საგადასახადო რეზიდენტობა უნგრეთში და საქართველოში
უნგრეთი რეზიდენტად თვლის თავის მოქალაქეებს (ორმაგ მოქალაქეს — თუ უნგრეთში რეგისტრირებული მისამართი აქვს), ხანგრძლივი ბინადრობის უფლების მქონე უცხოელებს, ასევე იმას, ვისი ერთადერთი მუდმივი საცხოვრებელი ან სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი უნგრეთშია, ბოლოს კი — კალენდარულ წელს 183 დღე ან მეტი ყოფნისას (Szja tv. 3. § 2). საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ შემოსავალს არ უბეგრავს. ორმაგ რეზიდენტობას 2012 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება. შეთანხმების თავისებურება: პენსიას მხოლოდ ის სახელმწიფო ბეგრავს, სადაც ის წარმოიშობა.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, უნგრეთის კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით უნგრეთი საგადასახადო რეზიდენტად
უნგრეთი თავის მოქალაქეებს რეზიდენტებად თვლის თავად მოქალაქეობის გამო; ორმაგ მოქალაქეს — მხოლოდ მაშინ, თუ უნგრეთში რეგისტრირებული მისამართი აქვს. სხვა პირებისთვის გადამწყვეტია ხანგრძლივი ბინადრობის უფლება, მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი ან 183 დღე.
უნგრული კანონი ამოწმებს, უნგრეთშია თუ არა თქვენი ერთადერთი მუდმივი საცხოვრებელი; საცხოვრებელი საქართველოში (ან სხვაგან) საკითხს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის კრიტერიუმზე გადაიტანს.
- უნგრეთის მოქალაქე ხართ და უნგრეთში რეგისტრირებული მისამართი გაქვთ — Szja tv.-ის მიხედვით უნგრეთის რეზიდენტი ხართ თავად მოქალაქეობის გამო, დღეებისა და საცხოვრებლის მიუხედავად.
- მხოლოდ უნგრეთის მოქალაქეობა გაქვთ — Szja tv.-ის მიხედვით უნგრეთის რეზიდენტი ხართ თავად მოქალაქეობის გამო, დღეებისა და საცხოვრებლის მიუხედავად.
- უნგრეთში ხანგრძლივი (მუდმივი) ბინადრობის უფლება გაქვთ — Szja tv.-ის მიხედვით უნგრეთის რეზიდენტი ხართ.
- თქვენი ერთადერთი მუდმივი საცხოვრებელი უნგრეთშია — უნგრეთის რეზიდენტი ხართ.
- თქვენი სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი უნგრეთშია — უნგრეთის რეზიდენტი ხართ.
- სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი არ დგინდება, ხოლო კალენდარულ წელს უნგრეთში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით — ეს ჩვეულებრივი ყოფნის ადგილია, უნგრეთის რეზიდენტი ხართ.
როდის ხართ არარეზიდენტი
- უნგრული კანონით უნგრეთის არარეზიდენტი ხართ. უნგრული წყაროს შემოსავალი (მათ შორის, უნგრეთში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი) იქ იბეგრება — შეთანხმების ფარგლებში.
სად განსხვავდება უნგრეთის კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: უნგრეთი რეზიდენტად თვლის უნგრული მისამართის მქონე მოქალაქეს. თუ საქართველოსა და უნგრეთის მოქალაქე ხართ და უნგრეთში რეგისტრირებული მისამართი გაქვთ, უნგრეთი რეზიდენტად თავად მოქალაქეობის გამო გთვლით — თუნდაც საქართველოში ცხოვრობდეთ. საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით (ან სტატუსით). ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: მოქალაქეობა მხოლოდ მესამე საფეხურია — მუდმივი საცხოვრებლის, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრისა და ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილის შემდეგ; თუ ესენი შედეგს არ იძლევა, ორივე სახელმწიფოს მოქალაქისთვის საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმებით წყვეტენ. უნგრული მისამართის მოხსნის (kijelentkezés) შემდეგ ორმაგი მოქალაქე უნგრეთში ზოგადი კრიტერიუმებით ფასდება.
- კოლიზია: მხოლოდ უნგრეთის მოქალაქე უნგრეთისთვის ყოველთვის რეზიდენტია. თუ მხოლოდ უნგრეთის მოქალაქეობა გაქვთ, უნგრეთი რეზიდენტად გთვლით, სადაც არ უნდა ცხოვრობდეთ და რეგისტრირებული მისამართი გაქვთ თუ არა. საქართველოში 183 დღისას საქართველოს რეზიდენტიც ხართ — ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს (მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა). თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, უნგრეთს მხოლოდ ის შემოსავალი შეუძლია დაბეგროს, რომელსაც შეთანხმება უნგრეთს მიაკუთვნებს (Szja tv. 2. § (5)). უნგრეთში თქვენი რეზიდენტობის შეწყვეტა თქვენ უნდა დაამტკიცოთ — შეინახეთ მტკიცებულებები საცხოვრებლის, ოჯახისა და შემოსავლის წყაროების შესახებ.
- კოლიზია: ხანგრძლივი ბინადრობის უფლება უნგრეთში. ხანგრძლივი (მუდმივი) ბინადრობის უფლებით უნგრეთი რეზიდენტად ავტომატურად გთვლით, დღეების მიუხედავად; საქართველო კი — საქართველოში 183 დღისას 12-თვიან პერიოდში. ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: ჯერ მუდმივი საცხოვრებელი, შემდეგ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი. Kúria ამ სტატუსს ოჯახურ და ეკონომიკურ კავშირებთან ერთად აფასებს.
- კოლიზია: სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი Kúria-ს მიხედვით. თუ საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში გაქვთ, ხოლო სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი უნგრეთშია, უნგრეთი რეზიდენტად გთვლით, საქართველო კი — საქართველოში 183 დღისას. Kúria ცენტრს კომპლექსურად აფასებს — ოჯახით, საცხოვრებლით, კომპანიებით, შრომითი ხელშეკრულებით და იმით, სად იყენებთ ყოველდღიურად საბანკო ანგარიშებსა და ბარათებს; ერთ-ერთ საქმეში ბუდაპეშტში 2006 წლიდან მცხოვრები საქართველოს მოქალაქე უნგრეთის რეზიდენტად იქნა ცნობილი. ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს — ამავე კრიტერიუმებით.
- კოლიზია: 183 დღე უნგრეთში კალენდარულ წელს და საქართველოში 12-თვიან პერიოდში. უნგრეთი ჩვეულებრივ ყოფნას კალენდარულ წელში ითვლის (ჩამოსვლისა და წასვლის დღეები სრულ დღედ ითვლება), საქართველო — ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, და საქართველოში ყოფნად ითვლის საქართველოდან დასასვენებლად, სამკურნალოდ, მივლინებით ან სასწავლებლად გასვლის დღეებსაც. ამიტომ ერთი და იმავე წლისთვის შეიძლება ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყოთ. წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
- კოლიზია: საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი 183 დღის გარეშე და უნგრეთის რეზიდენტობა. საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი, რომელიც 183 დღის გარეშე მოგენიჭათ (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს), მხოლოდ იმ საგადასახადო წელზე ვრცელდება, რომლისთვისაც ცნობა გაიცა. უნგრეთისთვის ასეთი ცნობა უნგრეთის რეზიდენტობას არ აუქმებს: თუ Szja tv.-ის მიხედვით უნგრეთის რეზიდენტი ხართ, ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი; საქართველოში ფაქტობრივი ცხოვრების გარეშე მიღებული სტატუსი ამ კრიტერიუმებს არ ცვლის.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- რომელი შეთანხმება მოქმედებს: საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმება. მოქმედებს „საქართველოს მთავრობასა და უნგრეთის მთავრობას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ“ შეთანხმება (ბუდაპეშტი, 2012 წლის 16 თებერვალი): ძალაშია 2012 წლის 13 მაისიდან და გამოიყენება 2013 წლის 1 იანვრიდან. ტექსტები ქართულ, უნგრულ და ინგლისურ ენებზეა; განსხვავებისას ინგლისური ტექსტი უპირატესია. 2022 წლიდან მრავალმხრივი კონვენცია (MLI) შეთანხმებას ამატებს ძირითადი მიზნის ტესტს; რეზიდენტობის მუხლი არ შეცვლილა. რეზიდენტობა — მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი (OECD-ის მოდელის მიხედვით); თავისუფალი პროფესიები — მე-14 მუხლი (ფიქსირებული ბაზა); ხელფასი — მე-15 მუხლი (183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში); პენსიები — მე-18 მუხლი (მხოლოდ წარმოშობის სახელმწიფოში); საჯარო სამსახური — მე-19 მუხლი; ორმაგი დაბეგვრის აცილება — 24-ე მუხლი (საქართველო — ჩათვლა, უნგრეთი — გათავისუფლება, დივიდენდზე — ჩათვლა); ურთიერთშეთანხმების პროცედურა — 26-ე მუხლი (სამი წელი).
- ევროკავშირის მოქალაქეები: 183 დღე უნგრეთში კალენდარულ წელს. თუ საქართველოს გარდა ევროკავშირის ან ევროპის ეკონომიკური სივრცის ქვეყნის მოქალაქეობაც გაქვთ და თავისუფალი გადაადგილების უფლებით უნგრეთში კალენდარულ წელს სულ მცირე 183 დღე ცხოვრობთ, Szja tv.-ის 3. § 2. b) პუნქტით უნგრეთის რეზიდენტი ხართ — საცხოვრებლისა და ინტერესების ცენტრის მიუხედავად (ეს წესი ზემოთ მოცემულ შეფასებაში ცალკე არ მოწმდება). საქართველოს მოქალაქეობა ამ წესს არ ეხება. ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს.
- უნგრეთში მუშაობა უნგრეთის რეზიდენტობის გარეშე: 183 დღე 12 თვეში. უნგრეთში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უნგრული წყაროს შემოსავალია, დამსაქმებლისა და გადახდის ადგილის მიუხედავად (Szja tv. 3. § 4. d). თუ საქართველოს რეზიდენტი ხართ, შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით ხელფასს მხოლოდ საქართველოს შეუძლია დაბეგროს, თუ ერთდროულად: უნგრეთში არაუმეტეს 183 დღე ხართ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება; დამსაქმებელი უნგრეთის რეზიდენტი არ არის; ხარჯი მის მუდმივ დაწესებულებას ან ფიქსირებულ ბაზას უნგრეთში არ ეკისრება. უნგრელ დამსაქმებელთან ან ხანგრძლივი მუშაობისას უნგრეთი ხელფასს 15 %-ით ბეგრავს. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური წყაროს შემოსავალია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი, 104-ე მუხლი) — ამიტომ ორმაგი დაბეგვრა არ წარმოიშობა.
- საქართველოდან დისტანციური მუშაობა ან მომსახურება უნგრელი დამსაქმებლისა თუ კლიენტებისთვის. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და ფიზიკურად საქართველოში მუშაობთ უნგრელი დამსაქმებლისთვის, ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი): უნგრეთის გარეთ შესრულებული სამუშაო უნგრული კანონითაც უნგრული წყაროს შემოსავალი არ არის. საქართველოსთვის ეს ქართული წყაროს შემოსავალია — 20 %. პროფესიული მომსახურებისა და სხვა დამოუკიდებელი საქმიანობის ანაზღაურებას, თუნდაც უნგრელი კლიენტისგან, მხოლოდ საქართველო ბეგრავს, თუ უნგრეთში რეგულარულად ხელმისაწვდომი ფიქსირებული ბაზა არ გაქვთ (მე-14 მუხლი), ხოლო ბიზნესის მოგებას — თუ უნგრეთში მუდმივი დაწესებულება არ გაქვთ (მე-7 მუხლი). საქართველოდან უცხოელი დამკვეთებისთვის გაწეული მომსახურება ქართული წყაროს შემოსავალია (104-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალური მეწარმისთვის 1 %. უნგრელ გადამხდელს წინასწარ მიაწოდეთ საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა მიმდინარე წლისთვის.
- შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ: უნგრეთი მხოლოდ შეთანხმებით მიკუთვნებულ შემოსავალს ბეგრავს. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, უნგრეთს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ ის, რასაც შეთანხმება მიაკუთვნებს: უნგრეთში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი (მე-15 მუხლი), უნგრეთში არსებული უძრავი ქონების შემოსავალი და მისი გაყიდვის სარგებელი, ძირითადად უნგრულ უძრავ ქონებაზე დაფუძნებული კომპანიის აქციების გაყიდვის სარგებელი (მე-13 მუხლის მე-4 პუნქტი), დივიდენდი — მაქსიმუმ 5 %-ით (მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი), უნგრული პენსია (მე-18 მუხლი) და უნგრეთის სახელმწიფო სამსახურის ანაზღაურება (მე-19 მუხლი); პროცენტს, როიალტსა და სხვა აქციების გაყიდვის სარგებელს — არა. საქართველოში ეს შემოსავლები უცხოური წყაროსია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია, ამიტომ უნგრული გადასახადის ჩათვლა (24-ე მუხლის პირველი პუნქტი) მხოლოდ მაშინ დაგჭირდებათ, თუ უნგრეთი ქართული წყაროს შემოსავალს დაბეგრავს. შეთანხმების განაკვეთისთვის უნგრელ გადამხდელს საქართველოს რეზიდენტობის ცნობა სჭირდება. თუ უნგრული კანონით რეზიდენტი რჩებით (მაგალითად, როგორც უნგრეთის მოქალაქე), შეთანხმება მხოლოდ უნგრეთის დაბეგვრის უფლებას ზღუდავს (Szja tv. 2. § (5)).
- შეთანხმებით უნგრეთის რეზიდენტი ხართ: საქართველო მხოლოდ ქართულ შემოსავალს ბეგრავს, უნგრეთი მას ათავისუფლებს. თუ შეთანხმებით უნგრეთის რეზიდენტი ხართ, საქართველო გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალზე და შეთანხმების ფარგლებში: საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი საქართველოში არ იბეგრება, თუ სრულდება მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის სამივე პირობა (ქართული კანონით კი — მხოლოდ თუ სამუშაო წელიწადში 30 დღეს არ აღემატება); ქართულ დივიდენდზე — მაქსიმუმ 5 % (ქართული კანონითაც 5 %); პროცენტსა და როიალტიზე ქართული 5 %-იანი დაკავება, ასევე 10 % პროფესიულ მომსახურებაზე საქართველოში ფიქსირებული ბაზის გარეშე, შეთანხმებით არ ეკუთვნის საქართველოს — ის NAV-ის რეზიდენტობის ცნობით ბრუნდება. უნგრეთი მსოფლიო შემოსავალს 15 %-ით ბეგრავს, მაგრამ იმ შემოსავალს, რომლის დაბეგვრაც შეთანხმებით საქართველოს შეუძლია, ათავისუფლებს (24-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი); ქართულ დივიდენდზე 5 %-ს ჩაითვლის და სხვაობას იხდით („b“ ქვეპუნქტი).
- პენსიები: ბეგრავს მხოლოდ ის სახელმწიფო, სადაც პენსია წარმოიშობა. საქართველო–უნგრეთის შეთანხმება OECD-ის მოდელისგან განსხვავდება: წარსულ დაქირავებით მუშაობასთან დაკავშირებულ პენსიას მხოლოდ ის სახელმწიფო ბეგრავს, სადაც პენსია წარმოიშობა (მე-18 მუხლი). უნგრულ პენსიას მხოლოდ უნგრეთი ბეგრავს, თუნდაც საქართველოში ცხოვრობდეთ; ქართულ პენსიას (მაგალითად, დაგროვებითი სქემიდან) უნგრეთის რეზიდენტისთვისაც მხოლოდ საქართველო ბეგრავს — საქართველოში სახელმწიფო პენსია და დაგროვებითი პენსია გადასახადისგან თავისუფლდება. სახელმწიფო სამსახურის ხელფასს, როგორც წესი, მხოლოდ გადამხდელი სახელმწიფო ბეგრავს (მე-19 მუხლი); საჯარო სამსახურის პენსიაზე მე-18 მუხლი ვრცელდება.
- გადასვლის წელი: არცერთი სახელმწიფო წელს არ ყოფს. საქართველო რეზიდენტობას მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს. უნგრული კანონიც რეზიდენტობას წლის შუაში არ ყოფს: 183 დღის წესები კალენდარულ წელს ეხება, ხოლო უნგრეთის მოქალაქე გასვლის შემდეგაც რეზიდენტი რჩება (ორმაგი მოქალაქე — უნგრული მისამართის მოხსნამდე). შეთანხმება გადასვლის წლისთვის ცალკე წესს არ შეიცავს, ამიტომ თუ ამ წელს ორივე სახელმწიფო რეზიდენტად გთვლით, მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს. საქართველოდან წასვლისას დეკლარაცია მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგინეთ, თუ შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ დაბეგრილა; საქმიანობის შემწყვეტი ინდივიდუალური მეწარმე — 30 სამუშაო დღეში.
- უნგრეთიდან საქართველოში გადასვლა: გასვლის გადასახადი არცერთ სახელმწიფოში არ არის. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ფიზიკური პირებისთვის გასვლის გადასახადს (exit tax) არ ადგენს; არც უნგრული საშემოსავლო გადასახადის კანონი ბეგრავს ფიზიკური პირის ქონების ღირებულების ზრდას გასვლისას. თუ გადასვლის შემდეგ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, აქციებისა და წილების გაყიდვის სარგებელს — უნგრულ კომპანიაშიც — მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-13 მუხლის მე-5 პუნქტი), გარდა კომპანიისა, რომლის ღირებულების 50 %-ზე მეტი უნგრული უძრავი ქონებიდან იქმნება (მე-4 პუნქტი); საქართველოსთვის უცხოურ კომპანიაში წილის გაყიდვა ქართული წყაროს შემოსავალი არ არის. უნგრეთში არსებული უძრავი ქონების გაყიდვის სარგებელს უნგრეთი კვლავ ბეგრავს.
- საქართველოს სახელმწიფო სამსახური უნგრეთში. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ სახელმწიფო სამსახურისთვის გადახდილ ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს; უნგრეთს მისი დაბეგვრა მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ სამსახური უნგრეთში ხორციელდება და უნგრეთის რეზიდენტი ხართ, რომელიც ან უნგრეთის ნაციონალური პირია, ან უნგრეთის რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მე-19 მუხლის პირველი პუნქტი).
- სოციალური დაზღვევა: საქართველოსა და უნგრეთს შორის შეთანხმება არ არის. საქართველოსა და უნგრეთს შორის სოციალური უზრუნველყოფის შეთანხმება არ არის (NAV-ის ნუსხაში საქართველო არ არის) და ევროკავშირის კოორდინაციის წესები საქართველოზე არ ვრცელდება — სადაზღვევო პერიოდები არ ჯამდება. უნგრეთში დაქირავებით მუშაობისას სოციალური დაზღვევის შენატანი უნგრული კანონით სავალდებულოა — 18,5 %. საქართველოში სოციალური გადასახადი არ არის; დაგროვებით საპენსიო სქემაში შენატანებს იხდიან საქართველოს მოქალაქეები და მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელები. ორმაგი დაბეგვრის შეთანხმება სოციალურ შენატანებს არ არეგულირებს.
- რეზიდენტობის ცნობები და დაბრუნების ვადები. უნგრეთში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც საქართველოს რეზიდენტს (მაგალითად, დივიდენდზე 5 %-იანი განაკვეთისთვის ან პროცენტსა და როიალტიზე უნგრული გადასახადის თავიდან ასაცილებლად), დაგჭირდებათ საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა შესაბამისი წლისთვის. საქართველოში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც უნგრეთის რეზიდენტს, მოითხოვეთ რეზიდენტობის ცნობა (illetőségigazolás) NAV-ში — უფასოდ, უნგრულ და ინგლისურ ენებზე. პროცედურას საქართველოში ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანება ადგენს (შეღავათი გადახდის წყაროსთან — ფორმა N1, დაბრუნება — ფორმა N2, ცნობის დამოწმებული ქართული თარგმანით), ხოლო ზედმეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნება 3 წლის ვადაში შეიძლება (საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი). შეთანხმების შეუსაბამო დაბეგვრისას საქმე რეზიდენტობის სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში წარუდგინეთ (26-ე მუხლი). ცნობები ყოველი წლისთვის მოითხოვეთ.
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
თუ ორივე სახელმწიფო გთვლით რეზიდენტად, გამოიყენება შეთანხმება (შეთანხმება საქართველოს მთავრობასა და უნგრეთის მთავრობას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ, ოქმით (ბუდაპეშტი, 2012 წლის 16 თებერვალი), მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი). კრიტერიუმები თანმიმდევრულად მოწმდება — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, საგადასახადო ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
შეთანხმება დეტალურად: შემოსავლები, განაკვეთები, 183 დღის წესი →
ტერმინები, რომლებსაც უნგრეთში შეხვდებით
- belföldi illetőségű
- უნგრეთის საგადასახადო რეზიდენტი: იბეგრება მსოფლიო შემოსავალზე (Szja tv. 2. § (4))
- Szja tv.
- უნგრეთის 1995 წლის CXVII კანონი ფიზიკური პირების საშემოსავლო გადასახადის შესახებ; განაკვეთი — 15 %
- huzamos tartózkodási jog
- ხანგრძლივი (მუდმივი) ბინადრობის უფლება უნგრეთში; მესამე ქვეყნის მოქალაქეს რეზიდენტად ავტომატურად აქცევს
- létérdekek központja
- სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი; Kúria მას ოჯახით, საცხოვრებლით, სამუშაოთი და საბანკო ანგარიშების გამოყენებით აფასებს
- NAV
- უნგრეთის საგადასახადო და საბაჟო ადმინისტრაცია; გასცემს რეზიდენტობის ცნობას (illetőségigazolás)
- társadalombiztosítási járulék
- უნგრეთის სოციალური დაზღვევის შენატანი — 18,5 %; საქართველოსთან სოციალური უზრუნველყოფის შეთანხმება არ არის
კითხვები
საქართველოსა და უნგრეთის მოქალაქე ვარ და საქართველოში ვცხოვრობ. უნგრეთი მაინც რეზიდენტად მთვლის?
დიახ, თუ უნგრეთში რეგისტრირებული მისამართი გაქვთ: Szja tv.-ის მიხედვით ორმაგი მოქალაქე რეზიდენტია, სანამ უნგრული მისამართი არ მოხსნილა. თუ საქართველოს რეზიდენტიც ხართ, ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს — ჯერ მუდმივი საცხოვრებელი, შემდეგ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი და ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი; მოქალაქეობა მხოლოდ ამის შემდეგ ითვლება, ხოლო ორივე სახელმწიფოს მოქალაქისთვის ბოლო საფეხური კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმებაა.
რამდენ დღეს შემიძლია ვიმუშაო უნგრეთში ისე, რომ ხელფასზე იქ გადასახადი არ გადავიხადო?
შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით — არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც საგადასახადო წელს იწყება ან მთავრდება, თუ დამსაქმებელი უნგრეთის რეზიდენტი არ არის და ხელფასს უნგრეთში მისი მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა არ იხდის. სხვა შემთხვევაში უნგრეთი ხელფასს 15 %-ით ბეგრავს; საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
საქართველოში ვცხოვრობ და უნგრულ პენსიას ვიღებ. სად იბეგრება?
მხოლოდ უნგრეთში: საქართველო–უნგრეთის შეთანხმების მე-18 მუხლით წარსულ დაქირავებით მუშაობასთან დაკავშირებულ პენსიას მხოლოდ ის სახელმწიფო ბეგრავს, სადაც პენსია წარმოიშობა. პირიქით, ქართულ პენსიას უნგრეთის რეზიდენტისთვისაც მხოლოდ საქართველო ბეგრავს — საქართველოში კი სახელმწიფო პენსია და დაგროვებითი პენსია გადასახადისგან თავისუფლდება.
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- 3. § 2. pont a) Szja tv. (1995. évi CXVII. törvény) — რეზიდენტია უნგრეთის ყოველი მოქალაქე, გარდა იმ პირისა, რომელიც ერთდროულად სხვა სახელმწიფოს მოქალაქეცაა და უნგრეთში რეგისტრირებული საცხოვრებელი ან ყოფნის ადგილი (lakóhely, tartózkodási hely) არ აქვს.
- NAV, საინფორმაციო ბროშურა №04 „Magánszemélyek külföldről származó jövedelme“ (20.02.2026) — უნგრეთის მოქალაქეები რეზიდენტებად რჩებიან, თუნდაც წლობით საზღვარგარეთ ცხოვრობდნენ (გარდა ორმაგი მოქალაქეებისა, რომლებსაც უნგრეთში რეგისტრირებული მისამართი არ აქვთ); რეზიდენტთა კატეგორიები — როგორც Szja tv.-ის 3. § 2. პუნქტში; ორმაგ რეზიდენტობას საგადასახადო შეთანხმება წყვეტს.
- 3. § 2. pont c) Szja tv. — რეზიდენტია მესამე ქვეყნის მოქალაქე, რომელსაც უნგრეთში ხანგრძლივი (მუდმივი) ბინადრობის უფლება აქვს, ასევე მოქალაქეობის არმქონე პირი.
- 3. § 2. pont d) Szja tv. — სხვა პირები რეზიდენტები არიან, თუ: ერთადერთი მუდმივი საცხოვრებელი უნგრეთშია; თუ უნგრეთში მუდმივი საცხოვრებელი არ აქვთ ან საზღვარგარეთაც აქვთ — თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი უნგრეთშია; თუ არც ეს წყვეტს საკითხს — თუ ჩვეულებრივი ყოფნის ადგილი უნგრეთშია.
- 7. § 44. pont Art. (2017. évi CL. törvény) — ჩვეულებრივი ყოფნის ადგილი უნგრეთშია, თუ პირი კალენდარულ წელს უნგრეთში სულ მცირე 183 დღე იმყოფებოდა; ჩამოსვლისა და წასვლის დღეები სრულ დღედ ითვლება.
- 3. § 4. pont d) Szja tv. — დაქირავებით მუშაობის შემოსავლის წყარო ის სახელმწიფოა, სადაც სამუშაო ჩვეულებრივ სრულდება: უნგრეთში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაო (მათ შორის, დისტანციური სამუშაო უცხოელი დამსაქმებლისთვის) უნგრული წყაროს შემოსავალია.
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების 30-ე მუხლი და დასკვნითი დებულება — შეთანხმება ხელმოწერილია ბუდაპეშტში 2012 წლის 16 თებერვალს, ქართულ, უნგრულ და ინგლისურ ენებზე; ყველა ტექსტი თანაბრად აუთენტურია, განმარტებისას უთანხმოების შემთხვევაში უპირატესობა ინგლისურ ტექსტს ენიჭება. ძალაშია 2012 წლის 13 მაისიდან (matsne.gov.ge) და გამოიყენება გადახდის წყაროსთან დასაბეგრ შემოსავალზე, რომელიც 2013 წლის 1 იანვრიდან იქნა მიღებული, და სხვა გადასახადებზე — 2013 წლის 1 იანვრიდან დაწყებულ საგადასახადო წლებზე (მე-2 პუნქტი).
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი ფიზიკური პირი: a) ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი); b) თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის დადგენა შეუძლებელია ან მუდმივი საცხოვრებელი არც ერთ სახელმწიფოში არ აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობს; c) თუ ჩვეულებრივ ორივე სახელმწიფოში ცხოვრობს ან არც ერთში — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც წარმოადგენს; d) თუ ორივე სახელმწიფოს ან არც ერთის ნაციონალური პირია — საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე გადაწყვეტენ.
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — საქართველო–უნგრეთის შეთანხმების სინთეზირებული ტექსტი მრავალმხრივი კონვენციის (MLI) გათვალისწინებით — MLI ძალაშია საქართველოსთვის 2019 წლის 1 ივლისიდან, უნგრეთისთვის — 2021 წლის 1 ივლისიდან; შეთანხმების მიმართ ამოქმედდა 2022 წლის 1 იანვრიდან. შეიცვალა პრეამბულა (MLI-ის მე-6 მუხლი) და დაემატა ძირითადი მიზნის ტესტი (MLI-ის მე-7 მუხლი); მე-4 და 26-ე მუხლები უცვლელია (საქართველომ MLI-ის მე-4 მუხლზე დათქმა გააკეთა).
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების ნუსხა — ნუსხაში 58 შეთანხმებაა. სერვისის 30 ქვეყნიდან მოქმედებს შეთანხმებები უკრაინასთან, პოლონეთთან, ჩეხეთთან, რუმინეთთან, უნგრეთთან, თურქეთთან, ჩინეთთან, ინდოეთთან, იაპონიასთან, გერმანიასთან, ავსტრიასთან, საფრანგეთთან, ესპანეთთან, პორტუგალიასთან, იტალიასთან, სინგაპურთან, შვედეთთან, შვეიცარიასთან, გაერთიანებულ სამეფოსთან და ნიდერლანდთან. ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, კანადასთან, მექსიკასთან, ბრაზილიასთან, არგენტინასთან, ინდონეზიასთან, მალაიზიასთან, ტაივანთან, პაკისტანთან და ბანგლადეშთან შეთანხმება არ არის.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- 2. § (4)–(5) Szja tv. — რეზიდენტის საგადასახადო ვალდებულება მის ყველა შემოსავალს მოიცავს (შეუზღუდავი ვალდებულება); არარეზიდენტისა — მხოლოდ უნგრული წყაროს შემოსავალს და იმ შემოსავალს, რომლის დაბეგვრაც უნგრეთს საერთაშორისო შეთანხმებით შეუძლია. თუ გამოქვეყნებული საერთაშორისო შეთანხმება სხვაგვარად აწესრიგებს, შეთანხმება გამოიყენება.
- 3. § 2. pont b) Szja tv. — რეზიდენტია თავისუფალი გადაადგილებისა და ბინადრობის უფლების მქონე პირი (ევროკავშირის ან ევროპის ეკონომიკური სივრცის ქვეყნის მოქალაქე), რომელიც ამ უფლებას კალენდარული წლის განმავლობაში სულ მცირე 183 დღე უნგრეთის ტერიტორიაზე ახორციელებს; ჩამოსვლისა და წასვლის დღეები სრულ დღედ ითვლება.
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-15 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები — ხელფასი იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ სამუშაო მეორე სახელმწიფოში არ სრულდება; თუ სრულდება — მეორე სახელმწიფოსაც შეუძლია დაბეგვრა. თუმცა მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ ერთდროულად: a) მიმღები მეორე სახელმწიფოში იმყოფება პერიოდით ან პერიოდებით, რომელთა საერთო ხანგრძლივობა არ აღემატება 183 დღეს ნებისმიერი თორმეტთვიანი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც იწყება ან მთავრდება მოცემულ საგადასახადო წელს; b) ანაზღაურებას იხდის დამქირავებელი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი არ არის; c) ანაზღაურების ხარჯის მატარებელი არ არის დამქირავებლის მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა მეორე სახელმწიფოში.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-7 და მე-14 მუხლები — საწარმოს მოგება იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ საწარმო მეორე სახელმწიფოში საქმიანობას იქ განლაგებული მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით არ ახორციელებს (მე-7 მუხლი). პროფესიული მომსახურების ან დამოუკიდებელი ხასიათის სხვა საქმიანობის შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პირს მეორე სახელმწიფოში საქმიანობისთვის რეგულარულად ხელმისაწვდომი ფიქსირებული ბაზა აქვს — მაშინ მეორე სახელმწიფოს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ ამ ბაზისთვის მიკუთვნებული შემოსავალი (მე-14 მუხლი); დღეების კრიტერიუმი მე-14 მუხლში არ არის.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-10–მე-12 მუხლები — დივიდენდი შეიძლება დაიბეგროს გადამხდელი კომპანიის სახელმწიფოშიც, მაგრამ არაუმეტეს 5 %-ისა (0 % — კომპანიისთვის, რომელიც განაწილებამდე სულ მცირე 12 თვე უშუალოდ ფლობს კაპიტალის 25 %-ს) (მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი). პროცენტი და როიალტი, რომელთა ბენეფიციური მფლობელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტია, იბეგრება მხოლოდ ამ მეორე სახელმწიფოში (მე-11 და მე-12 მუხლების პირველი პუნქტები).
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-13 მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტები — აქციების ან მსგავსი მონაწილეობის უფლების გასხვისების შემოსავალი შეიძლება დაიბეგროს მეორე სახელმწიფოში, თუ მათი ღირებულების 50 %-ზე მეტი პირდაპირ ან არაპირდაპირ იქ მდებარე უძრავი ქონებიდან იქმნება (მე-4 პუნქტი); სხვა ქონების გასხვისების შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ გამსხვისებლის რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-5 პუნქტი).
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-18 და მე-19 მუხლები — წარსულში დაქირავებით მუშაობასთან დაკავშირებით ერთ სახელმწიფოში წარმოქმნილი და მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტისთვის გადახდილი პენსიები და სხვა მსგავსი ანაზღაურება იბეგრება მხოლოდ პირველად ხსენებულ სახელმწიფოში — წარმოშობის სახელმწიფოში (მე-18 მუხლი; OECD-ის მოდელისგან გადახრა). სახელმწიფოს, მისი ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულის ან ადგილობრივი ორგანოსთვის გაწეული სამსახურის ხელფასი იბეგრება მხოლოდ ამ სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სამსახური მეორე სახელმწიფოში იქნა გაწეული და პირი მისი რეზიდენტია, რომელიც ან მისი ნაციონალური პირია, ან მისი რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მე-19 მუხლის პირველი პუნქტი).
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების 24-ე მუხლი — საქართველოს რეზიდენტის შემოსავალზე, რომელიც შეთანხმებით შეიძლება დაიბეგროს უნგრეთში, საქართველო დაუშვებს უნგრეთში გადახდილი გადასახადის გამოქვითვას — არაუმეტეს ამ შემოსავალზე მიწერილი ქართული გადასახადისა (პირველი პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი). უნგრეთის რეზიდენტის შემოსავალს, რომელიც შეიძლება დაიბეგროს საქართველოში, უნგრეთი გადასახადისგან ათავისუფლებს (მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი); მე-10 მუხლით საქართველოში დასაბეგრ დივიდენდზე კი ქართულ გადასახადს ჩაითვლის — არაუმეტეს ამ შემოსავალზე მიწერილი უნგრული გადასახადისა („b“ ქვეპუნქტი); გათავისუფლება არ გამოიყენება, თუ საქართველო ამ შემოსავალს შეთანხმების საფუძველზე თავად ათავისუფლებს („d“ ქვეპუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „შ“ ქვეპუნქტი — გადასახადისაგან თავისუფლდება არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ ხელფასის სახით მიღებული შემოსავალი, თუ საქართველოს ტერიტორიაზე დაქირავებით მუშაობა საგადასახადო წლის განმავლობაში 30 კალენდარულ დღეს არ აღემატება, ხელფასის გადამხდელი არარეზიდენტი დამქირავებელია და ეს ხარჯი მისი მუდმივი დაწესებულების ხარჯებს არ მიეკუთვნება.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილი — არარეზიდენტის მიერ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი, რომელიც მის მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება, გადახდის წყაროსთან იბეგრება: დივიდენდი — 5 %, პროცენტი — 5 %, როიალტი — 5 %, ხელფასი — 20 %, საქართველოში არსებული წყაროდან გადახდილი სხვა თანხები (მაგალითად, მომსახურების ანაზღაურება) — 10 %.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ და „ბ³“ ქვეპუნქტები — გადასახადისაგან თავისუფლდება სახელმწიფო პენსია, სახელმწიფო კომპენსაცია და სახელმწიფო სტიპენდია („ბ“ ქვეპუნქტი), აგრეთვე დაგროვებითი საპენსიო სქემის მონაწილის ინდივიდუალურ საპენსიო ანგარიშზე განხორციელებული შენატანი, მასზე დარიცხული სარგებელი და ამ სქემიდან გასაცემი პენსია — გარდა კანონით გათვალისწინებული დაბრუნების შემთხვევებისა („ბ³“ ქვეპუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლი — საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციას საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგენენ: რეზიდენტი ფიზიკური პირები, რომელთა შემოსავალიც საქართველოში გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება; არარეზიდენტი ფიზიკური პირები, თუ მათი საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება (პირველი ნაწილი). მეწარმე ფიზიკური პირი ეკონომიკური საქმიანობის შეწყვეტისას დეკლარაციას 30 სამუშაო დღის ვადაში წარადგენს (მე-2 ნაწილი). პირს, რომელიც დეკლარაციის წარდგენას არ არის ვალდებული, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით (მე-4 ნაწილი).
- საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2023 წლის 1 მარტის №60 ბრძანება (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე; გამოქვეყნდა 02.03.2023, ძალაშია 15.04.2023) — არაოფიციალური წყარო: BDO Georgia, Tax Newsletter, 2023 წლის აპრილი; REVERA — არაოფიციალური წყარო (საგადასახადო კონსულტანტები; ბრძანების ოფიციალური ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ვერ მოიძებნა). მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირი: დადასტურებული ქონება 3 000 000 ლარზე მეტი ან განცხადებამდე 3 წლის განმავლობაში წლიური შემოსავალი 200 000 ლარზე მეტი. რეზიდენტად ცნობისთვის დამატებით საჭიროა (1) ბინადრობის ნებართვა, ბინადრის მოწმობა ან საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა, ან (2) განცხადების წინა საგადასახადო წელს საქართველოში არსებული წყაროდან არანაკლებ 25 000 ლარის შემოსავალი; ორივე შემთხვევაში — საქართველოში არანაკლებ 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ღირებულების ქონება საკუთრებაში. განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წარმომადგენლის მეშვეობითაც. REVERA-ს ცნობით, სტატუსი მხოლოდ იმ წლისთვის ენიჭება, რომელშიც განცხადება წარადგინეს.
- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი (2015 წლის 27 ოქტომბრის №4346 კანონი) — პროფესიულ საჯარო მოხელედ შეიძლება მიიღონ მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე (პირველი პუნქტი); საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულე საჯარო დაწესებულებაში შეიძლება დასაქმდეს მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულებით (მე-3 პუნქტი).
- NAV — უნგრეთის სოციალური უზრუნველყოფის შეთანხმებები (2020 წლის 1 დეკემბრის მდგომარეობით) — NAV-ის ნუსხაში უნგრეთის ორმხრივი სოციალური უზრუნველყოფის შეთანხმებებია ალბანეთთან, ავსტრალიასთან, ბოსნია და ჰერცეგოვინასთან, ინდოეთთან, იაპონიასთან, კანადასთან, კორეის რესპუბლიკასთან, მოლდოვასთან, მონღოლეთთან, სერბეთთან, აშშ-თან, თურქეთთან და სხვ.; საქართველო ნუსხაში არ არის (შემოწმდა 13.11.2026).
- Tbj. (2019. évi CXXII. törvény) 25. § (1) — სოციალური დაზღვევის შენატანი (társadalombiztosítási járulék) 18,5 %-ია; ევროკავშირის კოორდინაციის რეგულაციებისა და საერთაშორისო შეთანხმებების მოქმედების ქვეშ მყოფ პირებზე Tbj. მათი წესების შესაბამისად გამოიყენება.
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- NAV — „Adóigazolás, jövedelemigazolás, illetőségigazolás kérése“ — რეზიდენტობის ცნობას (illetőségigazolás) NAV უფასოდ გასცემს უნგრულ და ინგლისურ ენებზე; მოითხოვება IGAZOL ფორმით, ტელეფონით, ფოსტით ან პირადად; გაცემის ვადა — ექვსი კალენდარული დღე, პირადად მიმართვისას — დაუყოვნებლივ.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლი; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებებით შეღავათების გამოყენებისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების შესახებ (matsne.gov.ge, კონსოლიდირებული 05.12.2024), 1–5 მუხლები — შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების წესს ადგენს ფინანსთა მინისტრი (125-ე მუხლი). შეღავათს გადახდის წყაროსთან ქართველი გადამხდელი იყენებს N1 ფორმით, ხოლო შეთანხმების განაკვეთზე მეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნებას არარეზიდენტი ითხოვს N2 ფორმით; ორივეს ერთვის მიმღების სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს რეზიდენტობის ცნობა დამოწმებული ქართული თარგმანით (აპოსტილი ან ლეგალიზაცია არ მოითხოვება); საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილებას 30 კალენდარულ დღეში იღებს. საქართველოს რეზიდენტი რეზიდენტობის ცნობას N4 ფორმით იღებს, ან შემოსავლების სამსახური უცხო ქვეყნის ფორმას ადასტურებს (მე-5 მუხლი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი — საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების 26-ე მუხლის პირველი პუნქტი — თუ პირი თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს მოქმედება იწვევს ან გამოიწვევს მის დაბეგვრას შეთანხმების შეუსაბამოდ, მას შეუძლია, შიდა საშუალებებისგან დამოუკიდებლად, საქმე წარუდგინოს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა (25-ე მუხლის პირველი პუნქტის შემთხვევაში — რომლის ნაციონალური პირიცაა), შეთანხმების შეუსაბამოდ დაბეგვრის გამომწვევი მოქმედების შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში. კომპეტენტური ორგანო: საქართველოში — ფინანსთა სამინისტრო ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენელი; უნგრეთში — საგადასახადო პოლიტიკაზე პასუხისმგებელი მინისტრი ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენელი (მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „h“ ქვეპუნქტი).
- 8. § (1) Szja tv. — ფიზიკური პირების საშემოსავლო გადასახადის (személyi jövedelemadó, szja) განაკვეთი 15 %-ია.
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი — „ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი აქვს ორივე სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი)“.
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი — „თუ შეუძლებელია იმ სახელმწიფოს დადგენა, სადაც მას აქვს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ან თუ მას არ აქვს მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არც ერთ ამ სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს“.
- საქართველო–უნგრეთის 2012 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ და „d“ ქვეპუნქტები — „c“: „თუ ის ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე სახელმწიფოში ან არც ერთ მათგანში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც წარმოადგენს“; „d“: „თუ ის არის ორივე სახელმწიფოს ან არც ერთი მათგანის ნაციონალური პირი, მაშინ ხელშემკვრელ სახელმწიფოთა კომპეტენტური ორგანოები საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე“; ნაციონალური პირი — ფიზიკური პირი, რომელსაც ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ნაციონალობა ან მოქალაქეობა აქვს (მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „i“ ქვეპუნქტი).
სასამართლო პრაქტიკა
- უნგრეთის უზენაესი სასამართლო (Kúria), Kfv.I.35.493/2019/7, 30.04.2020 — ვიეტნამის მოქალაქე, რომელსაც მუდმივი ბინადრობის სტატუსი (letelepedett) ჰქონდა და 1989 წლიდან ოჯახთან ერთად უნგრეთში ცხოვრობდა, Szja tv.-ის 3. § 2. c) პუნქტით უნგრეთის რეზიდენტია; ამას მისი ოჯახური და ეკონომიკური კავშირებიც ადასტურებს, ამიტომ ვიეტნამის რეზიდენტობაზე შეთანხმების მე-4 მუხლით მითითება უარყოფილ იქნა (საქმე შემოსავლების ხარჯებთან შესაბამისობის შემოწმების შემდეგ დარიცხულ გადასახადს ეხებოდა).
- უნგრეთის უზენაესი სასამართლო (Kúria), Kfv.I.35.013/2016/10, 16.06.2016 — საქართველოს მოქალაქე, რომელიც 2006 წლიდან ბუდაპეშტში ცხოვრობდა, უნგრეთის რეზიდენტად იქნა ცნობილი: სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი კომპლექსურად, ყველაზე მჭიდრო ოჯახური და ეკონომიკური კავშირებით დგინდება (საცხოვრებელი, კომპანიები, შრომითი ხელშეკრულება, საბანკო ანგარიშები და ბარათით სარგებლობა).
- უნგრეთის უზენაესი სასამართლო (Kúria), Kfv.I.35.118/2020/4, 09.04.2020 — პირი, რომელიც გერმანიაში ცხოვრებაზე უთითებდა, უნგრეთის რეზიდენტად იქნა ცნობილი: სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრისთვის გადამწყვეტია უფრო მჭიდრო ეკონომიკური კავშირები — უპირველეს ყოვლისა, სად იყენებს პირი მუდმივად საბანკო ანგარიშებსა და ბარათებს.
- უნგრეთის უზენაესი სასამართლო (Kúria), Kfv.VI.35.085/2017/12, 24.01.2018 — უცხოელი, რომელსაც იმიგრაციის ნებართვა, ბუდაპეშტში რეგისტრირებული საცხოვრებელი, ოჯახი, კომპანიები და ანგარიშები ჰქონდა უნგრეთში, შეუზღუდავი საგადასახადო ვალდებულების მქონე რეზიდენტია, რადგან ყველაზე მჭიდრო პირადი, ოჯახური და ეკონომიკური კავშირები უნგრეთთანაა.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები აშშ-ში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები გერმანიაში
- გადასახადები ესპანეთში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები იტალიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები ნიდერლანდებში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები პორტუგალიაში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩეხეთში
- გადასახადები ჩინეთში