საგადასახადო რეზიდენტობა აშშ-ში და საქართველოში
აშშ თავის მოქალაქეებსა და გრინ-ბარათის მფლობელებს მსოფლიო შემოსავალზე ბეგრავს, სადაც არ უნდა ცხოვრობდნენ, დანარჩენ უცხოელებს კი — არსებითი ყოფნის ტესტის შესრულებისას (მიმდინარე წლის დღეები, წინა წლის დღეების მესამედი და მის წინა წლის დღეების მეექვსედი — ჯამში მინიმუმ 183). საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ამ წელს დასრულებულ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში საქართველოში 183 დღე იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალს უბეგრავს. საქართველოს აშშ-თან ორმაგი დაბეგვრის შეთანხმება არ აქვს (IRS საქართველოზე 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენციას ავრცელებს, მაგრამ მასში ორმაგი რეზიდენტობის წესი არ არის): ორმაგ რეზიდენტობას არაფერი წყვეტს, ხოლო ქართული გადასახადი აშშ-ში მხოლოდ აშშ-ის კანონით ჩაითვლება.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, აშშ-ის კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით აშშ საგადასახადო რეზიდენტად
აშშ თავის მოქალაქეებს მსოფლიო შემოსავალზე ბეგრავს, მიუხედავად იმისა, სად ცხოვრობენ.
აშშ დღეებს არა ერთი, არამედ სამი წლის მიხედვით ითვლის: მიმდინარე წლის დღეებს სრულად, წინა წლის დღეების მესამედს და მის წინა წლის დღეების მეექვსედს.
- აშშ-ის მოქალაქე ხართ — აშშ თქვენს მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს, სადაც არ უნდა ცხოვრობდეთ.
- ამ წელს გრინ-ბარათი გქონდათ — § 7701(b)-ის მიხედვით აშშ-ის რეზიდენტი ხართ, აშშ-ში გატარებული დღეების რაოდენობის მიუხედავად.
- სამი წლის დღეების შეწონილმა ჯამმა 183-ს მიაღწია — არსებითი ყოფნის ტესტი შესრულებულია, აშშ-ის რეზიდენტი ხართ.
როდის ხართ არარეზიდენტი
- არსებითი ყოფნის ტესტი არ სრულდება და გრინ-ბარათი არ გაქვთ — აშშ-ის არარეზიდენტი ხართ. აშშ-ის წყაროდან მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, აშშ-ში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი) იქ იბეგრება.
- სტუდენტის, მასწავლებლის, სტაჟიორის ან დიპლომატის სტატუსით აშშ-ში გატარებული დღეები არ ითვლება — აშშ-ის არარეზიდენტი ხართ.
- მიმდინარე წელს აშშ-ში 183 დღეზე ნაკლები და უფრო მჭიდრო კავშირები სხვა ქვეყანასთან (closer connection გამონაკლისი, ფორმა 8840) — აშშ-ის არარეზიდენტი ხართ.
სად განსხვავდება აშშ-ის კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: აშშ თავის მოქალაქეებს ბეგრავს, თუნდაც საქართველოს რეზიდენტი იყოთ. აშშ-ის მოქალაქე ფედერალურ გადასახადს მსოფლიო შემოსავალზე იხდის, სადაც არ უნდა ცხოვრობდეს, ხოლო საქართველო 183 დღის (12-თვიან პერიოდში) ან მინიჭებული სტატუსის საფუძველზე თავის რეზიდენტად გთვლით. საქართველოს აშშ-თან შეთანხმება არ აქვს, ამიტომ ორმაგ რეზიდენტობას არაფერი წყვეტს. ორმაგი დაბეგვრისგან იცავს მხოლოდ აშშ-ის შიდა კანონი: ქართული გადასახადის ჩათვლა (§ 901, ფორმა 1116) ან საზღვარგარეთ გამომუშავებული შემოსავლის გამორიცხვა (§ 911, 2026 წელს — 132 900 აშშ დოლარამდე; გამორიცხულ შემოსავალზე ქართული გადასახადი არ ჩაითვლება). საქართველო აშშ-ის გადასახადს არ ჩაითვლის (124-ე მუხლი მხოლოდ საწარმოებს ეხება), მაგრამ აშშ-ის წყაროდან მიღებულ შემოსავალს საქართველოს რეზიდენტისთვის ისედაც არ ბეგრავს.
- კოლიზია: გრინ-ბარათი აშშ-ის რეზიდენტად გაქცევთ დღეების მიუხედავად. საქართველოს კანონით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, აშშ-ისთვის კი გრინ-ბარათის მფლობელი მთელი წლის რეზიდენტია. შეთანხმების მქონე ქვეყნებში გრინ-ბარათის მფლობელს შეუძლია შეთანხმებით მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტობაზე დაეყრდნოს (1040-NR ფორმა 8833-თან ერთად), საქართველოსთან კი ეს გზა დაკეტილია: საქართველო აშშ-თან შეთანხმებას არ იყენებს, ხოლო 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენციაში, რომელსაც IRS საქართველოზე ავრცელებს, ორმაგი რეზიდენტობის გადაწყვეტის წესი არ არის. closer connection გამონაკლისი გრინ-ბარათის მფლობელზე არ ვრცელდება. სტატუსი გრძელდება, სანამ მასზე ოფიციალურად უარს არ იტყვით (ფორმა I-407) — უარი იმიგრაციული გადაწყვეტილებაა, ხოლო თუ ბოლო 15 წლიდან 8 წელს მაინც გქონდათ გრინ-ბარათი, ის აშშ-ის გასვლის გადასახადს (§ 877A) შეიძლება მოჰყვეს.
- კოლიზია: აშშ დღეებს სამი წლის მიხედვით ითვლის, საქართველო — 12-თვიან პერიოდში. საქართველოსთვის მნიშვნელობა აქვს 183 დღეს 12 კალენდარული თვის ნებისმიერ უწყვეტ პერიოდში, რომელიც ამ წელს მთავრდება, ამასთან საქართველოს დღეებს ემატება საზღვარგარეთ მივლინების, სწავლის, დასვენებისა და მკურნალობის დღეები. აშშ კი მიმდინარე წლის დღეებს, წინა წლის დღეების მესამედს და მის წინა წლის დღეების მეექვსედს აჯამებს: მაგალითად, ყოველწლიურად აშშ-ში 122 დღე 183 „შეწონილ“ დღეს იძლევა. ამიტომ ერთსა და იმავე წელს ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი შეიძლება იყოთ — მით უმეტეს, თუ აშშ-ში ქართველი დამსაქმებლის მივლინებით იმყოფებით. შეთანხმება არ არის, ამიტომ აშშ-ის რეზიდენტობისგან თავის დაღწევის ერთადერთი გზაა closer connection გამონაკლისი: აშშ-ში მიმდინარე წელს 183 დღეზე ნაკლები, მთელი წლის განმავლობაში ძირითადი სამუშაო ადგილი (tax home) საქართველოში, საქართველოსთან უფრო მჭიდრო კავშირები, დროულად წარდგენილი ფორმა 8840 და გრინ-ბარათზე შეტანილი დოკუმენტების არარსებობა.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- სად წარმოიშობა ორმაგი დაბეგვრა რეალურად. საქართველო რეზიდენტ ფიზიკურ პირს მხოლოდ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე ბეგრავს, ამიტომ აშშ-ის დივიდენდი, აშშ-ის ბანკის პროცენტი, აშშ-ში არსებული ბინის ქირა და აშშ-ში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი საქართველოში გათავისუფლებულია — მათ მხოლოდ აშშ ბეგრავს. ორმაგი დაბეგვრა ქართული წყაროს შემოსავალზე წარმოიშობა: საქართველოში შესრულებულ სამუშაოზე, საქართველოდან უცხოელი დამკვეთებისთვის გაწეულ მომსახურებაზე (104-ე მუხლის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი), ქართული კომპანიის დივიდენდსა და ქართულ ქირაზე. ამ შემოსავალს საქართველო წყაროს სახელმწიფოდ ბეგრავს, აშშ კი მას უცხოური წყაროს შემოსავლად (§ 862(a)(3)) მიიჩნევს და ქართულ გადასახადს ჩაითვლის ან შრომით შემოსავალს § 911-ით გამორიცხავს. საქართველო აშშ-ის გადასახადს არ ჩაითვლის.
- მცირე ბიზნესის 1 %-იანი გადასახადი და აშშ-ის ჩათვლა. მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალური მეწარმის გადასახადი (1 %, წელიწადში 500 000 ლარის ზემოთ — 3 %) მთლიან შემოსავალზე, ხარჯების გამოქვითვის გარეშე, იბეგრება. აშშ-ის წესებით მთლიან შემოსავალზე დაწესებული გადასახადი ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნას, როგორც წესი, ვერ აკმაყოფილებს და ჩასათვლელ უცხოურ საშემოსავლო გადასახადად არ ითვლება; IRS-ის Notice 2023-55 და 2023-80 დროებით ძველი წესების გამოყენების საშუალებას იძლევა, მაგრამ IRS-ის პოზიცია ამ ქართულ გადასახადზე არცერთი წესით ვერ მოიძებნა. შეთანხმება, რომელიც მას საშემოსავლო გადასახადად აღიარებდა, არ არსებობს. თუ აშშ-ის მოქალაქე ან რეზიდენტი ხართ, ივარაუდეთ, რომ 1 % აშშ-ში შესაძლოა არ ჩაითვალოს — განიხილეთ § 911-ის გამორიცხვა.
- მუშაობა აშშ-ში საქართველოს რეზიდენტად. აშშ-ის არარეზიდენტადაც აშშ-ში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი აშშ-ის წყაროს შემოსავალია და იქ პროგრესიული განაკვეთებით იბეგრება (ფორმა 1040-NR), თუნდაც ქართველი დამსაქმებელი გიხდიდეთ. საქართველოს აშშ-თან შეთანხმება არ აქვს, მაგრამ IRS-ის პოზიციით 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენცია საქართველოს რეზიდენტებზე ვრცელდება და პირადი მომსახურების ანაზღაურებას ათავისუფლებს, თუ აშშ-ში საგადასახადო წელს 183 დღეზე მეტხანს არ იმყოფებით; გათავისუფლებისთვის გადამხდელს, როგორც წესი, ფორმა 8233 წარედგინება. საქართველოში ეს ხელფასი უცხოური წყაროს შემოსავალია და საქართველოს რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
- აშშ-ის საინვესტიციო შემოსავალი: 30 % წყაროსთან, საქართველოში — გათავისუფლებული. აშშ-ის არარეზიდენტად აშშ-ის წყაროს დივიდენდზე, ქირასა და მსგავს შემოსავალზე, რომელიც აშშ-ში საქმიანობასთან დაკავშირებული არ არის, მთლიანი თანხის 30 % იკავება. IRS-ის ცხრილის მიხედვით, 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენცია, რომელსაც IRS საქართველოზე ავრცელებს, დივიდენდზე განაკვეთს არ ამცირებს, როიალტს კი ათავისუფლებს. საქართველო უცხოური წყაროს შემოსავალს თავის რეზიდენტს არ უბეგრავს, ამიტომ აშშ-ში დაკავებული გადასახადი საბოლოოა და საქართველოში არც ჩაითვლება.
- სწავლა აშშ-ში: აშშ დღეებს არ ითვლის, საქართველო — ითვლის. F, J, M ან Q ვიზით სწავლის, ან J ან Q ვიზით სწავლების და სტაჟირების დღეები აშშ-ის არსებითი ყოფნის ტესტში, როგორც წესი, არ ითვლება, ამიტომ აშშ-ის არარეზიდენტი რჩებით. საქართველო კი საზღვარგარეთ სპეციალურად სასწავლებლად გასვლის დღეებს საქართველოში ყოფნის დღეებს უმატებს (34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), ამიტომ სწავლის წლებში შეიძლება საქართველოს რეზიდენტი დარჩეთ. ეს იშვიათად ქმნის გადასახადს: აშშ-ის სტიპენდია და აშშ-ში ნამუშევრის ხელფასი საქართველოსთვის უცხოური წყაროს შემოსავალია.
- გადასვლის წელი: აშშ წელს ყოფს, საქართველო — არა. ჩამოსვლის ან წასვლის წელს უცხოელი შეიძლება აშშ-ში „ორმაგი სტატუსის“ გადამხდელი იყოს: რეზიდენტი მხოლოდ ჩამოსვლის თარიღიდან ან წასვლის თარიღამდე. საქართველო სტატუსს მთელ კალენდარულ წელზე ადგენს: თუ 12-თვიანი პერიოდი, რომელიც გადასვლის წელს მთავრდება, 183 დღეს შეიცავს, მთელი ამ წლის რეზიდენტი ხართ (მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალზე). შეთანხმების არარსებობის გამო ურთიერთშეთანხმების პროცედურა არ არსებობს — შეინახეთ გადასვლის თარიღის დამადასტურებელი დოკუმენტები.
- შტატების გადასახადები — ცალკე. აქ მხოლოდ ფედერალური გადასახადი ფასდება. შტატებს რეზიდენტობის საკუთარი წესები აქვთ და ზოგი მათგანი საზღვარგარეთ გადასულ პირს ბეგრავს, თუ მისი დომიცილი შტატში რჩება: მაგალითად, კალიფორნია დროებით გასულ დომიცილიარს რეზიდენტად თვლის და არც § 911-ის გამორიცხვას, არც უცხოური გადასახადის ჩათვლას იყენებს. შეამოწმეთ ბოლო შტატის წესები.
- სოციალური დაზღვევა: აშშ–საქართველოს შეთანხმება არ არის. საქართველო SSA-ის სოციალური დაზღვევის შეთანხმებების ნუსხაში არ არის: აშშ-ში მუშაობისას აშშ-ის სოციალური დაზღვევისა და Medicare-ის გადასახადები (ან თვითდასაქმებულის გადასახადი) აშშ-ის კანონით იხდება, გათავისუფლების ცნობა ვერ მიიღებთ და ორ ქვეყანაში დაზღვევის პერიოდები არ ჯამდება. აშშ-ის მოქალაქე ან რეზიდენტი თვითდასაქმებულის გადასახადს საქართველოდან მუშაობისასაც იხდის. საქართველოს დაგროვებითი პენსია საქართველოს მოქალაქეებსა და მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელებზე ვრცელდება.
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
საქართველოსა და ამ სახელმწიფოს შორის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმება არ მოქმედებს.
ტერმინები, რომლებსაც აშშ-ში შეხვდებით
- green card
- აშშ-ის მუდმივი მცხოვრების სტატუსი: მთელი წლის რეზიდენტად გაქცევთ დღეების მიუხედავად, სანამ მასზე ოფიციალურად უარს არ იტყვით (ფორმა I-407)
- substantial presence test
- არსებითი ყოფნის ტესტი: მიმდინარე წლის დღეები + წინა წლის 1/3 + მის წინა წლის 1/6, ჯამში მინიმუმ 183, მიმდინარე წელს მინიმუმ 31 დღით
- nonresident alien
- არარეზიდენტი უცხოელი: იბეგრება მხოლოდ აშშ-ის წყაროს შემოსავალზე (ფორმა 1040-NR)
- closer connection exception
- „უფრო მჭიდრო კავშირის“ გამონაკლისი (ფორმა 8840): აშშ-ში 183 დღეზე ნაკლები და ძირითადი სამუშაო ადგილი საქართველოში — რეზიდენტობას აგარიდებთ
- foreign tax credit
- უცხოური გადასახადის ჩათვლა (§ 901, ფორმა 1116): აშშ ქართულ საშემოსავლო გადასახადს შეთანხმების გარეშე ჩაითვლის
- foreign earned income exclusion
- საზღვარგარეთ გამომუშავებული შემოსავლის გამორიცხვა (§ 911, ფორმა 2555): 2026 წელს 132 900 აშშ დოლარამდე; გამორიცხულ შემოსავალზე ჩათვლა არ დაიშვება
კითხვები
აშშ-ის მოქალაქე ვარ და საქართველოში ვცხოვრობ. ორივე ქვეყანაში უნდა გადავიხადო?
აშშ მოქალაქეს მსოფლიო შემოსავალზე ბეგრავს, საქართველო კი რეზიდენტს მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალზე — მაგალითად, საქართველოდან შესრულებულ სამუშაოსა და მომსახურებაზე. შეთანხმება არ არის, ამიტომ ორმაგი დაბეგვრისგან აშშ-ის კანონი გიცავთ: ქართული გადასახადის ჩათვლა (§ 901) ან საზღვარგარეთ გამომუშავებული შემოსავლის გამორიცხვა (§ 911). მცირე ბიზნესის 1 %-იანი გადასახადი აშშ-ში შეიძლება არ ჩაითვალოს.
საქართველოს რეზიდენტი ვარ და რამდენიმე თვით აშშ-ში ვმუშაობ. სად იბეგრება ხელფასი?
აშშ-ში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი აშშ-ის წყაროს შემოსავალია და იქ იბეგრება (ფორმა 1040-NR). IRS-ის პოზიციით 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენცია საქართველოს რეზიდენტის პირადი მომსახურების ანაზღაურებას ათავისუფლებს, თუ აშშ-ში წელიწადში 183 დღეზე მეტხანს არ იმყოფებით (ფორმა 8233). საქართველოში ეს ხელფასი უცხოური შემოსავალია და არ იბეგრება.
რამდენს დამიკავებს აშშ ამერიკული აქციების დივიდენდზე, თუ საქართველოს რეზიდენტი ვარ?
მთლიანი თანხის 30 %-ს: IRS-ის ცხრილის მიხედვით, 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენცია დივიდენდზე განაკვეთს არ ამცირებს. საქართველო უცხოურ დივიდენდს რეზიდენტ ფიზიკურ პირს არ უბეგრავს, ამიტომ აშშ-ის გადასახადი საბოლოოა.
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- Treas. Reg. § 1.1-1(b) — აშშ-ის მოქალაქეები, სადაც არ უნდა ცხოვრობდნენ, საშემოსავლო გადასახადს ყველა წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე იხდიან.
- 26 U.S.C. § 7701(b) — უცხოელი აშშ-ის რეზიდენტია, თუ წლის განმავლობაში ოდესმე ჰქონდა გრინ-ბარათი, ან აკმაყოფილებს არსებითი ყოფნის ტესტს (substantial presence test), ან აირჩია რეზიდენტის სტატუსი.
- Treas. Reg. § 301.7701(b)-1(b) — გრინ-ბარათის მფლობელი აშშ-ის რეზიდენტია მთელი იმ წლისთვის, რომელშიც ეს სტატუსი ერთი დღით მაინც ჰქონდა, აშშ-ში გატარებული დღეების რაოდენობის მიუხედავად.
- § 7701(b)(3)(A); Treas. Reg. § 301.7701(b)-1(c) — არსებითი ყოფნის ტესტი: მიმდინარე წელს მინიმუმ 31 დღე და ჯამში მინიმუმ 183 დღე — მიმდინარე წლის ყველა დღე, წინა წლის დღეების მესამედი და მის წინა წლის დღეების მეექვსედი. წილადი ნაწილები არ მრგვალდება.
- 26 U.S.C. § 7701(b)(5); 26 CFR § 301.7701(b)-3(b) (Treas. Reg.) — დღეები არ ითვლება „გათავისუფლებული პირებისთვის“ (exempt individuals) — ოთხი კატეგორია: უცხო სახელმწიფოს მთავრობასთან დაკავშირებული პირები (დიპლომატები, საერთაშორისო ორგანიზაციების თანამშრომლები); F, J, M ან Q ვიზის სტუდენტები (როგორც წესი, 5 კალენდარულ წლამდე); J ან Q ვიზის მასწავლებლები და სტაჟიორები (თუ წინა 6 წლიდან 2 წელს უკვე არ იყვნენ გათავისუფლებული); პროფესიონალი სპორტსმენები, რომლებიც აშშ-ში დროებით საქველმოქმედო სპორტულ ღონისძიებაში მონაწილეობისთვის იმყოფებიან (არ ითვლება მხოლოდ შეჯიბრის დღეები). ნუსხა ამომწურავია — ჰუმანიტარული პაროლი და TPS მასში არ შედის.
- IRS — Tax residency status examples (მე-2 მაგალითი, TPS) — F-2 სტატუსით გატარებული დღეები გამორიცხულია, ხოლო TPS სტატუსით გატარებული დღეები არსებითი ყოფნის ტესტში ჩაითვალა.
- IRS Publication 519, U.S. Tax Guide for Aliens — IRS-ის ოფიციალური სახელმძღვანელო უცხოელებისთვის: რეზიდენტობის ტესტები, გათავისუფლებული პირები, closer connection გამონაკლისი, ორმაგი სტატუსის წელი, ორმაგი რეზიდენტები.
- § 7701(b)(3)(B)–(C); Treas. Reg. §§ 301.7701(b)-2, -8 — closer connection გამონაკლისი: მიმდინარე წელს აშშ-ში 183 დღეზე ნაკლები, მთელი წლის განმავლობაში ძირითადი სამუშაო ადგილი (tax home) უცხო ქვეყანაში, მასთან უფრო მჭიდრო კავშირები და დროულად წარდგენილი ფორმა 8840; არ მოქმედებს, თუ გრინ-ბარათის მისაღებად დოკუმენტები (მაგალითად, ფორმა I-485) შეტანილია.
- 26 U.S.C. § 901(b)(1) — აშშ-ის მოქალაქეს (და რეზიდენტს) შეუძლია ჩაითვალოს უცხო ქვეყნისთვის გადახდილი ან დარიცხული საშემოსავლო გადასახადი (§ 904-ის შეზღუდვებით) — საგადასახადო შეთანხმება ამისთვის საჭირო არ არის.
- 26 U.S.C. §§ 901, 904; IRS — Foreign Tax Credit: how to figure the credit — ჩათვლა არ შეიძლება აღემატებოდეს აშშ-ის მთლიან გადასახადს, გამრავლებულს უცხოური წყაროს დასაბეგრი შემოსავლის წილზე მთლიან დასაბეგრ შემოსავალში; ითვლება ფორმით 1116; გამოუყენებელი უცხოური გადასახადი წინა წელზე გადაიტანება და მომდევნო 10 წლის განმავლობაში გამოიყენება.
- 26 U.S.C. § 911(a), (d)(1), (d)(6) — პირს, რომლის ძირითადი სამუშაო ადგილი (tax home) საზღვარგარეთაა და რომელიც მთელი საგადასახადო წლის განმავლობაში ბონა ფიდე ცხოვრობს უცხო ქვეყანაში ან 12 თანმიმდევრული თვიდან 330 სრულ დღეს საზღვარგარეთ იმყოფება, შეუძლია საზღვარგარეთ გამომუშავებული შემოსავალი და საცხოვრებლის ხარჯების თანხა დასაბეგრი შემოსავლიდან გამორიცხოს; გამორიცხულ შემოსავალზე უცხოური გადასახადის ჩათვლა არ დაიშვება.
- IRS — Figuring the foreign earned income exclusion — გამორიცხვის მაქსიმუმი: 2025 წლისთვის 130 000 აშშ დოლარი, 2026 წლისთვის — 132 900 აშშ დოლარი ერთ პირზე; საცხოვრებლის თანხის ზღვარი (როგორც წესი, მაქსიმუმის 30 %, ადგილის მიხედვით კორექტირებით): 2025 წლისთვის 39 000, 2026 წლისთვის — 39 870 აშშ დოლარი.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 124-ე მუხლი — საქართველოს ფარგლების გარეთ გადახდილი მოგების გადასახადის ჩათვლის უფლება აქვს საწარმოს — იმ შემოსავალზე, რომელიც საქართველოში არსებული წყაროდან არ არის მიღებული, და არა უმეტეს იმ თანხისა, რომელიც ამ მოგებაზე საქართველოში იქნებოდა დარიცხული. ფიზიკური პირისთვის უცხოეთში გადახდილი გადასახადის ცალმხრივ ჩათვლას კოდექსი არ ითვალისწინებს.
- Treas. Reg. § 301.7701(b)-7; 26 U.S.C. § 6114 — ორმაგი რეზიდენტი, რომელიც შეთანხმებით მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტია, აშშ-ში გადასახადს არარეზიდენტივით ითვლის: დეკლარაცია 1040-NR ფორმა 8833-თან ერთად.
- 26 U.S.C. §§ 877, 877A; IRS — Expatriation tax — გასვლის გადასახადი (expatriation tax) ვრცელდება მოქალაქეობაზე უარის თქმისას და „გრძელვადიან რეზიდენტზე“ — გრინ-ბარათის მფლობელზე, რომელიც ბოლო 15 წლიდან 8 წელს მაინც იყო მუდმივი მცხოვრები და ამ სტატუსს კარგავს (მათ შორის, შეთანხმებით მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტად ჩათვლით); „ჩართულ“ პირზე (covered expatriate) მთელი ქონების ღირებულების ნამატი გასვლის წინა დღეს რეალიზებულად ითვლება.
- IRS (აშშ-ის შიდა შემოსავლების სამსახური) — Georgia: tax treaty documents (1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენცია) — IRS საქართველოს მიმართ კვლავ 1973 წლის აშშ–სსრკ საშემოსავლო გადასახადის კონვენციას მიიჩნევს მოქმედად, როგორც სხვა ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკების მიმართ. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ნუსხაში ეს კონვენცია არ არის. კონვენციაში ფიზიკური პირის ორმაგი რეზიდენტობის გადაწყვეტის წესი (tie-breaker) არ არსებობს.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- 26 U.S.C. § 862(a)(3) — აშშ-ის ფარგლებს გარეთ შესრულებული სამუშაოს ან მომსახურების ანაზღაურება აშშ-ის გარეთ არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალია.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- Treas. Reg. § 1.901-2(a)(1), (b)(4) — უცხოური საშემოსავლო გადასახადი წმინდა სარგებლის მოთხოვნას უნდა აკმაყოფილებდეს (რეალიზაცია, შემოსავალი, ხარჯების ანაზღაურება, მიკუთვნება); გადასახადი, რომლის ბაზაც მთლიანი შემოსავალია ხარჯების გამოქვითვის გარეშე, ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნას, როგორც წესი, ვერ აკმაყოფილებს.
- IRS Notice 2023-80, sec. 5.04 (Notice 2023-55-ის მე-3 და მე-4 ნაწილების შეცვლა) — Notice 2023-80 Notice 2023-55-ით დაწესებულ დროებით შეღავათს „შემდგომ შეტყობინებამდე“ აგრძელებს: გადამხდელებს შეუძლიათ § 1.901-2(a) და (b)-ის T.D. 9959-მდე მოქმედი წესები გამოიყენონ.
- 26 U.S.C. §§ 871, 1441; IRS — Taxation of nonresident aliens — აშშ-ში ეკონომიკურ საქმიანობასთან ფაქტობრივად დაკავშირებული შემოსავალი (მათ შორის, აშშ-ში გაწეული მომსახურების ხელფასი) პროგრესიული განაკვეთებით იბეგრება; ფიქსირებული ან პერიოდული შემოსავალი (პროცენტი, დივიდენდი, ქირა, როიალტი), რომელიც ასეთ საქმიანობასთან დაკავშირებული არ არის, — მთლიანი თანხის 30 %-ით, თუ შეთანხმება უფრო დაბალ განაკვეთს არ ადგენს; დეკლარაცია — ფორმა 1040-NR.
- IRS Publication 901 (09/2024), U.S. Tax Treaties — Commonwealth of Independent States — 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენცია მოქმედებს სომხეთის, აზერბაიჯანის, ბელარუსის, საქართველოს, ყირგიზეთის, მოლდოვის, ტაჯიკეთის, თურქმენეთისა და უზბეკეთის მიმართ, სანამ მათთან ახალი შეთანხმებები არ დაიდება. დსთ-ის წევრი ქვეყნის რეზიდენტის მიერ აშშ-ში გაწეული პირადი მომსახურების ანაზღაურება აშშ-ში გათავისუფლებულია, თუ ის აშშ-ში საგადასახადო წლის განმავლობაში 183 დღეზე მეტხანს არ იმყოფება.
- IRS — Form 8233, Exemption From Withholding on Compensation for Independent (and Certain Dependent) Personal Services of a Nonresident Alien Individual — არარეზიდენტი უცხოელი ფორმას 8233 წარუდგენს დამსაქმებელს ან ანაზღაურების გადამხდელს, რათა საგადასახადო შეთანხმებით გათავისუფლებულ პირადი მომსახურების ანაზღაურებაზე გადასახადი წყაროსთან არ დაკავდეს.
- IRS — Tax Treaty Table 1 (Rev. May 2023): Commonwealth of Independent States — IRS-ის ცხრილის მიხედვით, 1973 წლის აშშ–სსრკ კონვენცია კვლავ ვრცელდება სომხეთზე, აზერბაიჯანზე, ბელარუსზე, საქართველოზე, ყირგიზეთზე, მოლდოვაზე, ტაჯიკეთზე, თურქმენეთსა და უზბეკეთზე. ამ ქვეყნების რეზიდენტებისთვის აშშ-ის დივიდენდზე განაკვეთი — 30 % (შემცირება არ არის); პროცენტი — 0 % მხოლოდ აშშ-სა და დსთ-ს შორის ვაჭრობის დაფინანსებასთან დაკავშირებულ კრედიტებსა და სესხებზე (III(1)(g) მუხლი); როიალტი — 0 % (III(1)(a) მუხლი); პენსია და ანუიტეტი — 30 %.
- California FTB Publication 1031 (2025), Guidelines for Determining Resident Status — კალიფორნიის რეზიდენტია პირი, რომელიც კალიფორნიაში არადროებითი მიზნით იმყოფება, ან რომლის დომიცილი კალიფორნიაშია და მის ფარგლებს გარეთ დროებითი მიზნით იმყოფება; საზღვარგარეთ მომუშავე დომიცილიარისთვის უსაფრთხო ზღვარი — შრომითი ხელშეკრულება მინიმუმ 546 თანმიმდევრული დღით (შეზღუდვებით).
- SSA — U.S. International Social Security Agreements (agreements in effect) — SSA ასახელებს 31 მოქმედ შეთანხმებას (იტალიიდან, 1978 წლის 1 ნოემბერი, რუმინეთამდე, 2026 წლის 1 სექტემბერი); საქართველო ნუსხაში არ არის.
- 26 U.S.C. § 1402; IRS — Self-employment tax (Social Security and Medicare taxes) — თვითდასაქმებულის გადასახადი (15,3 %: 12,4 % სოციალური დაზღვევა და 2,9 % Medicare) იხდის პირი, რომლის წმინდა შემოსავალი თვითდასაქმებიდან 400 აშშ დოლარს აღწევს; აშშ-ის მოქალაქეებსა და რეზიდენტებზე საზღვარგარეთაც ვრცელდება, თუ სოციალური დაზღვევის შეთანხმება სხვას არ ადგენს.
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- 26 U.S.C. § 1411; IRS — Questions and Answers on the Net Investment Income Tax — 3,8 % წმინდა საინვესტიციო შემოსავალზე, რომელიც აღემატება შესწორებულ მთლიან შემოსავალს (MAGI) 200 000 აშშ დოლარზე მეტი ოდენობით (ცალკე დეკლარანტი), 250 000-ზე მეტი (ერთობლივად დეკლარირებული წყვილი) ან 125 000-ზე მეტი (ცალკე დეკლარირებული მეუღლე); § 911(a)(1)-ით გამორიცხული თანხები MAGI-ს ემატება; არარეზიდენტი უცხოელები ამ გადასახადს არ იხდიან.
სასამართლო პრაქტიკა
- აშშ-ის საგადასახადო სასამართლო (United States Tax Court), Topsnik v. Commissioner, 146 T.C. No. 1 (docket 2482-14), 20.01.2016 — მუდმივი მცხოვრების სტატუსი (გრინ-ბარათი) შენარჩუნებული იყო, სანამ პირმა მასზე ოფიციალურად უარი არ თქვა (ფორმა I-407); პირს არ შეეძლო შეთანხმებით გერმანიის რეზიდენტობაზე დაყრდნობა, რადგან გერმანიაში მსოფლიო შემოსავალზე დაბეგვრას არ ექვემდებარებოდა.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები გერმანიაში
- გადასახადები ესპანეთში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები იტალიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები ნიდერლანდებში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები პორტუგალიაში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები უნგრეთში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩეხეთში
- გადასახადები ჩინეთში