საგადასახადო რეზიდენტობა ნიდერლანდებში და საქართველოში
ნიდერლანდებში დღეების ტესტი არ არის: რეზიდენტი ხართ, თუ ქვეყანასთან მდგრადი პირადი კავშირი გაქვთ — საცხოვრებელი, ოჯახი, სამუშაო, იქ გატარებული დროის უმეტესი ნაწილი (AWR-ის მე-4 მუხლი); საჭირო არ არის, რომ ეს კავშირი საქართველოსთან კავშირზე ძლიერი იყოს. საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ შემოსავალს არ უბეგრავს. ორმაგ რეზიდენტობას 2002 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა; კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება — მხოლოდ მაშინ, თუ არცერთი სახელმწიფოს მოქალაქე არ ხართ.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, ნიდერლანდების კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით ნიდერლანდები საგადასახადო რეზიდენტად
ნიდერლანდებში დღეების ტესტი არ არის: რეზიდენტობა გარემოებების მიხედვით დგინდება — გაქვთ თუ არა ქვეყანასთან მდგრადი პირადი კავშირი (საცხოვრებელი, ოჯახი, სამუშაო, სად ატარებთ დროს). საჭირო არ არის, რომ ეს კავშირი საქართველოსთან კავშირზე ძლიერი იყოს.
- საცხოვრებელი ნიდერლანდებში ოჯახთან, სამუშაოსთან ან იქ გატარებულ დროის უმეტეს ნაწილთან ერთად მდგრადი პირადი კავშირია: სავარაუდოდ, ნიდერლანდების რეზიდენტი ხართ და იქ მსოფლიო შემოსავალზე იბეგრებით.
- ნიდერლანდებში საცხოვრებელი არ გაქვთ, მაგრამ წლის უმეტესი ნაწილი იქ გაატარეთ — ეს ნიდერლანდების რეზიდენტობის სასარგებლოდ ძლიერი, თუმცა არა გადამწყვეტი არგუმენტია; საჭიროა ყველა გარემოების შეფასება.
როდის ხართ არარეზიდენტი
- ნიდერლანდებში საცხოვრებელი გაქვთ, მაგრამ ოჯახის, სამუშაოსა და იქ გატარებული დროის უმეტესი ნაწილის გარეშე მდგრადი კავშირი საეჭვოა — უფრო სავარაუდოა, რომ ნიდერლანდების არარეზიდენტი ხართ, თუმცა საგადასახადო ორგანომ შეიძლება სხვაგვარად შეაფასოს. როგორც საქართველოს მცხოვრები, კვალიფიციური არარეზიდენტის სტატუსს ვერ მიიღებთ (ის მხოლოდ ევროკავშირის, ევროპის ეკონომიკური სივრცის, შვეიცარიისა და BES კუნძულების მცხოვრებლებისთვისაა), ამიტომ საგადასახადო შეღავათები და გამოქვითვების უმეტესობა არ გეკუთვნით.
- არც საცხოვრებელი და არც მნიშვნელოვანი დრო ნიდერლანდებში — ნიდერლანდების არარეზიდენტი ხართ. ნიდერლანდებში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი იქ იბეგრება. როგორც საქართველოს მცხოვრები, კვალიფიციური არარეზიდენტის სტატუსს ვერ მიიღებთ (ის მხოლოდ ევროკავშირის, ევროპის ეკონომიკური სივრცის, შვეიცარიისა და BES კუნძულების მცხოვრებლებისთვისაა), ამიტომ საგადასახადო შეღავათები და გამოქვითვების უმეტესობა არ გეკუთვნით.
სად განსხვავდება ნიდერლანდების კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: ნიდერლანდები დღეებს არ ითვლის, საქართველო — მხოლოდ დღეებს ითვლის. ნიდერლანდებისთვის საკმარისია ქვეყანასთან მდგრადი პირადი კავშირი (საცხოვრებელი, ოჯახი, სამუშაო) — საჭირო არ არის, რომ ის საქართველოსთან კავშირზე ძლიერი იყოს (Hoge Raad, BZ6824) და ორმაგი რეზიდენტობა დასაშვებად ითვლება. საქართველო კი საცხოვრებელსა და ოჯახს არ უყურებს: რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით. ამიტომ ორივე სახელმწიფო ხშირად თავის რეზიდენტად მიგიჩნევთ. კოლიზიას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ ერთ სახელმწიფოშია — ის; თუ ორივეში — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი; შემდეგ — სად ცხოვრობთ ჩვეულებრივ და რომელი სახელმწიფოს მოქალაქე ხართ.
- კოლიზია: ოჯახი ნიდერლანდებში. თუ საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში გაქვთ, შეთანხმებით წყვეტს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ოჯახი კი მას ნიდერლანდებისკენ წევს: ჰააგის სააპელაციო სასამართლომ საქმეში, სადაც პირი სხვა სახელმწიფოში მუშაობდა, მაგრამ ნიდერლანდებში ჰქონდა საკუთარი საცხოვრებელი, სადაც მეუღლე ცხოვრობდა, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი ნიდერლანდებში დაადგინა. საქართველოში 183 დღის დაგროვება ამას არ ცვლის — დღეები მხოლოდ „ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილის“ საფეხურზე ითვლება.
- კოლიზია: საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი 183 დღის გარეშე და ნიდერლანდებთან მდგრადი კავშირი. საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი, რომელიც 183 დღის გარეშე მოგენიჭათ (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს), მხოლოდ იმ საგადასახადო წელზე ვრცელდება, რომლისთვისაც ცნობა გაიცა. ნიდერლანდებისთვის ასეთი ცნობა მდგრად პირად კავშირს (საცხოვრებელი, ოჯახი, სამუშაო) არ აუქმებს. ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს მუდმივი საცხოვრებლის, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრისა და ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით — საქართველოში ფაქტობრივი ცხოვრების გარეშე მიღებული სტატუსი ამ კრიტერიუმებით, როგორც წესი, არ იმარჯვებს.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- რომელი შეთანხმება მოქმედებს: საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმება. მოქმედებს შეთანხმება საქართველოს მთავრობასა და ნიდერლანდების სამეფოს მთავრობას შორის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და შემოსავალზე გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ (ჰააგა, 2002 წლის 21 მარტი) ოქმით: ძალაშია 2003 წლის 21 თებერვლიდან და გამოიყენება 2004 წლიდან; 2020 წლიდან მოქმედებს მრავალმხრივი კონვენციის (MLI) ცვლილებებიც, მაგრამ მე-4 მუხლი არ შეცვლილა. ტექსტები ქართულ, ნიდერლანდურ და ინგლისურ ენებზეა; განსხვავებისას ინგლისური ტექსტი უპირატესია. რეზიდენტობა — მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: მუდმივი საცხოვრებელი → სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი → ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი → მოქალაქეობა → კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება (მხოლოდ მაშინ, თუ არცერთი სახელმწიფოს მოქალაქე არ ხართ). გემზე მცხოვრები პირი, რომელსაც რეალური საცხოვრებელი არცერთ სახელმწიფოში არ აქვს, გემის მიწერის ნავსადგურის სახელმწიფოს რეზიდენტია (ოქმის III პუნქტი).
- ბოლო საფეხური: ურთიერთშეთანხმება მხოლოდ არცერთი სახელმწიფოს მოქალაქისთვის. თუ მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი და ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი შედეგს არ იძლევა, „c“ ქვეპუნქტით რეზიდენტი ხართ იმ სახელმწიფოსი, რომლის მოქალაქეც ხართ. OECD-ის მოდელისგან განსხვავებით, „d“ ქვეპუნქტი კომპეტენტურ ორგანოებს მხოლოდ მაშინ ავალებს საკითხის გადაწყვეტას, თუ არცერთი სახელმწიფოს მოქალაქე არ ხართ. ორივე სახელმწიფოს მოქალაქისთვის შეთანხმებაში წესი არ არის: რჩება 26-ე მუხლის მე-3 პუნქტის ზოგადი ურთიერთშეთანხმების პროცედურა („შეთანხმების განმარტების ან გამოყენებისას წარმოშობილი ნებისმიერი სირთულე ან ეჭვი“). ორივე შემთხვევაში, შეთანხმების მიღწევამდე ორივე სახელმწიფოს შეუძლია თავის რეზიდენტად მიგიჩნიოთ: ნიდერლანდები — მსოფლიო შემოსავალზე, საქართველო — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე; ცალმხრივი ჩათვლა ფიზიკური პირისთვის საქართველოში არ არის. განცხადება ნებისმიერი სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს (საქართველოში — ფინანსთა სამინისტროს) დაბეგვრის შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში წარუდგინეთ.
- გადასვლის წელი: ნიდერლანდები წელს ყოფს, საქართველო — არა. ნიდერლანდები რეზიდენტობას გადასვლის თარიღიდან აღიარებს (M დეკლარაცია) და შეთანხმების წესს პერიოდების მიხედვით ცალ-ცალკე იყენებს. საქართველო სტატუსს მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს — 183 დღით ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ამ წელს მთავრდება. ამიტომ გადასვლის წელს ერთი და იმავე თვეებისთვის შეიძლება ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყოთ — მაშინ შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი იმ პერიოდის გარემოებების მიხედვით წყვეტს. შეინახეთ გადასვლის თარიღის დამადასტურებელი დოკუმენტები: ქირავნობის ხელშეკრულება, ნიდერლანდების მოსახლეობის რეესტრში (BRP) რეგისტრაცია, ბილეთები.
- ნიდერლანდებში მუშაობა ნიდერლანდების რეზიდენტობის გარეშე: 183 დღე 12 თვეში. ნიდერლანდებში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასს ნიდერლანდები პირველივე დღიდან ბეგრავს (art. 7.2 Wet IB 2001). თუ საქართველოს რეზიდენტი ხართ, შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით ხელფასს მხოლოდ საქართველოს შეუძლია დაბეგროს, თუ ერთდროულად: ნიდერლანდებში ჯამში არაუმეტეს 183 დღე იმყოფებით ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება; დამსაქმებელი ნიდერლანდების რეზიდენტი არ არის; ხარჯი მის მუდმივ დაწესებულებას ან ფიქსირებულ ბაზას ნიდერლანდებში არ ეკისრება. თუ რომელიმე პირობა არ სრულდება, ხელფასს ნიდერლანდები ბეგრავს. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური შემოსავალია და რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია, ამიტომ ნიდერლანდური გადასახადი საბოლოოა და მისი ჩათვლა საქართველოში საჭირო არ არის.
- საქართველოდან დისტანციური მუშაობა ნიდერლანდელი დამსაქმებლისთვის ან კლიენტისთვის. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და საქართველოდან მუშაობთ ნიდერლანდელი დამსაქმებლისთვის, ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი): საქართველოში შესრულებული სამუშაო ქართული წყაროს შემოსავალია — 20 % (104-ე მუხლი); თუ დამსაქმებელი ქართული საგადასახადო აგენტი არ არის, დეკლარაციას თავად წარადგენთ მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (153-ე მუხლი). ნიდერლანდური ხელფასის გადასახადის (loonbelasting) დაკავების შესაწყვეტად ნიდერლანდების საგადასახადო სამსახურს გათავისუფლების ცნობა (vrijstellingsverklaring) მოსთხოვეთ. ნიდერლანდელი კლიენტებისთვის საქართველოდან გაწეული მომსახურების შემოსავალს ნიდერლანდები ვერ დაბეგრავს, თუ იქ მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა არ გაქვთ (მე-7 და მე-14 მუხლები); საქართველოში ის ქართული წყაროს შემოსავალია და მცირე ბიზნესის სტატუსით 1 %-ით იბეგრება.
- შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ: ნიდერლანდები მხოლოდ ნიდერლანდურ შემოსავალს ბეგრავს. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, ნიდერლანდებს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ ნიდერლანდური წყაროს შემოსავალი, რამდენადაც ამას შეთანხმება უშვებს: მაგალითად, ნიდერლანდებში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი (მე-15 მუხლი), ნიდერლანდებში არსებული უძრავი ქონების შემოსავალი (მე-6 მუხლი), დივიდენდი — არაუმეტეს 15 %-ისა, ხოლო პროცენტი და როიალტი — საერთოდ არა (მე-10–მე-12 მუხლები). ნიდერლანდური კომპანიის აქციების გაყიდვის მოგებას ნიდერლანდები ბეგრავს, თუ ბოლო ათი წლის განმავლობაში ნიდერლანდების რეზიდენტი იყავით (მე-13 მუხლის მე-5 პუნქტი). საქართველო გბეგრავთ მხოლოდ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე — ნიდერლანდური შემოსავალი რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია; თუ ნიდერლანდებმა შეთანხმების თანახმად ქართული წყაროს შემოსავალი დაბეგრა, საქართველო ნიდერლანდურ გადასახადს ჩაითვლის (23-ე მუხლის პირველი პუნქტი). თუ ნიდერლანდებში საცხოვრებელს ინარჩუნებთ, ნიდერლანდების კანონით შეიძლება კვლავ რეზიდენტად ჩაგთვალონ — შეთანხმება მხოლოდ მათი დაბეგვრის უფლებას ზღუდავს; ამის დასადასტურებლად საქართველოს რეზიდენტობის ცნობა დაგჭირდებათ.
- შეთანხმებით ნიდერლანდების რეზიდენტი ხართ: საქართველო მხოლოდ ქართულ შემოსავალს ბეგრავს. თუ შეთანხმებით ნიდერლანდების რეზიდენტი ხართ, საქართველო გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე და მხოლოდ შეთანხმების ფარგლებში. საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი საქართველოში არ იბეგრება, თუ ერთდროულად სრულდება მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის პირობები (არაუმეტეს 183 დღე 12-თვიან პერიოდში, დამსაქმებელი საქართველოს რეზიდენტი არ არის, ხარჯი მის ქართულ მუდმივ დაწესებულებას არ ეკისრება). ქართული პროცენტი და როიალტი, აგრეთვე საქართველოში მუდმივი დაწესებულების ან ფიქსირებული ბაზის გარეშე გაწეული მომსახურების შემოსავალი საქართველოში არ იბეგრება; ქართული დივიდენდის 5 %-იანი გადასახადი შეთანხმების 15 %-იან ზღვარს არ აღემატება. ზედმეტად დაკავებული გადასახადის დასაბრუნებლად ნიდერლანდების რეზიდენტობის ცნობა (woonplaatsverklaring) დაგჭირდებათ. ნიდერლანდები მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს: ქართული შემოსავლის უმეტესობას, რომლის დაბეგვრაც საქართველოს შეუძლია, გადასახადის პროპორციული შემცირებით ათავისუფლებს, დივიდენდებზე კი ქართულ გადასახადს ჩაითვლის (23-ე მუხლი).
- 30 %-იანი შეღავათი (2027 წლიდან — 27 %). საზღვარგარეთიდან დაქირავებულ თანამშრომელს ნიდერლანდებში ხელფასის 30 %-მდე შეიძლება გადასახადის გარეშე მიეცეს 5 წლამდე ვადით (2027 წლიდან — 27 %). პირობაა, რომ სამუშაოს დაწყებამდე 24 თვიდან 16 თვეზე მეტი ნიდერლანდების საზღვრიდან 150 კმ-ზე მეტ მანძილზე გეცხოვრათ — საქართველოდან გადასვლისას ეს პირობა, როგორც წესი, სრულდება. შეღავათი ნიდერლანდურ გადასახადს ამცირებს და შეთანხმებით რეზიდენტობის განსაზღვრაზე გავლენას არ ახდენს.
- ნიდერლანდებიდან საქართველოში გადასვლა: დამცავი შეფასება და მე-13 მუხლის მე-5 პუნქტი. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ფიზიკური პირებისთვის გასვლის გადასახადს არ ადგენს. ნიდერლანდები კი ემიგრაციისას დამცავ შეფასებას (conserverende aanslag) გიწერთ, თუ კომპანიაში არსებითი წილი (aanmerkelijk belang), ნიდერლანდური პენსია ან ანუიტეტი გაქვთ: წილები გასხვისებულად ითვლება, მაგრამ გადასახადს მხოლოდ მაშინ იხდით, როცა წილებს რეალურად გაყიდით, დივიდენდს მიიღებთ ან პირობებს დაარღვევთ. შეთანხმება ამას უშვებს: ნიდერლანდურ კომპანიაში წილის გაყიდვის მოგებას ნიდერლანდები ბეგრავს, თუ გაყიდვამდე ბოლო ათი წლის განმავლობაში ნიდერლანდების რეზიდენტი იყავით, ხოლო თუ ემიგრაციისას შეფასება უკვე გაკეთდა — მხოლოდ გადასახადის დარჩენილ ნაწილზე (მე-13 მუხლის მე-5 და მე-6 პუნქტები). საქართველოში უცხოური კომპანიის წილის გაყიდვის მოგება უცხოური შემოსავალია და რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
- საქართველოს სახელმწიფო სამსახური ნიდერლანდებში. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ სახელმწიფო სამსახურისთვის გადახდილ ხელფასსა და პენსიას საქართველო ბეგრავს (მე-19 მუხლი). ხელფასი მხოლოდ ნიდერლანდებში იბეგრება, თუ სამსახური ნიდერლანდებში ხორციელდება და ნიდერლანდების რეზიდენტი ხართ, რომელიც ან ნიდერლანდების მოქალაქეა, ან ნიდერლანდების რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა. თუ ნიდერლანდები მაინც თავის რეზიდენტად გთვლით, საქართველოს სახელმწიფო სამსახურის ხელფასსა და პენსიას გადასახადისგან ათავისუფლებს (23-ე მუხლის მე-3 პუნქტი). დიპლომატიური და საკონსულო თანამშრომლების პრივილეგიები შეთანხმებით არ იზღუდება (29-ე მუხლი).
- პენსიები: ბეგრავს რეზიდენტობის სახელმწიფო, მაგრამ 10 000 ევროზე მეტ ნიდერლანდურ პენსიას — შეიძლება ნიდერლანდებიც. პენსიებს, ანუიტეტებსა და სოციალური უზრუნველყოფის პენსიებს (მაგალითად, ნიდერლანდურ AOW-ს) ძირითადად მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს (მე-18 მუხლის პირველი პუნქტი). თუმცა გადამხდელ სახელმწიფოსაც შეუძლია დაბეგვრა, თუ ერთდროულად: შენატანები მასში საგადასახადო შეღავათით სარგებლობდა; რეზიდენტობის სახელმწიფოში პენსია ზოგადი განაკვეთით არ იბეგრება ან იბეგრება მისი 90 %-ზე ნაკლები; და პენსიები ჯამში წელიწადში 10 000 ევროს აღემატება (მე-2 პუნქტი). საქართველო რეზიდენტის უცხოურ პენსიას არ ბეგრავს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი), ამიტომ საქართველოში მცხოვრებისთვის მეორე პირობა, როგორც წესი, სრულდება: 10 000 ევროზე მეტ ნიდერლანდურ პენსიას, რომლის შენატანები ნიდერლანდებში გამოიქვითებოდა, ნიდერლანდები ბეგრავს. ერთჯერადი თანხები პენსიის დაწყებამდე შეიძლება გადამხდელ სახელმწიფოში დაიბეგროს (მე-3 პუნქტი). სახელმწიფო სამსახურის პენსიები — მე-19 მუხლით.
- რეზიდენტობის ცნობები და დაბრუნების ვადები. ნიდერლანდებში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც საქართველოს რეზიდენტს (მაგალითად, ნიდერლანდური პენსიიდან ან ხელფასიდან გადასახადის დაკავების შესაწყვეტად), საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა დაგჭირდებათ შესაბამისი წლისთვის. საქართველოში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც ნიდერლანდების რეზიდენტს (მაგალითად, ქართული პროცენტიდან ან მომსახურების ანაზღაურებიდან დაკავებული გადასახადის დასაბრუნებლად), წარადგინეთ Belastingdienst-ის რეზიდენტობის ცნობა (woonplaatsverklaring); პროცედურას ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანება ადგენს. შეთანხმებაში დაბრუნების ცალკე ვადა არ არის, ამიტომ მოქმედებს საგადასახადო კოდექსის სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
თუ ორივე სახელმწიფო გთვლით რეზიდენტად, გამოიყენება შეთანხმება (შეთანხმება საქართველოს მთავრობასა და ნიდერლანდების სამეფოს მთავრობას შორის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და შემოსავალზე გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ, ოქმით (ჰააგა, 2002 წლის 21 მარტი), მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი). კრიტერიუმები თანმიმდევრულად მოწმდება — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, საგადასახადო ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
შეთანხმება დეტალურად: შემოსავლები, განაკვეთები, 183 დღის წესი →
ტერმინები, რომლებსაც ნიდერლანდებში შეხვდებით
- fiscale woonplaats
- საგადასახადო საცხოვრებელი ადგილი: გარემოებების მიხედვით დგინდება — მდგრადი პირადი კავშირი ნიდერლანდებთან (AWR-ის მე-4 მუხლი)
- binnenlands belastingplichtige
- რეზიდენტი გადამხდელი: იბეგრება მსოფლიო შემოსავალზე (box 1–3)
- buitenlands belastingplichtige
- არარეზიდენტი გადამხდელი: იბეგრება მხოლოდ ნიდერლანდურ შემოსავალზე, მაგალითად, ნიდერლანდებში შესრულებული სამუშაოს ხელფასზე
- M-aangifte
- დეკლარაცია გადასვლის წელს: ნიდერლანდების რეზიდენტი ხართ გადასვლის დღიდან ან წასვლის დღემდე
- 30%-regeling
- საზღვარგარეთიდან დაქირავებულთა შეღავათი: ხელფასის 30 %-მდე (2027 წლიდან — 27 %) გადასახადის გარეშე 5 წლამდე
- woonplaatsverklaring
- ნიდერლანდების რეზიდენტობის ცნობა, რომელსაც Belastingdienst გასცემს; საჭიროა საქართველოში შეთანხმებით სარგებლობისთვის
კითხვები
ნიდერლანდებში ბინა და სამუშაო მაქვს, ოჯახი კი საქართველოში ცხოვრობს. სად ვარ რეზიდენტი?
ნიდერლანდებისთვის საცხოვრებელი და სამუშაო მდგრადი პირადი კავშირია, ამიტომ, სავარაუდოდ, ნიდერლანდების რეზიდენტი ხართ; საქართველოსთვის — თუ 12-თვიან პერიოდში საქართველოში 183 დღე დააგროვეთ. თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში გაქვთ, შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტით გადამწყვეტია სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი — ოჯახი ამაში დიდ წონას ატარებს.
რამდენ დღეს შემიძლია ვიმუშაო ნიდერლანდებში ისე, რომ ხელფასზე იქ გადასახადი არ გადავიხადო?
შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით — არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება, თუ დამსაქმებელი ნიდერლანდების რეზიდენტი არ არის და ხელფასს ნიდერლანდებში მისი მუდმივი დაწესებულება არ იხდის. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური შემოსავალია და რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
ორივე ქვეყნის მოქალაქე ვარ და შეთანხმების კრიტერიუმები შედეგს არ იძლევა. რა ხდება?
OECD-ის მოდელისგან განსხვავებით, ამ შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „d“ ქვეპუნქტი მხოლოდ მას ეხება, ვინც არცერთი სახელმწიფოს მოქალაქე არ არის. ორმაგი მოქალაქისთვის რჩება 26-ე მუხლის ზოგადი ურთიერთშეთანხმების პროცედურა: განცხადება ნებისმიერი სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს დაბეგვრის შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში წარუდგინეთ. მანამდე ორივე სახელმწიფოს შეუძლია თავის რეზიდენტად მიგიჩნიოთ.
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- art. 4 AWR — სად ცხოვრობს პირი, გარემოებების მიხედვით ფასდება — დღეების ფიქსირებული ტესტი არ არის.
- art. 2.1 Wet IB 2001 — რეზიდენტები გადასახადს მსოფლიო შემოსავალზე იხდიან, არარეზიდენტები — მხოლოდ ნიდერლანდურ შემოსავალზე.
- Belastingdienst: fiscaal inwoner van Nederland — რეზიდენტობის ნიშნები: დროის უმეტეს ნაწილს ნიდერლანდურ მისამართზე ატარებთ, იქ ცხოვრობს პარტნიორი და ოჯახი, იქ მუშაობთ, იქ ხართ დაზღვეული, გყავთ ოჯახის ექიმი, ბავშვები სკოლაში დადიან, ხართ ორგანიზაციების წევრი.
- art. 7.8 lid 6 Wet IB 2001 — „კვალიფიციური არარეზიდენტის“ სტატუსი (შეღავათები და გამოქვითვები რეზიდენტის მსგავსად, თუ შემოსავლის 90 % ან მეტი ნიდერლანდებში იბეგრება) მხოლოდ ევროკავშირის, ევროპის ეკონომიკური სივრცის, შვეიცარიისა და BES კუნძულების მცხოვრებლებისთვისაა. სხვა სახელმწიფოების დამატების მექანიზმი არ არსებობს, ამიტომ საქართველოს მცხოვრებლისთვის ის მიუწვდომელია.
- Belastingdienst: aftrekposten en kortingen bij wonen in het buitenland — სხვა ქვეყნის (მათ შორის, საქართველოს) მცხოვრებ არარეზიდენტს მხოლოდ ნიდერლანდური ბიზნესის მეწარმის გამოქვითვა (ondernemersaftrek) და box 3-ის დაუბეგრავი მინიმუმი ეკუთვნის. საგადასახადო შეღავათების (heffingskortingen) საგადასახადო ნაწილი არ ეკუთვნის; სადაზღვევო ნაწილი (premiedeel) — მხოლოდ ნიდერლანდების სავალდებულო სოციალური დაზღვევისას.
- art. 7.2 lid 2 b Wet IB 2001 — არარეზიდენტი გადასახადს იხდის ნიდერლანდებში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასზე.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების 31-ე მუხლი; რატიფიკაცია — შეთანხმება რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2002 წლის 27 სექტემბრის №1673-Iს დადგენილებით, ძალაშია 2003 წლის 21 თებერვლიდან და გამოიყენება საგადასახადო წლებისა და პერიოდებისთვის, რომლებიც ძალაში შესვლის მომდევნო კალენდარული წლის 1 იანვრიდან იწყება — ანუ 2004 წლიდან (31-ე მუხლი). ტექსტები ქართულ, ნიდერლანდურ და ინგლისურ ენებზეა, თანაბრად ავთენტიკური; განსხვავებისას უპირატესია ინგლისური ტექსტი.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — „a) ის ითვლება იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია მუდმივი საცხოვრებელი, თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი გააჩნია ორივე სახელმწიფოში ის ჩაითვლება იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი). b) თუ შეუძლებელია იმ სახელმწიფოს დადგენა, სადაც მას გააჩნია სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი ან, თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არ გააჩნია არც ერთ ამ სახელმწიფოში, ის ითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს; c) თუ იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე სახელმწიფოში ან არ ცხოვრობს არც ერთ მათგანში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის მოქალაქეც ის არის; d) თუ იგი არ არის არც ერთი სახელმწიფოს მოქალაქე, მაშინ ხელშემკვრელ მხარეთა კომპეტენტური ორგანოები ამ საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე“. ორივე სახელმწიფოს მოქალაქისთვის „d“ ქვეპუნქტი წესს არ ადგენს.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების ოქმის III პუნქტი (მე-4 მუხლის დამატება) — „ფიზიკური პირი, რომელიც ცხოვრობს გემბანზე და არ გააჩნია რეალური მუდმივი საცხოვრებელი არც ერთ ხელშემკვრელ სახელმწიფოში, ჩაითვლება იმ ხელშემკვრელი სახემწიფოს რეზიდენტად, სადაც არის გემის მიწერის ნავსადგური“.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების სინთეზირებული ტექსტი (მრავალმხრივი კონვენცია, MLI) — საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ ნიდერლანდების კომპეტენტურ ორგანოსთან კონსულტაციით მომზადებული სინთეზირებული ტექსტი: MLI ორივე სახელმწიფოსთვის ძალაშია 2019 წლის 1 ივლისიდან და შეთანხმების მიმართ გამოიყენება წყაროსთან დაკავებულ გადასახადებზე — 2020 წლის 1 იანვრიდან, სხვა გადასახადებზე — 2020 წლის 1 იანვრიდან დაწყებული პერიოდებისთვის. მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი არ შეცვლილა.
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების ნუსხა — ნუსხაში 58 შეთანხმებაა. სერვისის 30 ქვეყნიდან მოქმედებს შეთანხმებები უკრაინასთან, პოლონეთთან, ჩეხეთთან, რუმინეთთან, უნგრეთთან, თურქეთთან, ჩინეთთან, ინდოეთთან, იაპონიასთან, გერმანიასთან, ავსტრიასთან, საფრანგეთთან, ესპანეთთან, პორტუგალიასთან, იტალიასთან, სინგაპურთან, შვედეთთან, შვეიცარიასთან, გაერთიანებულ სამეფოსთან და ნიდერლანდთან. ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, კანადასთან, მექსიკასთან, ბრაზილიასთან, არგენტინასთან, ინდონეზიასთან, მალაიზიასთან, ტაივანთან, პაკისტანთან და ბანგლადეშთან შეთანხმება არ არის.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი — მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში: გადამწყვეტია სახელმწიფო, სადაც პირს უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები აქვს (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი) — ოჯახი და სოციალური კავშირები, საქმიანობა, ბიზნესის ადგილი, ქონების მართვის ადგილი.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ და „d“ ქვეპუნქტები — „c“: „თუ იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე სახელმწიფოში ან არ ცხოვრობს არც ერთ მათგანში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის მოქალაქეც ის არის“; „d“: „თუ იგი არ არის არც ერთი სახელმწიფოს მოქალაქე, მაშინ ხელშემკვრელ მხარეთა კომპეტენტური ორგანოები ამ საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე“. OECD-ის მოდელისგან განსხვავებით, „d“ ქვეპუნქტი ორივე სახელმწიფოს მოქალაქეს არ მოიცავს.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების 26-ე მუხლი (მრავალმხრივი კონვენციის მე-16 მუხლის რედაქციით) — პირს, რომელიც თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს მოქმედება იწვევს მის დაბეგვრას შეთანხმების შეუსაბამოდ, შიდა საშუალებებისგან დამოუკიდებლად შეუძლია საქმე წარუდგინოს ნებისმიერი ხელშემკვრელი სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს (MLI-ის მე-16 მუხლი, 2020 წლიდან) — შეთანხმების საწინააღმდეგო დაბეგვრის შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში (პირველი პუნქტი). კომპეტენტური ორგანოები ცდილობენ ურთიერთშეთანხმებით გადაჭრან შეთანხმების განმარტების ან გამოყენების ნებისმიერი სირთულე ან ეჭვი (მე-3 პუნქტი); თუ საკითხი 2 წელიწადში არ გადაწყდა, ერთ-ერთი სახელმწიფოს მოთხოვნით და გადამხდელის წერილობითი თანხმობით შეიძლება არბიტრაჟს გადაეცეს (მე-5 პუნქტი). კომპეტენტური ორგანო: საქართველოში — ფინანსთა სამინისტრო, ნიდერლანდებში — ფინანსთა მინისტრი ან მათი უფლებამოსილი წარმომადგენლები (მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „i“ ქვეპუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 124-ე მუხლი — საქართველოს ფარგლების გარეთ გადახდილი მოგების გადასახადის ჩათვლის უფლება აქვს საწარმოს — იმ შემოსავალზე, რომელიც საქართველოში არსებული წყაროდან არ არის მიღებული, და არა უმეტეს იმ თანხისა, რომელიც ამ მოგებაზე საქართველოში იქნებოდა დარიცხული. ფიზიკური პირისთვის უცხოეთში გადახდილი გადასახადის ცალმხრივ ჩათვლას კოდექსი არ ითვალისწინებს.
- Belastingdienst: aangifte M — გადასვლის წელს წარდგება M დეკლარაცია: ნიდერლანდების რეზიდენტი ხართ გადასვლის თარიღიდან ან წასვლის თარიღამდე.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-15 მუხლი — ხელფასი იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ სამუშაო მეორე სახელმწიფოში არ სრულდება; თუ სრულდება — შეიძლება იქაც დაიბეგროს (პირველი პუნქტი). მეორე სახელმწიფოში შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ ერთდროულად: მიმღები მეორე სახელმწიფოში ჯამში არაუმეტეს 183 დღე იმყოფება ნებისმიერ თორმეტთვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება; ანაზღაურებას იხდის დამქირავებელი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი არ არის; და ანაზღაურება არ წარმოიშობა დამქირავებლის მუდმივი დაწესებულებიდან ან ფიქსირებული ბაზიდან მეორე სახელმწიფოში (მე-2 პუნქტი; ინგლისური ტექსტით — ქართულ ტექსტში „183 დღეზე ნაკლებ ხანს“ და „იწყება და მთავრდება“).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-7 და მე-14 მუხლები — საწარმოს მოგება და პროფესიული ან სხვა დამოუკიდებელი ხასიათის საქმიანობის შემოსავალი მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ მეორე სახელმწიფოში მუდმივი დაწესებულება ან რეგულარულად ხელმისაწვდომი ფიქსირებული ბაზა არ არის; ასეთის არსებობისას მეორე სახელმწიფოს მხოლოდ მისთვის მისაკუთვნებელი ნაწილის დაბეგვრა შეუძლია.
- Belastingdienst: Aanvraag Vrijstellingsverklaring voor loonbelasting en/of premie volksverzekeringen — თუ შეთანხმებით დაბეგვრის უფლება რეზიდენტობის სახელმწიფოს ეკუთვნის, ნიდერლანდელ გადამხდელს შეგიძლიათ მოსთხოვოთ ხელფასის გადასახადისა (loonbelasting) და/ან ეროვნული დაზღვევის შენატანების დაკავების შეწყვეტა — გათავისუფლების ცნობით (vrijstellingsverklaring).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლი — საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციას საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგენენ: რეზიდენტი ფიზიკური პირები, რომელთა შემოსავალიც საქართველოში გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება; არარეზიდენტი ფიზიკური პირები, თუ მათი საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება (პირველი ნაწილი). მეწარმე ფიზიკური პირი ეკონომიკური საქმიანობის შეწყვეტისას დეკლარაციას 30 სამუშაო დღის ვადაში წარადგენს (მე-2 ნაწილი). პირს, რომელიც დეკლარაციის წარდგენას არ არის ვალდებული, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით (მე-4 ნაწილი).
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი, მე-11 და მე-12 მუხლების პირველი პუნქტები — დივიდენდზე წყაროს სახელმწიფოს გადასახადი ფიზიკური პირისთვის 15 %-ს არ უნდა აღემატებოდეს (მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ ქვეპუნქტი); პროცენტი და როიალტი მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება (მე-11 და მე-12 მუხლების პირველი პუნქტები).
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-13 მუხლის მე-4–მე-6 პუნქტები — სხვა ქონების (მათ შორის, აქციების) გასხვისების შემოსავალი მხოლოდ გამსხვისებლის რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება (მე-4 პუნქტი). თუმცა თითოეულ სახელმწიფოს შეუძლია საკუთარი კანონით დაბეგროს თავისი რეზიდენტი კომპანიის აქციების ან „jouissance“-ის უფლებების გასხვისების მოგება, თუ ფიზიკური პირი, რომელიც ახლა მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტია, გასხვისებამდე ბოლო ათი წლის განმავლობაში პირველი სახელმწიფოს რეზიდენტი იყო (მე-5 პუნქტი); თუ ემიგრაციისას შეფასება უკვე გაკეთდა, ეს მხოლოდ გადასახადის დარჩენილ ნაწილზე ვრცელდება (მე-6 პუნქტი).
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების 23-ე მუხლი — საქართველოს რეზიდენტისთვის: ნიდერლანდებში შეთანხმების შესაბამისად გადახდილი გადასახადი ჩაითვლება ქართულ საშემოსავლო გადასახადში, მაგრამ არაუმეტეს ქართული გადასახადისა, რომელიც ამ შემოსავალზე მოდის (პირველი პუნქტი). ნიდერლანდების რეზიდენტისთვის: შემოსავალი, რომლის დაბეგვრაც საქართველოს შეუძლია (მე-6, მე-7, მე-14 მუხლები, მე-13 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები, მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-19 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების „ა“ ქვეპუნქტები და სხვ.), დასაბეგრ ბაზაში შედის, მაგრამ ნიდერლანდური გადასახადი პროპორციულად მცირდება (მე-2 და მე-3 პუნქტები); დივიდენდებზე, მე-13 მუხლის მე-5 პუნქტის შემოსავალზე, დირექტორთა ჰონორარებზე, არტისტებისა და სპორტსმენების შემოსავალსა და მე-18 მუხლის მე-2–მე-3 პუნქტების პენსიებზე ქართული გადასახადი ჩაითვლება (მე-4 პუნქტი).
- Belastingdienst: Buitenlandse bronbelasting terug — met verklaring Nederlandse Belastingdienst (woonplaatsverklaring) — უცხოეთში დაკავებული გადასახადის დასაბრუნებლად ნიდერლანდების საგადასახადო სამსახური (Belastingdienst) განცხადებით გასცემს ნიდერლანდების რეზიდენტობის ცნობას (woonplaatsverklaring).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლი; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებებით შეღავათების გამოყენებისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების შესახებ (matsne.gov.ge, კონსოლიდირებული 05.12.2024), 1–5 მუხლები — შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების წესს ადგენს ფინანსთა მინისტრი (125-ე მუხლი). შეღავათს გადახდის წყაროსთან ქართველი გადამხდელი იყენებს N1 ფორმით, ხოლო შეთანხმების განაკვეთზე მეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნებას არარეზიდენტი ითხოვს N2 ფორმით; ორივეს ერთვის მიმღების სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს რეზიდენტობის ცნობა დამოწმებული ქართული თარგმანით (აპოსტილი ან ლეგალიზაცია არ მოითხოვება); საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილებას 30 კალენდარულ დღეში იღებს. საქართველოს რეზიდენტი რეზიდენტობის ცნობას N4 ფორმით იღებს, ან შემოსავლების სამსახური უცხო ქვეყნის ფორმას ადასტურებს (მე-5 მუხლი).
- Belastingdienst: 30%-regeling — ხელფასის 30 %-მდე გადასახადის გარეშე 5 წლამდე საზღვარგარეთიდან დაქირავებულთათვის (სამუშაოს დაწყებამდე 24 თვიდან 16 თვეზე მეტი — ნიდერლანდების საზღვრიდან 150 კმ-ზე მეტ მანძილზე); 2027 წლიდან — 27 %.
- Belastingdienst: Conserverende aanslag bij emigratie (Wet IB 2001, art. 4.16 lid 1 onderdeel h; Invorderingswet 1990, art. 25 lid 8) — თუ კომპანიაში არსებითი წილი (aanmerkelijk belang), ნიდერლანდური პენსია, ანუიტეტი (lijfrente) ან საკუთარი საცხოვრებლისთვის დანაზოგი გაქვთ, ემიგრაციისას დამცავ შეფასებას (conserverende aanslag) მიიღებთ: წილები გასხვისებულად ითვლება, მაგრამ სანამ პირობებს აკმაყოფილებთ, გადახდა არ გიწევთ; წილების გაყიდვის, დივიდენდის ან კომპანიის ლიკვიდაციის შესახებ შეტყობინება სავალდებულოა.
- საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2023 წლის 1 მარტის №60 ბრძანება (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე; გამოქვეყნდა 02.03.2023, ძალაშია 15.04.2023) — არაოფიციალური წყარო: BDO Georgia, Tax Newsletter, 2023 წლის აპრილი; REVERA — არაოფიციალური წყარო (საგადასახადო კონსულტანტები; ბრძანების ოფიციალური ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ვერ მოიძებნა). მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირი: დადასტურებული ქონება 3 000 000 ლარზე მეტი ან განცხადებამდე 3 წლის განმავლობაში წლიური შემოსავალი 200 000 ლარზე მეტი. რეზიდენტად ცნობისთვის დამატებით საჭიროა (1) ბინადრობის ნებართვა, ბინადრის მოწმობა ან საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა, ან (2) განცხადების წინა საგადასახადო წელს საქართველოში არსებული წყაროდან არანაკლებ 25 000 ლარის შემოსავალი; ორივე შემთხვევაში — საქართველოში არანაკლებ 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ღირებულების უძრავი ქონება საკუთრებაში (შემოსავლების სამსახურის განმარტებით, Revera). განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წარმომადგენლის მეშვეობითაც. REVERA-ს ცნობით, სტატუსი მხოლოდ იმ წლისთვის ენიჭება, რომელშიც განცხადება წარადგინეს.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-19 მუხლი — სახელმწიფო სამსახურისთვის სახელმწიფოს მიერ გადახდილი ანაზღაურება და პენსია შეიძლება დაიბეგროს გადამხდელ სახელმწიფოში (ინგლისური ტექსტით „may be taxed“; ქართულ ტექსტში ხელფასზე — „დაიბეგრება მხოლოდ ამ სახელმწიფოში“). ანაზღაურება მხოლოდ მეორე სახელმწიფოში იბეგრება, თუ სამსახური იქ სრულდება და პირი ამ სახელმწიფოს რეზიდენტია, რომელიც ან მისი მოქალაქეა, ან მისი რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა; პენსია — თუ პირი მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტიც არის და მოქალაქეც. ასეთ ანაზღაურებასა და პენსიას ნიდერლანდები თავისი რეზიდენტისთვის ათავისუფლებს (23-ე მუხლის მე-3 პუნქტი).
- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი (2015 წლის 27 ოქტომბრის №4346 კანონი) — პროფესიულ საჯარო მოხელედ შეიძლება მიიღონ მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე (პირველი პუნქტი); საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულე საჯარო დაწესებულებაში შეიძლება დასაქმდეს მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულებით (მე-3 პუნქტი).
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-18 მუხლი — წარსულ დაქირავებულ შრომასთან დაკავშირებული პენსიები და ანუიტეტები, აგრეთვე ხელშემკვრელი სახელმწიფოს სოციალური უზრუნველყოფის სისტემით გადახდილი პენსიები, მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება (პირველი პუნქტი). გადამხდელ სახელმწიფოსაც შეუძლია მათი დაბეგვრა, თუ ერთდროულად: (ა) შენატანები ან თავად გადახდები ამ სახელმწიფოში საგადასახადო შეღავათით სარგებლობდა; (ბ) რეზიდენტობის სახელმწიფოში პენსია არ იბეგრება ხელფასისთვის დადგენილი ზოგადი განაკვეთით ან იბეგრება მისი მთლიანი თანხის 90 %-ზე ნაკლები; (გ) პენსიების მთლიანი თანხა კალენდარულ წელს 10 000 ევროს აღემატება (მე-2 პუნქტი). ერთჯერადი თანხები, რომლებიც პენსიის დაწყებამდე ან ანუიტეტის ნაცვლად გაიცა, შეიძლება დაიბეგროს იქ, სადაც გაიცა (მე-3 პუნქტი).
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი — საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
- საქართველო–ნიდერლანდების 2002 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი — „თუ შეუძლებელია იმ სახელმწიფოს დადგენა, სადაც მას გააჩნია სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი ან, თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არ გააჩნია არც ერთ ამ სახელმწიფოში, ის ითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს“.
სასამართლო პრაქტიკა
- Hoge Raad (ნიდერლანდების უზენაესი სასამართლო), ECLI:NL:HR:2013:BZ6824, 12.04.2013 — რეზიდენტობისთვის საჭიროა ნიდერლანდებთან მდგრადი პირადი კავშირი; საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრი აუცილებლად ნიდერლანდებში არ უნდა იყოს.
- Gerechtshof Amsterdam (ამსტერდამის სააპელაციო სასამართლო), ECLI:NL:GHAMS:2024:721, 23.01.2024 — AWR-ის მე-4 მუხლით მხედველობაში მიიღება ყველა გარემოება; არცერთი ცალკეული კატეგორია გადამწყვეტი არ არის.
- Advocaat-Generaal bij de Hoge Raad (უზენაეს სასამართლოსთან არსებული გენერალური ადვოკატი), ECLI:NL:PHR:2025:500, 25.04.2025 — რეზიდენტობა ღია ნორმაა: საჭიროა ნიდერლანდებთან მდგრადი პირადი კავშირი; ორმაგი რეზიდენტობა დასაშვებია.
- Hoge Raad (ნიდერლანდების უზენაესი სასამართლო), ECLI:NL:HR:2026:1287, 17.07.2026 — რეზიდენტობის დასკვნა (AWR-ის მე-4 მუხლი, შეთანხმება შვეიცარიასთან), რომელიც ყოფნის დღეების დათვლას ეყრდნობა, დაუსაბუთებელია იმ პერიოდისთვის, რომელსაც ეს დათვლა არ მოიცავს. ნიდერლანდებთან მდგრადი კავშირის შენარჩუნების მტკიცების ტვირთი საგადასახადო ინსპექტორს აკისრია და არა გადამხდელს.
- Gerechtshof Den Haag (ჰააგის სააპელაციო სასამართლო), ECLI:NL:GHDHA:2020:389, 25.02.2020 — სამუშაო სხვა სახელმწიფოში, მაგრამ საკუთარი საცხოვრებელი ნიდერლანდებში, სადაც მეუღლე ცხოვრობს: საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოშია, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი — ნიდერლანდებში.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები აშშ-ში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები გერმანიაში
- გადასახადები ესპანეთში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები იტალიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები პორტუგალიაში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები უნგრეთში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩეხეთში
- გადასახადები ჩინეთში