), ხოლო საქართველოში უცხოური წყაროს შემოსავალი რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია. თავად საქართველოს გასვლის გადასახადი ფიზიკური პირებისთვის არ აქვს.
- გერმანიის მოქალაქეები: საქართველო, როგორც დაბალი დაბეგვრის ტერიტორია?. რადგან საქართველო რეზიდენტების უცხოურ შემოსავალს არ ბეგრავს და მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალურ მეწარმეს 1 %-იან განაკვეთს სთავაზობს, გერმანიის მოქალაქისთვის საქართველო შეიძლება § 2 AStG-ის მიზნებისთვის დაბალი დაბეგვრის ტერიტორია აღმოჩნდეს. მაშინ გერმანია წასვლის წლიდან ათი წლის განმავლობაში ბეგრავს ყველა თქვენს არაუცხოურ შემოსავალს (გაფართოებული შეზღუდული ვალდებულება), თუ წასვლამდე ბოლო ათი წლიდან, როგორც გერმანელი, სულ მცირე ხუთი წელი გერმანიაში შეუზღუდავად იბეგრებოდით და გერმანიაში არსებითი ეკონომიკური ინტერესები გაქვთ. შეთანხმება გერმანიის დაბეგვრის უფლებას თავისი წესებით ზღუდავს, მაგრამ გადასახადების არგადახდის აღკვეთისა და თავის არიდების საწინააღმდეგო გერმანულ წესებს არ გამორიცხავს (28-ე მუხლი). წასვლამდე § 2 Abs. 2 AStG-ის შედარებითი გაანგარიშება გააკეთებინეთ.
- საქართველოს სახელმწიფო სამსახური გერმანიაში. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ სახელმწიფო სამსახურისთვის გადახდილ ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს; გერმანიას მისი დაბეგვრა მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ სამსახური გერმანიაში ხორციელდება და გერმანიის რეზიდენტი ხართ, რომელიც ან გერმანიის მოქალაქეა, ან გერმანიის რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მე-19 მუხლის პირველი პუნქტი). დიპლომატიური წარმომადგენლობებისა და საკონსულო დაწესებულებების თანამშრომლების საგადასახადო პრივილეგიები შეთანხმებით არ იზღუდება (29-ე მუხლი).
- პენსიები: კერძო — რეზიდენტობის სახელმწიფოში, სავალდებულო სოციალური დაზღვევისა — გადამხდელ სახელმწიფოში. პენსიებსა და მსგავს ანაზღაურებას მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს (მე-18 მუხლის პირველი პუნქტი); სავალდებულო სოციალური დაზღვევის გადახდებს კი — მხოლოდ გადამხდელი სახელმწიფო (მე-2 პუნქტი). ამიტომ გერმანიის სავალდებულო საპენსიო დაზღვევის პენსია (gesetzliche Rente) საქართველოში გადასვლის შემდეგაც მხოლოდ გერმანიაში იბეგრება (შეზღუდული ვალდებულება, § 49 Abs. 1 Nr. 7 EStG), ხოლო გერმანული კერძო ან საწარმოო პენსია (Betriebsrente) საქართველოს რეზიდენტისთვის შეთანხმების ტექსტით მხოლოდ საქართველოში იბეგრება — სადაც, როგორც უცხოური წყაროს შემოსავალი, გათავისუფლებულია. სახელმწიფო სამსახურის პენსიას გადამხდელი სახელმწიფო ბეგრავს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტიც და ნაციონალური პირიც ხართ (მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტი). საქართველოში სახელმწიფო პენსია და დაგროვებითი პენსია არ იბეგრება.
- სოციალური დაზღვევა: საქართველოსა და გერმანიას შორის შეთანხმება არ არის. საქართველოსა და გერმანიას შორის სოციალური დაზღვევის შეთანხმება არ არის და ევროკავშირის კოორდინაციის წესები (რეგლამენტი 883/2004) საქართველოზე არ ვრცელდება — სადაზღვევო პერიოდები არ ჯამდება. გერმანიაში დაქირავებით მუშაობისას გერმანიის სოციალური დაზღვევის შენატანები სავალდებულოა; გერმანული შრომითი ურთიერთობიდან წინასწარ ვადით შეზღუდული მივლინებისას გერმანიის დაზღვევაში რჩებით (§ 4 SGB IV). საქართველოში სოციალური გადასახადი არ არის; დაგროვებით საპენსიო სქემაში შენატანებს იხდიან საქართველოს მოქალაქეები და მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელები. ორმაგი დაბეგვრის შეთანხმება სოციალურ შენატანებს არ არეგულირებს.
- რეზიდენტობის ცნობები და დაბრუნების ვადები. გერმანიაში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც საქართველოს რეზიდენტს (მაგალითად, დივიდენდზე 10 %-ზე მეტად დაკავებული Kapitalertragsteuer-ის დასაბრუნებლად), დაგჭირდებათ საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა შესაბამისი წლისთვის. საქართველოში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც გერმანიის რეზიდენტს (მაგალითად, ქართული პროცენტიდან ან როიალტიდან დაკავებული გადასახადის დასაბრუნებლად, რომელსაც შეთანხმებით მხოლოდ გერმანია ბეგრავს), წარადგინეთ თქვენი Finanzamt-ის რეზიდენტობის ცნობა (Ansässigkeitsbescheinigung); პროცედურას ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანება ადგენს. დაბრუნების განცხადება წარდგება გადასახადის დაკავების წლიდან მომდევნო ოთხი წლის გასვლამდე (27-ე მუხლის მე-2 პუნქტი) — ეს ვადა საგადასახადო კოდექსის სამწლიან ვადაზე უპირატესია, რადგან რატიფიცირებულ შეთანხმებას კოდექსის მიმართ უპირატესი ძალა აქვს (მე-2 მუხლის მე-7 ნაწილი).
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
თუ ორივე სახელმწიფო გთვლით რეზიდენტად, გამოიყენება შეთანხმება (შეთანხმება საქართველოსა და გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ, ოქმით (თბილისი, 2006 წლის 1 ივნისი), მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი). კრიტერიუმები თანმიმდევრულად მოწმდება — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, საგადასახადო ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
შეთანხმება დეტალურად: შემოსავლები, განაკვეთები, 183 დღის წესი →
ტერმინები, რომლებსაც გერმანიაში შეხვდებით
- Wohnsitz
- საცხოვრებელი ადგილი: საცხოვრებელი, რომელსაც ინარჩუნებთ და იყენებთ; რეზიდენტობისთვის საკმარისია, დღეების მინიმუმის გარეშე (§ 8 AO)
- gewöhnlicher Aufenthalt
- ჩვეულებრივი ყოფნა: 6 თვეზე მეტი უწყვეტი ყოფნა, პირველივე დღიდან (§ 9 AO)
- unbeschränkte Steuerpflicht
- შეუზღუდავი საგადასახადო ვალდებულება: რეზიდენტი გერმანიაში მსოფლიო შემოსავალზე იბეგრება (§ 1 Abs. 1 EStG)
- beschränkte Steuerpflicht
- შეზღუდული ვალდებულება: მხოლოდ გერმანული წყაროს შემოსავალი (§ 49 EStG)
- Progressionsvorbehalt
- პროგრესიის დათქმა: შეთანხმებით გათავისუფლებული ქართული შემოსავალი გერმანული გადასახადის განაკვეთს ზრდის
- Finanzamt
- გერმანიის საგადასახადო ინსპექცია; გასცემს გერმანიის რეზიდენტობის ცნობას (Ansässigkeitsbescheinigung)
კითხვები
გერმანიაში ბინა მაქვს, ოჯახი კი საქართველოში ცხოვრობს. სად ვარ რეზიდენტი?
გერმანიისთვის ბინა (Wohnsitz) საკმარისია, თუნდაც სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი საქართველოში იყოს; საქართველოსთვის რეზიდენტი ხართ, თუ 12-თვიან პერიოდში საქართველოში 183 დღე დააგროვეთ. წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში გაქვთ, რეზიდენტი ხართ იმ სახელმწიფოსი, სადაც უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები გაქვთ — ოჯახი ამაში დიდ წონას ატარებს.
რამდენ დღეს შემიძლია ვიმუშაო გერმანიაში ისე, რომ ხელფასზე იქ გადასახადი არ გადავიხადო?
შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით — არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება, თუ დამსაქმებელი გერმანიის რეზიდენტი არ არის და ხელფასს გერმანიაში მისი მუდმივი დაწესებულება არ იხდის. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური შემოსავალია და რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
ორივე ქვეყნის მოქალაქე ვარ და შეთანხმების კრიტერიუმები შედეგს არ იძლევა. რა ხდება?
საკითხს საქართველოსა და გერმანიის კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმებით წყვეტენ. OECD-ის მოდელისგან განსხვავებით, მანამდე შეთანხმებით გათვალისწინებულ უპირატესობებს ვერ მოითხოვთ: გერმანია მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს, საქართველო — ქართული წყაროს შემოსავალს. ურთიერთშეთანხმების პროცედურა დაბეგვრის შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში მოითხოვეთ (25-ე მუხლი).
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- § 1 Abs. 1 EStG — ფიზიკური პირები, რომლებსაც გერმანიაში აქვთ საცხოვრებელი ადგილი (Wohnsitz) ან ჩვეულებრივი ყოფნის ადგილი, ექვემდებარებიან შეუზღუდავ საგადასახადო ვალდებულებას — მსოფლიო შემოსავალზე.
- § 8 AO — საცხოვრებელი ადგილი (Wohnsitz) აქვს მას, ვინც საცხოვრებელს ფლობს ისეთ გარემოებებში, რომლებიც მიუთითებს, რომ მას შეინარჩუნებს და გამოიყენებს.
- § 9 AO — ჩვეულებრივი ყოფნა (gewöhnlicher Aufenthalt) — ყოფნა, რომელიც მხოლოდ დროებითი არ არის. 6 თვეზე მეტი უწყვეტი ყოფნა ყოველთვის და პირველივე დღიდან ჩვეულებრივ ყოფნად ითვლება; მოკლე შესვენებები მხედველობაში არ მიიღება. გამონაკლისი — მხოლოდ სტუმრობა, დასვენება, მკურნალობა 1 წლამდე.
- § 9 Satz 3 AO — 6 თვის წესი არ მოქმედებს, თუ ყოფნა მხოლოდ სტუმრობის, დასვენების, მკურნალობის ან მსგავსი კერძო მიზნით ხდება და 1 წელს არ აღემატება.
- § 1 Abs. 3–4 EStG — Wohnsitz-ისა და ჩვეულებრივი ყოფნის გარეშე — შეზღუდული ვალდებულება გერმანული წყაროს შემოსავალზე (§ 49). განცხადებით შეგიძლიათ „ფიქტიური“ რეზიდენტი გახდეთ, თუ შემოსავლის ≥ 90 % გერმანიაში იბეგრება.
- § 49 Abs. 1 Nr. 4 a EStG — ხელფასი გერმანული წყაროს შემოსავალია, თუ სამუშაო გერმანიაში სრულდება ან გამოიყენება.
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების 31-ე და 32-ე მუხლები — შეთანხმება ძალაში შევიდა სარატიფიკაციო სიგელების გაცვლის დღეს — 2007 წლის 21 დეკემბერს (matsne.gov.ge) და გამოიყენება შემდგომი კალენდარული წლის 1 იანვრიდან, ე.ი. 2008 წლიდან (31-ე მუხლის მე-2 პუნქტი). შედგენილია ქართულ, გერმანულ და რუსულ ენებზე, ყველა ტექსტი თანაბრად ავთენტურია; ქართულ და გერმანულ ტექსტებს შორის განსხვავებისას უპირატესობა რუსულ ტექსტს ენიჭება.
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი ფიზიკური პირი: a) ითვლება იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომელშიც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში აქვს — იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები აქვს (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი); b) თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის დადგენა შეუძლებელია ან მუდმივი საცხოვრებელი არცერთ სახელმწიფოში არ აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობს; c) თუ ჩვეულებრივ ორივე სახელმწიფოში ცხოვრობს ან არცერთში — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც წარმოადგენს; d) თუ ორივე სახელმწიფოს მოქალაქეა ან არცერთის — საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმებით გადაწყვეტენ; ასეთი შეთანხმების მიღწევამდე პირს არა აქვს უფლება მოითხოვოს შეთანხმებით გათვალისწინებული ნებისმიერი უპირატესობა.
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების ნუსხა — ნუსხაში 58 შეთანხმებაა. სერვისის 30 ქვეყნიდან მოქმედებს შეთანხმებები უკრაინასთან, პოლონეთთან, ჩეხეთთან, რუმინეთთან, უნგრეთთან, თურქეთთან, ჩინეთთან, ინდოეთთან, იაპონიასთან, გერმანიასთან, ავსტრიასთან, საფრანგეთთან, ესპანეთთან, პორტუგალიასთან, იტალიასთან, სინგაპურთან, შვედეთთან, შვეიცარიასთან, გაერთიანებულ სამეფოსთან და ნიდერლანდთან. ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, კანადასთან, მექსიკასთან, ბრაზილიასთან, არგენტინასთან, ინდონეზიასთან, მალაიზიასთან, ტაივანთან, პაკისტანთან და ბანგლადეშთან შეთანხმება არ არის.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „d“ ქვეპუნქტი და 25-ე მუხლი — „d“: თუ პირი ორივე სახელმწიფოს მოქალაქეა ან არცერთის, კომპეტენტური ორგანოები საკითხს ურთიერთშეთანხმებით გადაწყვეტენ; „ასეთი შეთანხმების მიღწევამდე პირს არა აქვს უფლება მოითხოვოს ნებისმიერი ის უპირატესობა, რომლებსაც ითვალისწინებს ეს შეთანხმება“. 25-ე მუხლის პირველი პუნქტი: საქმე წარედგინება იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა პირი, შეთანხმების შეუსაბამო დაბეგვრის შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში; კომპეტენტური ორგანო საქართველოს შემთხვევაში — ფინანსთა სამინისტრო ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენელი, გერმანიის შემთხვევაში — ფინანსთა ფედერალური სამინისტრო ან ორგანო, რომელსაც მან უფლებამოსილება გადასცა (მე-3 მუხლი).
- § 34c Abs. 1–3, 6 EStG — გერმანიის საშემოსავლო გადასახადის შესაბამისი უცხოური გადასახადი ჩაითვლება გერმანულ გადასახადში, რომელიც უცხოურ შემოსავალზე მოდის (ზღვრული თანხით); განცხადებით შეიძლება სანაცვლოდ შემოსავლიდან გამოიქვითოს. თუ შეთანხმება მოქმედებს, ჩათვლა შეთანხმების მიხედვით ხდება.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 124-ე მუხლი — საქართველოს ფარგლების გარეთ გადახდილი მოგების გადასახადის ჩათვლის უფლება აქვს საწარმოს — იმ შემოსავალზე, რომელიც საქართველოში არსებული წყაროდან არ არის მიღებული, და არა უმეტეს იმ თანხისა, რომელიც ამ მოგებაზე საქართველოში იქნებოდა დარიცხული. ფიზიკური პირისთვის უცხოეთში გადახდილი გადასახადის ცალმხრივ ჩათვლას კოდექსი არ ითვალისწინებს.
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი, მე-11 და მე-12 მუხლების პირველი პუნქტები — დივიდენდზე წყაროს სახელმწიფოს გადასახადი ფიზიკური პირისთვის არ უნდა აღემატებოდეს 10 %-ს („c“ ქვეპუნქტი); პროცენტი და როიალტი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტს ეკუთვნის, იბეგრება მხოლოდ ამ მეორე სახელმწიფოში.
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების მე-18 და მე-19 მუხლები — პენსია და მსგავსი ანაზღაურება, რომელსაც ერთი სახელმწიფოს რეზიდენტი მეორე სახელმწიფოდან იღებს, იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-18 მუხლის პირველი პუნქტი); მეორე სახელმწიფოს სავალდებულო სოციალური დაზღვევის საფუძველზე მიღებული გადახდები იბეგრება მხოლოდ ამ მეორე სახელმწიფოში (მე-2 პუნქტი). სახელმწიფო სამსახურისთვის გადახდილი ხელფასი იბეგრება მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სამსახური მეორე სახელმწიფოში ხორციელდება და პირი მისი რეზიდენტია და ამავე დროს ან მისი ნაციონალური პირია, ან მისი რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა; სახელმწიფო პენსია — გადამხდელ სახელმწიფოში, თუ პირი მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტიც და ნაციონალური პირიც არ არის (მე-19 მუხლი).
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების 27-ე მუხლი — წყაროს სახელმწიფოს შეუძლია დივიდენდზე, პროცენტზე, როიალტიზე და მსგავს შემოსავალზე გადასახადი თავისი კანონის განაკვეთით დააკავოს; შეთანხმებით შემცირებული ან გაუქმებული გადასახადი გადამხდელის განცხადებით ბრუნდება (პირველი პუნქტი). განცხადება წარდგება გადასახადის დაწესების კალენდარული წლიდან მომდევნო ოთხი წლის გასვლამდე (მე-2 პუნქტი); წყაროს სახელმწიფოს შეუძლია მოითხოვოს მეორე სახელმწიფოს კომპეტენტური ორგანოს მიერ რეზიდენტობის დადასტურება (მე-4 პუნქტი).
- § 50c EStG — თუ შეთანხმებით გადახდის წყაროსთან გადასახადი (მაგალითად, Kapitalertragsteuer) მთლიანად ან ნაწილობრივ არ უნდა დაკავდეს, დაკავებულ გადასახადს განცხადებით აბრუნებს ფედერალური ცენტრალური საგადასახადო სამსახური (Bundeszentralamt für Steuern).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების მე-15 მუხლი — ხელფასი იბეგრება რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ სამუშაო მეორე სახელმწიფოში არ სრულდება; თუ სრულდება — მეორე სახელმწიფოსაც შეუძლია დაბეგვრა. თუმცა მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ ერთდროულად: a) მიმღები მეორე სახელმწიფოში ჯამში არაუმეტეს 183 დღე იმყოფება ნებისმიერი თორმეტთვიანი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც იწყება ან მთავრდება შესაბამის საგადასახადო წელს; b) ანაზღაურებას იხდის დამქირავებელი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი არ არის; c) ხარჯს არ ეწევა დამქირავებლის მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა მეორე სახელმწიფოში (მე-2 პუნქტი).
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების 23-ე მუხლი — გერმანიის რეზიდენტისთვის: საქართველოში მიღებული შემოსავალი, რომელიც შეთანხმებით შეიძლება დაიბეგროს საქართველოში, გერმანიის საგადასახადო ბაზიდან გამოიქვითება (პირველი პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი), მაგრამ განაკვეთის დადგენისას მხედველობაში მიიღება („d“ ქვეპუნქტი); დივიდენდებზე (გარდა გერმანული კომპანიის მიერ მიღებული მონაწილეობის დივიდენდისა), მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ შემოსავალზე, სამეთვალყურეო და დირექტორთა საბჭოების წევრთა ანაზღაურებასა და მე-17 მუხლის შემოსავალზე ქართული გადასახადი ჩაითვლება („b“ ქვეპუნქტი). საქართველოს რეზიდენტისთვის: საქართველო დაუშვებს გერმანიაში გადახდილი საშემოსავლო გადასახადის გამოქვითვას — არაუმეტეს ქართული გადასახადის იმ ნაწილისა, რომელიც გერმანიაში დასაბეგრ შემოსავალზე მოდის (მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი).
- § 50d Abs. 8 EStG — თუ გერმანიის რეზიდენტის ხელფასი შეთანხმებით გერმანიაში თავისუფლდება, გათავისუფლება მხოლოდ მაშინ ენიჭება, როცა დამტკიცებულია, რომ მეორე სახელმწიფომ დაბეგვრის უფლებაზე უარი თქვა ან იქ დაკისრებული გადასახადი გადახდილია.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლი; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებებით შეღავათების გამოყენებისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების შესახებ (matsne.gov.ge, კონსოლიდირებული 05.12.2024), 1–5 მუხლები — შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების წესს ადგენს ფინანსთა მინისტრი (125-ე მუხლი). შეღავათს გადახდის წყაროსთან ქართველი გადამხდელი იყენებს N1 ფორმით, ხოლო შეთანხმების განაკვეთზე მეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნებას არარეზიდენტი ითხოვს N2 ფორმით; ორივეს ერთვის მიმღების სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს რეზიდენტობის ცნობა დამოწმებული ქართული თარგმანით (აპოსტილი ან ლეგალიზაცია არ მოითხოვება); საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილებას 30 კალენდარულ დღეში იღებს. საქართველოს რეზიდენტი რეზიდენტობის ცნობას N4 ფორმით იღებს, ან შემოსავლების სამსახური უცხო ქვეყნის ფორმას ადასტურებს (მე-5 მუხლი).
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების მე-7 და მე-14 მუხლები — საწარმოს მოგება მეორე სახელმწიფოში მხოლოდ იქ არსებული მუდმივი დაწესებულების ფარგლებში იბეგრება (მე-7 მუხლი). პროფესიული მომსახურებისა და დამოუკიდებელი ხასიათის სხვა საქმიანობის შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ პირს მეორე სახელმწიფოში ფიქსირებული ბაზა არ აქვს; თუ აქვს — მეორე სახელმწიფოს შეუძლია დაბეგროს ამ ბაზისთვის მიკუთვნებული შემოსავალი (მე-14 მუხლი).
- § 39 Abs. 4 Nr. 5 EStG — ხელფასიდან გადასახადის (Lohnsteuer) დაკავების მონაცემებს შორისაა შეტყობინება, რომ დამსაქმებლის მიერ გადახდილი ხელფასი ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებით Lohnsteuer-ისგან თავისუფლდება — დასაქმებულის ან დამსაქმებლის განცხადებით.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლი — საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციას საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგენენ: რეზიდენტი ფიზიკური პირები, რომელთა შემოსავალიც საქართველოში გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება; არარეზიდენტი ფიზიკური პირები, თუ მათი საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება (პირველი ნაწილი). მეწარმე ფიზიკური პირი ეკონომიკური საქმიანობის შეწყვეტისას დეკლარაციას 30 სამუშაო დღის ვადაში წარადგენს (მე-2 ნაწილი). პირს, რომელიც დეკლარაციის წარდგენას არ არის ვალდებული, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით (მე-4 ნაწილი).
- § 2 Abs. 7, § 32b EStG — გადასახადი წლიურია; გადასვლის წელს შეუზღუდავი ვალდებულების პერიოდის მსოფლიო შემოსავალი და შეზღუდული ვალდებულების პერიოდის გერმანული შემოსავალი ერთიანდება, ხოლო უცხოური და შეთანხმებით გათავისუფლებული შემოსავალი განაკვეთს ზრდის (Progressionsvorbehalt — პროგრესიის დათქმა).
- § 6 Abs. 1–2 AStG; § 17 Abs. 1 Satz 1 EStG — ვინც შეუზღუდავ საგადასახადო ვალდებულებას წყვეტს (საცხოვრებელი ადგილის ან ჩვეულებრივი ყოფნის დატოვებით), ბოლო 12 წლიდან სულ მცირე 7 წელი შეუზღუდავად იბეგრებოდა და ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში ნებისმიერ დროს კაპიტალურ საზოგადოებაში სულ მცირე 1 %-იანი წილი ჰქონდა, წილების ღირებულების ნამატზე გადასახადს ისე იხდის, თითქოს ისინი საბაზრო ფასად გაყიდა (გასვლის გადასახადი).
- საქართველო–გერმანიის შეთანხმების მე-13 მუხლის მე-5 და მე-6 პუნქტები — უძრავი ქონების, უძრავ ქონებაზე დაფუძნებული კომპანიების წილებისა და მუდმივი დაწესებულების ქონების გარდა, ქონების გასხვისების შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ გამსხვისებლის რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-5 პუნქტი). თუ ფიზიკური პირი სულ მცირე ხუთი წელი იყო ერთი სახელმწიფოს რეზიდენტი და შემდეგ მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი გახდა, პირველ სახელმწიფოს შეუძლია თავისი კანონით დაბეგროს საცხოვრებელი ადგილის შეცვლამდე წარმოშობილი ქონების ნამატი პირველი სახელმწიფოს რეზიდენტი კომპანიების წილებზე; მეორე სახელმწიფო ამ ნამატს შემდგომი ნამატის გაანგარიშებისას მხედველობაში არ იღებს (მე-6 პუნქტი).
- § 2 AStG (erweiterte beschränkte Steuerpflicht) — პირი, რომელიც შეუზღუდავი ვალდებულების დასრულებამდე ბოლო ათი წლის განმავლობაში, როგორც გერმანიის მოქალაქე, ჯამში სულ მცირე ხუთი წელი შეუზღუდავად იბეგრებოდა, დაბალი დაბეგვრის ტერიტორიაზეა რეზიდენტი (ან არცერთ ტერიტორიაზე) და გერმანიაში არსებითი ეკონომიკური ინტერესები აქვს, წასვლის წლიდან ათი წლის გასვლამდე გერმანიაში იბეგრება ყველა არაუცხოურ შემოსავალზე (გაფართოებული შეზღუდული ვალდებულება).
- საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2023 წლის 1 მარტის №60 ბრძანება (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე; გამოქვეყნდა 02.03.2023, ძალაშია 15.04.2023) — არაოფიციალური წყარო: BDO Georgia, Tax Newsletter, 2023 წლის აპრილი; REVERA — არაოფიციალური წყარო (საგადასახადო კონსულტანტები; ბრძანების ოფიციალური ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ვერ მოიძებნა). მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირი: დადასტურებული ქონება 3 000 000 ლარზე მეტი ან განცხადებამდე 3 წლის განმავლობაში წლიური შემოსავალი 200 000 ლარზე მეტი. რეზიდენტად ცნობისთვის დამატებით საჭიროა (1) ბინადრობის ნებართვა, ბინადრის მოწმობა ან საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა, ან (2) განცხადების წინა საგადასახადო წელს საქართველოში არსებული წყაროდან არანაკლებ 25 000 ლარის შემოსავალი; ორივე შემთხვევაში — საქართველოში არანაკლებ 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ღირებულების ქონება საკუთრებაში. განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წარმომადგენლის მეშვეობითაც. REVERA-ს ცნობით, სტატუსი მხოლოდ იმ წლისთვის ენიჭება, რომელშიც განცხადება წარადგინეს.
- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი (2015 წლის 27 ოქტომბრის №4346 კანონი) — პროფესიულ საჯარო მოხელედ შეიძლება მიიღონ მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე (პირველი პუნქტი); საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულე საჯარო დაწესებულებაში შეიძლება დასაქმდეს მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულებით (მე-3 პუნქტი).
- § 49 Abs. 1 Nr. 7 EStG — გერმანული შემოსავალია აგრეთვე გერმანიის სავალდებულო საპენსიო დაზღვევისა და სხვა გერმანული საპენსიო დაწესებულებების მიერ გადახდილი პენსია — ამიტომ საკანონმდებლო პენსია გერმანიიდან წასვლის შემდეგაც გერმანიაში შეზღუდულად იბეგრება.
- Deutsche Rentenversicherung — Deutschlands Sozialversicherungsabkommen — გერმანიის ორმხრივი სოციალური დაზღვევის შეთანხმებების ნუსხაში (ალბანეთი, ავსტრალია, ბრაზილია, ინდოეთი, ისრაელი, იაპონია, კანადა, მოლდოვა, თურქეთი, აშშ და სხვ.) საქართველო არ არის (C-de-GE-ის შემოწმება, 13.11.2026).
- § 4 SGB IV (Ausstrahlung) — სავალდებულო დაზღვევის წესები ვრცელდება აგრეთვე პირებზე, რომლებიც გერმანიაში არსებული შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში საზღვარგარეთ მიავლინეს, თუ მივლინება სამუშაოს ხასიათით ან ხელშეკრულებით წინასწარ ვადით შეზღუდულია.
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- Bundesportal (verwaltung.bund.de), Leistung „Ansässigkeitsbescheinigung nach einem Abkommen zur Vermeidung der Doppelbesteuerung beantragen“ (99102057022000) — რეზიდენტობის ცნობას (Ansässigkeitsbescheinigung) განცხადებით გასცემს საცხოვრებელი ადგილის საგადასახადო ინსპექცია (Finanzamt), თუ პირი შესაბამისი შეთანხმებით გერმანიის რეზიდენტია; ცნობა ოფიციალურ ფორმაზე გაიცემა და შეიძლება უცხოური სახელმწიფოს გათავისუფლების ან დაბრუნების განცხადების ნაწილი იყოს.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი — საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-7 ნაწილი — გადასახადით დაბეგვრასთან დაკავშირებულ საკითხზე საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებულ და ძალაში შესულ საერთაშორისო ხელშეკრულებას აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა საგადასახადო კოდექსის მიმართ.
- EStG
- საქართველო–გერმანიის 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი — „პირი ითვლება იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომელშიც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი აქვს ორივე სახელმწიფოში, ის ითვლება იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი)“.
- საქართველო–გერმანიის 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი — „თუ შეუძლებელია იმ სახელმწიფოს დადგენა, რომელშიც პირს აქვს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ან თუ პირს მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არ გააჩნია არცერთ ამ სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს“.
- საქართველო–გერმანიის 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ და „d“ ქვეპუნქტები — „c“: „თუ პირი ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე სახელმწიფოში ან ის ჩვეულებრივ არ ცხოვრობს არცერთ მათგანში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც იგი წარმოადგენს“; „d“: „თუ პირი არის ორივე სახელმწიფოს მოქალაქე ან არ არის არცერთი მათგანის მოქალაქე, მაშინ ხელშემკვრელ სახელმწიფოთა კომპეტენტური ორგანოები საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმებით. ასეთი შეთანხმების მიღწევამდე პირს არა აქვს უფლება მოითხოვოს ნებისმიერი ის უპირატესობა, რომლებსაც ითვალისწინებს ეს შეთანხმება“.
- საქართველო–გერმანიის 2006 წლის შეთანხმების 25-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „i“ ქვეპუნქტი — პირს, რომელიც თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს ქმედება იწვევს მის დაბეგვრას შეთანხმების საწინააღმდეგოდ, შეუძლია შიდა საშუალებებისგან დამოუკიდებლად საქმე წარუდგინოს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა, — შეთანხმების შეუსაბამოდ დაბეგვრის გამომწვევი მოქმედების შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში. კომპეტენტური ორგანო: საქართველოში — ფინანსთა სამინისტრო ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენელი; გერმანიაში — ფინანსთა ფედერალური სამინისტრო ან ორგანო, რომელსაც მან უფლებამოსილება გადასცა.
სასამართლო პრაქტიკა
- გერმანიის ფედერალური საფინანსო სასამართლო (Bundesfinanzhof, BFH), I სენატი, I R 58/16, 24.07.2018 — § 8 AO-ს მიზნებისთვის საცხოვრებელი ადგილი (Wohnsitz) არ მოითხოვს საცხოვრებელში წელიწადში ფაქტობრივი ყოფნის მინიმალურ დღეებს; არარეგულარული ჩამოსვლებიც კი ინარჩუნებს საცხოვრებელ ადგილს. შესაძლებელია ერთდროულად რამდენიმე Wohnsitz-ის ქონა.
- გერმანიის ფედერალური საფინანსო სასამართლო (Bundesfinanzhof, BFH), I სენატი, I R 38/13, 13.11.2013 — საცხოვრებელი — საცხოვრებლად ვარგისი, თუნდაც მოკრძალებული ფართია; გადამწყვეტია, რომ პირს შეუძლია მისით ნებისმიერ დროს, როცა მოისურვებს, საკუთარი ცხოვრებისთვის ისარგებლოს.
- გერმანიის ფედერალური საფინანსო სასამართლო (Bundesfinanzhof, BFH), III სენატი, III R 6/20, 12.11.2020 — მიუთითებს თუ არა გარემოებები საცხოვრებლის შენარჩუნებისა და გამოყენების განზრახვაზე — უმეტესწილად კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების საკითხია.
- გერმანიის ფედერალური საფინანსო სასამართლო (Bundesfinanzhof, BFH), I სენატი, I R 26/10, 22.06.2011 — მოკლე შესვენებები ექვსთვიან ვადაში ითვლება; არყოფნის დღეების ფიქსირებული ზღვარი არ არსებობს — ისინი მთელი ყოფნის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით ფასდება.
- გერმანიის ფედერალური საფინანსო სასამართლო (Bundesfinanzhof, BFH), I სენატი, I R 74/16, 23.10.2018 — უცხოეთში საცხოვრებლის ქონა არ გამორიცხავს გერმანიაში შეუზღუდავ საგადასახადო ვალდებულებას მაშინაც კი, როცა სწორედ უცხოური საცხოვრებელია სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი. ინტერესების ცენტრს მნიშვნელობა მხოლოდ ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმების გამოყენებისას აქვს.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები აშშ-ში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები ესპანეთში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები იტალიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები ნიდერლანდებში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები პორტუგალიაში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები უნგრეთში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩეხეთში
- გადასახადები ჩინეთში