საგადასახადო რეზიდენტობა პორტუგალიაში და საქართველოში
პორტუგალია რეზიდენტად გთვლით, თუ 183 დღეზე მეტი იმყოფებოდით მასში ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც წელს იწყება ან მთავრდება, ან თუ იქ გაქვთ საცხოვრებელი, რომელსაც ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად ინარჩუნებთ (art. 16 CIRS); დღედ ითვლება ღამის გათევა, და ჩამოსვლისა თუ გამგზავრების წელი იყოფა. საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ შემოსავალს არ უბეგრავს. ორმაგ რეზიდენტობას 2012 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს (გამოიყენება 2016 წლიდან): მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება. ორივე სახელმწიფო მეორე სახელმწიფოში გადახდილ გადასახადს ჩაითვლის.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, პორტუგალიის კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით პორტუგალია საგადასახადო რეზიდენტად
პორტუგალია დღეებს ითვლის ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც შესაბამის წელს იწყება ან მთავრდება, — და არა მხოლოდ კალენდარულ წელს; ზღვარი გადაჭარბებული უნდა იყოს: 183 დღეზე მეტი (184-დან). დღე ითვლება, თუ ის პორტუგალიაში ღამის გათევას მოიცავს, თუნდაც იქ დღის მხოლოდ ნაწილი იყავით.
183 დღით ან ნაკლებითაც რეზიდენტი ხართ, თუ ამ 12-თვიანი პერიოდის ნებისმიერ დღეს პორტუგალიაში გქონდათ საცხოვრებელი ისეთ პირობებში, რომლებიც მისი ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად შენარჩუნებისა და დაკავების მიმდინარე განზრახვაზე მიუთითებს. დასასვენებელი ან მეორე საცხოვრებელი, ან საცხოვრებელი, რომლის გამოყენებასაც მხოლოდ მომავალი დაბრუნების შემდეგ გეგმავთ, საკმარისი არ არის; სასამართლოები უყურებენ, სად ცხოვრობთ ფაქტობრივად და სად არის თქვენი ოჯახი, სამსახური და ეკონომიკური კავშირები.
- პორტუგალიაში 183 დღეზე მეტი იმყოფებოდით (ითვლება ყოველი დღე ღამის გათევით) 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ამ წელს იწყება ან მთავრდება, — პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტი ხართ (art. 16(1)(a) CIRS) და IRS-ს მსოფლიო შემოსავალზე იხდით. ჩამოსვლის წელს რეზიდენტი ხართ ყოფნის პირველი დღიდან (1 იანვრიდან — თუ წინა წლის ნებისმიერ დღეს რეზიდენტი იყავით); გამგზავრების წელს — პორტუგალიაში ბოლო დღემდე, თუ art. 16(14) მთელი წლის რეზიდენტად არ გტოვებთ.
- პორტუგალიაში გქონდათ საცხოვრებელი ისეთ პირობებში, რომლებიც მისი ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად შენარჩუნებისა და დაკავების მიმდინარე განზრახვაზე მიუთითებს, — პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტი ხართ (art. 16(1)(b) CIRS) 183 ან ნაკლები დღითაც, ყოფნის პირველი დღიდან. დასკვნა ფაქტებზეა დამოკიდებული: საკუთარი ან ნაქირავები საცხოვრებელი მასში ცხოვრების მიმდინარე განზრახვის გარეშე საკმარისი არ არის.
- საზღვარგარეთ პორტუგალიის სახელმწიფოს სამსახურში სახელმწიფო ფუნქციებს ან სახელმწიფო მისიას ასრულებთ — პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტი ხართ (art. 16(1)(d) CIRS) პორტუგალიაში გატარებული დღეების მიუხედავად.
- 31 დეკემბერს იყავით გემის ან თვითმფრინავის ეკიპაჟის წევრი, რომელიც ემსახურება პორტუგალიის რეზიდენტ ან პორტუგალიაში ადგილსამყოფელის ან ფაქტობრივი მართვის ადგილის მქონე სუბიექტს, — ამ წლის პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტი ხართ (art. 16(1)(c) CIRS).
როდის ხართ არარეზიდენტი
- 183 ან ნაკლები დღე ყოველ 12-თვიან პერიოდში, პორტუგალიაში არ გაქვთ საცხოვრებელი, რომელსაც ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად ინარჩუნებთ, არ ხართ პორტუგალიის სახელმწიფო სამსახურში ან ეკიპაჟში — პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტი არ ხართ. პორტუგალია მხოლოდ პორტუგალიური წყაროს შემოსავალს ბეგრავს, მაგალითად, პორტუგალიაში შესრულებული სამუშაოს ხელფასს (საბოლოო დაკავება 25 %) ან პორტუგალიაში არსებული უძრავი ქონების ქირას.
- 183 დღე არ გადაგიჭარბებიათ, მაგრამ გაურკვეველია, მიუთითებს თუ არა პორტუგალიაში თქვენი საცხოვრებელი მისი ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად შენარჩუნების განზრახვაზე. ამას საგადასახადო ორგანო და სასამართლოები ფაქტების მიხედვით წყვეტენ (სად ცხოვრობთ ფაქტობრივად, სად არის ოჯახი, სამსახური, ქონება); თუ ასეთ განზრახვას დაადგენენ, რეზიდენტი ხართ. შეინახეთ მტკიცებულებები, სად ცხოვრობთ, და გამგზავრებისას საგადასახადო ორგანოს ახალი მისამართი აცნობეთ.
სად განსხვავდება პორტუგალიის კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: 183 დღეზე მეტი პორტუგალიაში, საქართველოს რეზიდენტობა კი შენარჩუნებულია. საქართველო რეზიდენტად მთელი კალენდარული წლისთვის გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ამ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი გაატარეთ. პორტუგალია კი რეზიდენტად გთვლით, თუ 183 დღეზე მეტი იმყოფებოდით პორტუგალიაში ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ამ წელს იწყება ან მთავრდება. რადგან პერიოდები სხვადასხვაგვარად ითვლება, ერთი და იმავე წლისთვის ორივე პირობა შეიძლება შესრულდეს (მაგალითად, წინა წლის ბოლოს — საქართველოში, ამ წელს — პორტუგალიაში). მაშინ წყვეტს კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ ერთ სახელმწიფოში — ის; ორივეში — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი; შემდეგ — ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და ურთიერთშეთანხმება. შეინახეთ თითოეული კრიტერიუმის მტკიცებულებები (ქირის ხელშეკრულებები, ოჯახის ცხოვრების ადგილი, სამსახური, დღეები).
- კოლიზია: პორტუგალიაში საცხოვრებელი რეზიდენტად 183 დღის გარეშეც გაქცევთ. პორტუგალიისთვის საკმარისია, რომ 12-თვიანი პერიოდის ნებისმიერ დღეს პორტუგალიაში გქონდეთ საცხოვრებელი, რომელსაც ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად ინარჩუნებთ (art. 16(1)(b) CIRS), — დღეების რაოდენობის მიუხედავად. საქართველო რეზიდენტობას დღეებით (ან სტატუსით) ადგენს და საცხოვრებელს არ უყურებს. ასე რომ, ვინც საქართველოში 183 დღეს ატარებს, პორტუგალიაში კი ოჯახის ბინას ინარჩუნებს, შეიძლება ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყოს. კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტით ჯერ მუდმივი საცხოვრებელი მოწმდება: თუ ის მხოლოდ პორტუგალიაშია (საქართველოში მხოლოდ სასტუმრო ან მოკლევადიანი ქირა გაქვთ), რეზიდენტობა პორტუგალიას ერგება, დღეების მიუხედავად; თუ ორივეგან — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი. პორტუგალიის სასამართლოები საცხოვრებელში ცხოვრების მიმდინარე განზრახვას ამოწმებენ და არარეზიდენტობის მტკიცების ტვირთს გადამხდელს აკისრებენ.
- კოლიზია: საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი 183 დღის გარეშე და პორტუგალიის რეზიდენტობა. საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი, რომელიც 183 დღის გარეშე მოგენიჭათ (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს), მხოლოდ იმ საგადასახადო წელზე ვრცელდება, რომლისთვისაც ცნობა გაიცა. პორტუგალიის რეზიდენტობას ის არ აუქმებს: თუ პორტუგალიაში 12 თვეში 183 დღეზე მეტი იმყოფებოდით ან იქ საცხოვრებელს ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად ინარჩუნებთ, პორტუგალიის რეზიდენტიც ხართ, და წყვეტს კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი. საქართველოში ფაქტობრივი ცხოვრების გარეშე მიღებული სტატუსი საქართველოში არც მუდმივ საცხოვრებელს გაძლევთ და არც სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრს.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- რომელი შეთანხმება მოქმედებს: საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენცია. მოქმედებს „საქართველოსა და პორტუგალიის რესპუბლიკას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ“ კონვენცია ოქმით (ლისაბონი, 2012 წელი): ძალაშია 2015 წლის 18 აპრილიდან და გამოიყენება 2016 წლის 1 იანვრიდან; 2021 წლიდან MLI-ით შეცვლილია (პრეამბულა, ძირითადი მიზნის ტესტი, ურთიერთშეთანხმების პროცედურა), მე-4 და 23-ე მუხლები კი უცვლელია. ტექსტები ქართულ, პორტუგალიურ და ინგლისურ ენებზეა; განსხვავებისას ინგლისური ტექსტი უპირატესია. რეზიდენტობა — მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი (OECD-ის თანმიმდევრობა: მუდმივი საცხოვრებელი → სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი → ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი → მოქალაქეობა → ურთიერთშეთანხმება); ბიზნესის მოგება — მე-7 მუხლი; პროფესიული მომსახურება — მე-14 მუხლი (მხოლოდ ფიქსირებული ბაზისას); ხელფასი — მე-15 მუხლი (183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში); დივიდენდი 10 %-მდე, პროცენტი 10 %-მდე, როიალტი 5 %-მდე წყაროს სახელმწიფოში; პენსიები — მე-18 მუხლი; საჯარო სამსახური — მე-19 მუხლი; ორმაგი დაბეგვრის გამორიცხვა — 23-ე მუხლი (ორივე სახელმწიფო ჩათვლით); ურთიერთშეთანხმების პროცედურა — 25-ე მუხლი (სამი წელი).
- როგორ ითვლიან დღეებს საქართველო და პორტუგალია. საქართველო მოითხოვს 183 დღეს ან მეტს ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, და სტატუსი მთელ კალენდარულ წელზე ვრცელდება. საქართველოში დღის ნებისმიერი ნაწილი სრულ დღედ ითვლება; საქართველოს დღეებს ემატება საზღვარგარეთ ყოფნა სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად; არ ითვლება ტრანზიტი და დიპლომატიური სტატუსით ყოფნა; დღეები, რომლითაც წინა წელს უკვე რეზიდენტი იყავით, ხელახლა არ ითვლება. პორტუგალია მოითხოვს 183 დღეზე მეტს (184-დან) ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც წელს იწყება ან მთავრდება, დღედ ითვლის დღეს, რომელიც პორტუგალიაში ღამის გათევას მოიცავს, და ჩამოსვლისა და გამგზავრების წელს წელს ყოფს. ამიტომ ზუსტად 183 დღით საქართველოში უკვე რეზიდენტი ხართ, პორტუგალიაში — ჯერ არა.
- პორტუგალიაში მუშაობა პორტუგალიის რეზიდენტობის გარეშე: 183 დღე 12 თვეში. პორტუგალიაში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი პორტუგალიური წყაროს შემოსავალია: არარეზიდენტს დამსაქმებელი 25 %-ს საბოლოოდ აკავებს. თუ კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, პორტუგალია ასეთ ხელფასს არ ბეგრავს, როცა მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის სამივე პირობა სრულდება: პორტუგალიაში არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ფისკალურ წელს იწყება ან მთავრდება; დამსაქმებელი პორტუგალიის რეზიდენტი არ არის; ხელფასის ხარჯს პორტუგალიაში მისი მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა არ ეწევა. დაკავების თავიდან ასაცილებლად დამსაქმებელს ფორმა 21-RFI საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით წარუდგინეთ. სხვა შემთხვევაში პორტუგალია ხელფასს პირველივე დღიდან ბეგრავს. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი რეზიდენტ ფიზიკურ პირს არ ებეგრება (ქართული წყარო არ არის), ამიტომ პორტუგალიური გადასახადი საბოლოოა და საქართველოში არაფერი ჩაითვლება.
- საქართველოდან დისტანციური მუშაობა პორტუგალიელი დამსაქმებლის ან კლიენტისთვის. საქართველოდან შესრულებული სამუშაო და საქართველოს რეზიდენტის მიერ საზღვარგარეთ მყოფ დამკვეთზე საქართველოდან გაწეული მომსახურება ქართული წყაროს შემოსავალია (საგადასახადო კოდექსის 104-ე მუხლი): 20 %, ხოლო ინდივიდუალური მეწარმის მცირე ბიზნესის სტატუსით — 1 %. თუ კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და პორტუგალიაში მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა არ გაქვთ, სამეწარმეო და პროფესიულ შემოსავალს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-7 და მე-14 მუხლები; მე-14 მუხლში დღეების კრიტერიუმი არ არის), ხოლო საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასს — მხოლოდ საქართველო (მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი), თუნდაც დამსაქმებელი პორტუგალიური იყოს. პორტუგალიური გადამხდელი ასეთ ანაზღაურებას პორტუგალიურად მიიჩნევს და 25 %-ს დააკავებს (art. 18, 71 CIRS), თუ გადასახადის გადარიცხვის ვადამდე ფორმას 21-RFI საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობით არ წარუდგენთ; უკვე დაკავებული გადასახადი ორ წელში პორტუგალიაში დაბრუნებით მოითხოვეთ. საქართველოში ფიზიკური პირი უცხოურ გადასახადს ვერ ჩაითვლის (კოდექსის 124-ე მუხლი მხოლოდ საწარმოს უშვებს), ამიტომ დაბრუნება პორტუგალიაშია საჭირო.
- კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ: პორტუგალია მხოლოდ პორტუგალიურ შემოსავალს ბეგრავს. თუ კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი რეზიდენტობას საქართველოს ანიჭებს, პორტუგალია გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ პორტუგალიაში მიღებულ შემოსავალზე და კონვენციის ფარგლებში: მაგალითად, პორტუგალიაში შესრულებული სამუშაოს ხელფასზე (25 %, თუ მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის პირობები არ სრულდება), პორტუგალიაში არსებული უძრავი ქონების ქირაზე, ხოლო კონვენციის ზღვრით — დივიდენდზე (10 %; 5 % — კომპანიისთვის, რომელიც არანაკლებ 25 %-ს ფლობს), პროცენტსა (10 %) და როიალტიზე (5 %). ზღვრების გამოსაყენებლად გადამხდელს ფორმა 21-RFI საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით წარუდგინეთ (art. 101-C CIRS). საქართველოში ეს შემოსავლები, როგორც უცხოური წყაროსი, რეზიდენტ ფიზიკურ პირს არ ებეგრება (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი), ამიტომ პორტუგალიური გადასახადი საბოლოოა: კონვენციის 23-ე მუხლის პირველი პუნქტით ჩათვლა მხოლოდ მაშინ მოქმედებს, როცა საქართველო თავად ბეგრავს შემოსავალს. პორტუგალიის საგადასახადო ორგანოს რეზიდენტობის შეცვლა 60 დღეში აცნობეთ და დანიშნეთ საგადასახადო წარმომადგენელი ან შეუერთდით ელექტრონულ შეტყობინებებს (art. 19 LGT).
- კონვენციით პორტუგალიის რეზიდენტი ხართ: საქართველო მხოლოდ ქართულ შემოსავალს ბეგრავს, პორტუგალია ქართულ გადასახადს ჩაითვლის. თუ კონვენციით პორტუგალიის რეზიდენტი ხართ, საქართველო გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალზე და კონვენციის ფარგლებში: საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი (20 %) საქართველოში არ იბეგრება, თუ მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის სამივე პირობა სრულდება (ქართული კანონითაც თავისუფლდება 30 დღემდე სამუშაო არარეზიდენტი დამსაქმებლისთვის); ქართულ დივიდენდსა და პროცენტზე — 5 % (ქართული კანონით, კონვენციის 10 %-იან ზღვარზე ნაკლები; ლიცენზირებული ფინანსური დაწესებულების პროცენტი არ იბეგრება), როიალტიზე — 5 %. საქართველოდან ანაზღაურებულ მომსახურებაზე 10 %-იანი დაკავება საქართველოში ფიქსირებული ბაზის ან მუდმივი დაწესებულების გარეშე კონვენციას ეწინააღმდეგება (მე-7 და მე-14 მუხლები): მოითხოვეთ შეღავათი წყაროსთან (N1 ფორმა) ან დაბრუნება (N2 ფორმა) პორტუგალიის რეზიდენტობის ცნობით, ხანდაზმულობის 3-წლიან ვადაში. პორტუგალია მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს და ქართულ გადასახადს ჩაითვლის — არაუმეტეს ამ შემოსავალზე მოსული IRS-ისა (კონვენციის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტი, art. 81 CIRS); ჩაუთვლელი ნაშთი 5 წლის განმავლობაში გადადის. IFICI-ის მონაწილის უცხოური შემოსავალი პორტუგალიაში თავისუფლდება, მაგრამ განაკვეთის დასადგენად გაითვალისწინება.
- გადასვლის წელი: პორტუგალია წელს ყოფს, საქართველო — არა (გამონაკლისით). საქართველო რეზიდენტობას მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს. პორტუგალია წელს ყოფს: რეზიდენტი ხართ ყოფნის პირველი დღიდან და აღარ ხართ ყოფნის ბოლო დღის შემდეგ, თითოეულ პერიოდზე — ცალკე დეკლარაციით (art. 16(3)–(4), art. 57(6) CIRS). მაგრამ ვინც გამგზავრების წელს პორტუგალიაში 183 დღეზე მეტი გაატარა და შემდეგ იღებს შემოსავალს, რომელიც რეზიდენტობის შენარჩუნებისას დაიბეგრებოდა, მთელი წლის რეზიდენტად რჩება, თუ არ დაამტკიცებს, რომ ეს შემოსავალი საქართველოში რეზიდენტობის გამო პორტუგალიური განაკვეთის არანაკლებ 60 %-ით იბეგრება (art. 16(14)–(15)): საქართველოში გათავისუფლებული უცხოური შემოსავალი ან მცირე ბიზნესის 1 % ამ პირობას არ აკმაყოფილებს. იმ თვეებისთვის, როცა ორივე სახელმწიფო რეზიდენტობას ითხოვს, კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს. საქართველოდან წასვლისას დეკლარაცია მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგინეთ, თუ შემოსავალზე გადასახადი წყაროსთან არ დაკავებულა; საქმიანობის შემწყვეტი ინდივიდუალური მეწარმე — 30 სამუშაო დღეში.
- პორტუგალიაში გადასვლა: IFICI, დახურული NHR, ყოფილი რეზიდენტების რეჟიმი და IRS Jovem. თუ წინა ხუთი წლიდან არცერთში არ ყოფილხართ პორტუგალიის რეზიდენტი და კვალიფიციურ საქმიანობაში მუშაობთ (მეცნიერება და უმაღლესი განათლება, მაღალკვალიფიციური პროფესიები კვალიფიციურ ან საექსპორტო კომპანიებში, სამეცნიერო-კვლევითი პერსონალი, სერტიფიცირებული სტარტაპები და სხვ.), 10 წლის განმავლობაში ამ საქმიანობის შემოსავალზე 20 %-ის გადახდა შეგიძლიათ (IFICI, art. 58-A EBF); უცხოური შემოსავლის უმეტესობა თავისუფლდება, მაგრამ განაკვეთზე მოქმედებს. რეგისტრაცია — რეზიდენტობის მომდევნო წლის 15 იანვრამდე; დაგვიანებული რეგისტრაცია მხოლოდ რეგისტრაციის წლიდან მოქმედებს. ძველი NHR რეჟიმი 2024 წლიდან ახალი მონაწილეებისთვის დახურულია (გარდამავალი წესების გარდა). ვინც ადრე პორტუგალიის რეზიდენტი იყო, წინა ხუთ წელს — არა, და კვლავ რეზიდენტი 2026 წლის ჩათვლით ხდება, ხელფასისა და სამეწარმეო შემოსავლის 50 %-ს 5 წლის განმავლობაში არ იხდის (art. 12-A); 35 წლამდე გადამხდელებს შეუძლიათ IRS Jovem (art. 12-B) აირჩიონ — ის მოქალაქეობას ან წინა რეზიდენტობას არ მოითხოვს, მაგრამ IFICI-სთან და art. 12-A-სთან არ ერთიანდება. რეჟიმები მხოლოდ პორტუგალიის რეზიდენტობისას მოქმედებს და კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის შედეგს არ ცვლის.
- პორტუგალიიდან საქართველოში გადასვლა: გასვლის გადასახადი არ არის, კრიპტოაქტივების გარდა. პორტუგალია ფიზიკური პირების აქციებსა და სხვა ქონებას გასვლისას არ ბეგრავს; მხოლოდ რეზიდენტობის დაკარგვა უთანაბრდება იმ კრიპტოაქტივების გასხვისებას, რომლებიც ფასიანი ქაღალდები არ არის და 365 დღეზე ნაკლები ხნით გეკავათ (art. 10 CIRS). საქართველოს ფიზიკური პირებისთვის გასვლის გადასახადი არ აქვს. გადასვლის შემდეგ პორტუგალიური აქციების გაყიდვის ნამატი მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება (კონვენციის მე-13 მუხლის მე-5 პუნქტი), გარდა აქციებისა, რომელთა ღირებულების 50 %-ზე მეტი პორტუგალიაში მდებარე უძრავ ქონებას უკავშირდება (მე-4 პუნქტი), და პორტუგალიური უძრავი ქონებისა (პირველი პუნქტი), — მათ პორტუგალია კვლავ ბეგრავს. საქართველოში რეზიდენტი ფიზიკური პირის უცხოური წყაროს ნამატი გათავისუფლებულია. პორტუგალიის საგადასახადო ორგანოს რეზიდენტობის შეცვლა 60 დღეში აცნობეთ (art. 19 LGT).
- პორტუგალიის მოქალაქეები: საქართველო პორტუგალიის „შავ სიაში“ არ არის. პორტუგალიის მოქალაქეები, რომლებიც რეზიდენტობას პორტარიით დამტკიცებული ნუსხის ქვეყანაში გადაიტანენ, გადასვლის წელს და მომდევნო ოთხ წელს პორტუგალიის რეზიდენტებად რჩებიან (art. 16(6)–(7) CIRS). საქართველო Portaria n.º 150/2004-ის ნუსხაში არ არის (Portaria n.º 292/2025/1-ის რედაქცია), ამიტომ ეს წესი საქართველოში გადასვლაზე არ ვრცელდება და საქართველოში გადახდებს ამ იურისდიქციების გამკაცრებული განაკვეთები არ ეხება. მიუხედავად ამისა, რადგან საქართველო რეზიდენტების უცხოურ შემოსავალს არ ბეგრავს, პორტუგალიის საგადასახადო ორგანომ შეიძლება შეამოწმოს, შეინარჩუნეთ თუ არა პორტუგალიაში საცხოვრებელი ან ყოფნა; თუ ორივე სახელმწიფო რეზიდენტად მიგიჩნევთ, კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს.
- საქართველოს სახელმწიფო სამსახური პორტუგალიაში. საქართველოს მოქალაქე, რომელიც საზღვარგარეთ საქართველოს სახელმწიფო სამსახურშია, საქართველოს რეზიდენტად ითვლება დღეების მიუხედავად (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). საქართველოს სახელმწიფოს მიერ გადახდილ ხელფასს კონვენციით მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-19 მუხლის პირველი პუნქტი); პორტუგალიას დაბეგვრის უფლება მხოლოდ მაშინ აქვს, თუ სამსახურს პორტუგალიაში ასრულებს პორტუგალიის რეზიდენტი, რომელიც პორტუგალიის ნაციონალური პირია ან პორტუგალიის რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მაგალითად, საელჩოს ადგილზე დაქირავებული თანამშრომელი). დიპლომატიური და საკონსულო თანამშრომლების პრივილეგიებს კონვენცია არ ზღუდავს.
- პენსიები: ბეგრავს რეზიდენტობის სახელმწიფო, სახელმწიფო სამსახურის პენსიას — გადამხდელი სახელმწიფო. წარსული დასაქმების პენსიები და მსგავსი ანაზღაურება მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება (კონვენციის მე-18 მუხლი); სოციალური უზრუნველყოფის პენსიებზე ცალკე წესი არ არის — OECD-ის კომენტარის მიხედვით ისინი მე-18 მუხლში ხვდება, თუ წარსული დასაქმების გამო გაიცემა. სახელმწიფო სამსახურის პენსიას მხოლოდ გადამხდელი სახელმწიფო ბეგრავს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მიმღები მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი და ნაციონალური პირია (მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტი). ამრიგად, პორტუგალიის სოციალური უზრუნველყოფის პენსია კონვენციით საქართველოს რეზიდენტს პორტუგალიაში არ ებეგრება (დაკავების გამორიცხვა — ფორმით და საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით, art. 101-C CIRS), საქართველო კი უცხოური წყაროს შემოსავალს რეზიდენტ ფიზიკურ პირს არ უბეგრავს — ასეთი პენსია არცერთ სახელმწიფოში არ იბეგრება. ქართული სახელმწიფო პენსია და დაგროვებითი პენსია საქართველოში გათავისუფლებულია; პორტუგალიის რეზიდენტისთვის ისინი პორტუგალიაში მე-18 ან მე-19 მუხლის მიხედვით იბეგრება.
- სოციალური დაზღვევა: საქართველოსა და პორტუგალიას შორის შეთანხმება არ არის. საქართველო პორტუგალიის სოციალური უზრუნველყოფის ინსტიტუტის ნუსხაში იმ ქვეყნებს შორის არ არის, რომლებთანაც სოციალური უზრუნველყოფის კონვენცია მოქმედებს. ამიტომ მივლინების ცნობა, რომელიც მეორე სახელმწიფოს შენატანებისგან გაათავისუფლებდა, არ არსებობს: საქართველოდან პორტუგალიაში მივლინებული მუშაკი პორტუგალიის სისტემის გარეთ მხოლოდ 12 თვემდე რჩება (ან მეტ ხანს — ნებართვით), შემდეგ კი პორტუგალიური შენატანები გადაიხდება (დასაქმებული 11 %, დამსაქმებელი 23,75 %). საქართველოში საერთო სოციალური შენატანი არ არის — მხოლოდ დაგროვებითი საპენსიო სქემა (დამსაქმებელი 2 %, დასაქმებული 2 %, სახელმწიფო 2 % ან 1 %), რომელიც საქართველოს მოქალაქეებსა და მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელებზე ვრცელდება. სოციალურ შენატანებს საგადასახადო კონვენცია არ მოიცავს.
- რეზიდენტობის ცნობები, დაბრუნება საქართველოში და ურთიერთშეთანხმების პროცედურა. პორტუგალიაში კონვენციით სარგებლობისთვის, როგორც საქართველოს რეზიდენტს, დაგჭირდებათ საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა შესაბამისი წლისთვის (N4 ფორმა) ან პორტუგალიური ფორმის 21-RFI დადასტურება — მას გადამხდელს გადასახადის გადარიცხვის ვადამდე წარუდგენთ; უკვე დაკავებული გადასახადის დაბრუნება პორტუგალიაში ორ წელში შეიძლება. საქართველოში კონვენციით სარგებლობისთვის, როგორც პორტუგალიის რეზიდენტს, Portal das Finanças-ზე მოითხოვეთ პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტობის ცნობა (მაშინვე გაიცემა) და წარადგინეთ დამოწმებული ქართული თარგმანით, აპოსტილის გარეშე: გადამხდელთან (N1 ფორმა) ან დაბრუნების განცხადებასთან (N2 ფორმა); საგადასახადო ორგანო 30 დღეში წყვეტს, ზედმეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნება 3 წლის ვადაში შეიძლება (საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი). თუ დაბეგვრა კონვენციას არ შეესაბამება, საქმე რეზიდენტობის სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს პირველი შეტყობინებიდან სამ წელში წარუდგინეთ (25-ე მუხლი). ცნობები ყოველი წლისთვის მოითხოვეთ.
- ორივე სახელმწიფოს მოქალაქე: კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება. თუ საქართველოსა და პორტუგალიის მოქალაქეობა გაქვთ და მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის წინა კრიტერიუმები (მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი) თქვენს საქმეს ვერ წყვეტს, რეზიდენტობას საქართველოსა და პორტუგალიის კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმებით ადგენენ („d“ ქვეპუნქტი; 25-ე მუხლის პროცედურა). საქართველოში კომპეტენტური ორგანო ფინანსთა სამინისტროა. შეთანხმებამდე ორივე სახელმწიფოს შეუძლია რეზიდენტად მიგიჩნიოთ — შეინახეთ საცხოვრებლის, ოჯახის, სამსახურის, ქონებისა და დღეების მტკიცებულებები.
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
თუ ორივე სახელმწიფო გთვლით რეზიდენტად, გამოიყენება შეთანხმება („საქართველოსა და პორტუგალიის რესპუბლიკას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ“ კონვენცია ოქმით (ლისაბონი, 2012 წელი), შეცვლილი მრავალმხრივი კონვენციით (MLI), მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი). კრიტერიუმები თანმიმდევრულად მოწმდება — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, საგადასახადო ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
შეთანხმება დეტალურად: შემოსავლები, განაკვეთები, 183 დღის წესი →
ტერმინები, რომლებსაც პორტუგალიაში შეხვდებით
- residência fiscal (art. 16 CIRS)
- პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტობა: 183 დღეზე მეტი 12 თვეში ან ჩვეულებრივ საცხოვრებლად შენარჩუნებული საცხოვრებელი
- IRS
- პორტუგალიის ფიზიკური პირების საშემოსავლო გადასახადი; შკალა 12,2 %-დან 48 %-მდე, დამატებით სოლიდარობის დანამატი
- IFICI
- „NHR 2.0“: ახალ რეზიდენტებს კვალიფიციურ საქმიანობაში 10 წლის განმავლობაში 20 % (art. 58-A EBF)
- NIF
- პორტუგალიის საგადასახადო ნომერი; აუცილებელია საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობისთვის
- modelo 21-RFI
- ფორმა, რომლითაც საქართველოს რეზიდენტი პორტუგალიაში წყაროსთან დაკავების გათავისუფლებას ან შემცირებას ითხოვს (art. 101-C CIRS)
- certificado de residência fiscal
- პორტუგალიის რეზიდენტობის ცნობა; Portal das Finanças-ზე ონლაინ მაშინვე გაიცემა
კითხვები
საქართველოში 183 დღეს ვატარებ, პორტუგალიაში კი ბინა მაქვს. სად ვარ რეზიდენტი?
პორტუგალიისთვის საკმარისია საცხოვრებელი, რომელსაც ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად ინარჩუნებთ, საქართველოსთვის კი — 183 დღე 12-თვიან პერიოდში, ამიტომ ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი შეიძლება იყოთ. წყვეტს კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ პორტუგალიაშია, რეზიდენტობა პორტუგალიას ერგება; თუ ორივეგან — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი (ოჯახი, სამსახური, ქონება).
საქართველოდან ვემსახურები პორტუგალიელ კლიენტებს. გადასახადს პორტუგალიაშიც გადავიხდი?
თუ კონვენციით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და პორტუგალიაში ფიქსირებული ბაზა ან მუდმივი დაწესებულება არ გაქვთ, ასეთ შემოსავალს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-7 და მე-14 მუხლები) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსით 1 %. პორტუგალიელი გადამხდელი 25 %-ს აკავებს, თუ ფორმას 21-RFI საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით არ წარუდგენთ; დაკავებული გადასახადი პორტუგალიაში ორ წელში დაბრუნებით მოითხოვეთ — საქართველოში ფიზიკური პირი მას ვერ ჩაითვლის.
რამდენ დღეს შემიძლია ვიმუშაო პორტუგალიაში ისე, რომ ხელფასზე იქ გადასახადი არ გადავიხადო?
კონვენციის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით — არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ფისკალურ წელს იწყება ან მთავრდება, თუ დამსაქმებელი პორტუგალიის რეზიდენტი არ არის და ხელფასს პორტუგალიაში მისი მუდმივი დაწესებულება არ იხდის. სხვა შემთხვევაში პორტუგალია ხელფასს პირველივე დღიდან ბეგრავს (25 %), საქართველოში კი საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- art. 16(1)–(2) Código do IRS (CIRS) — პორტუგალიის რეზიდენტი ხართ წლისთვის, თუ ამ წელს: (a) პორტუგალიაში იმყოფებოდით 183 დღეზე მეტ ხანს, ზედიზედ ან წყვეტილად, ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ამ წელს იწყება ან მთავრდება; (b) ნაკლები ყოფნისას ამ პერიოდის ნებისმიერ დღეს პორტუგალიაში გქონდათ საცხოვრებელი ისეთ პირობებში, რომლებიც მისი ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად შენარჩუნებისა და დაკავების მიმდინარე განზრახვაზე მიუთითებს; (c) 31 დეკემბერს იყავით გემის ან თვითმფრინავის ეკიპაჟის წევრი, რომელიც ემსახურება პორტუგალიის რეზიდენტ ან პორტუგალიაში ადგილსამყოფელის ან ფაქტობრივი მართვის ადგილის მქონე სუბიექტს; (d) საზღვარგარეთ ასრულებდით სახელმწიფო ფუნქციებს ან მისიებს პორტუგალიის სახელმწიფოს სამსახურში (მათ შორის, როგორც ევროპარლამენტის წევრი, art. 16(13)). ყოფნის დღე — ნებისმიერი დღე, სრული თუ არასრული, რომელიც პორტუგალიაში ღამის გათევას მოიცავს.
- art. 16(3)–(5) CIRS (რეზიდენტობა წლის ნაწილში) — თუ (a) ან (b) კრიტერიუმი სრულდება, რეზიდენტი ხართ პორტუგალიაში ყოფნის პირველი დღიდან, ხოლო თუ წინა წლის ნებისმიერ დღეს რეზიდენტი იყავით — 1 იანვრიდან. რეზიდენტობა წყდება პორტუგალიაში ყოფნის ბოლო დღეს, art. 16(14) და (16)-ის გათვალისწინებით. რეზიდენტობა ოჯახის თითოეული წევრისთვის ცალკე დგინდება.
- art. 16(14)–(16) CIRS (გამგზავრების წელი) — გამგზავრების მთელი წლის რეზიდენტად რჩებით, თუ ამ წელს პორტუგალიაში 183 დღეზე მეტი გაატარეთ და გამგზავრების შემდეგ იღებთ შემოსავალს, რომელიც რეზიდენტად დარჩენის შემთხვევაში დაიბეგრებოდა და გათავისუფლებული არ იქნებოდა, — თუ არ დაამტკიცებთ, რომ თქვენი რეზიდენტობის გამო ეს შემოსავალი მსგავსი საშემოსავლო გადასახადით იბეგრება ევროკავშირის/ეეზ-ის სხვა სახელმწიფოში, ხოლო სხვა სახელმწიფოებში — პორტუგალიური განაკვეთის არანაკლებ 60 %-ით. მთელი წლის რეზიდენტად ითვლებით მაშინაც, როცა რეზიდენტობის დაკარგვის მომდევნო წელს კვლავ რეზიდენტი ხდებით.
- art. 15 CIRS — რეზიდენტები იბეგრებიან ყველა შემოსავალზე, მათ შორის საზღვარგარეთ მიღებულზე; არარეზიდენტები — მხოლოდ პორტუგალიაში მიღებულ შემოსავალზე. ნაწილობრივი რეზიდენტობის წელს თითოეული სტატუსი თავის პერიოდზე ვრცელდება.
- art. 18(1)(a), (h), (l) CIRS — პორტუგალიური წყაროს შემოსავალი მოიცავს პორტუგალიაში შესრულებული ან პორტუგალიის რეზიდენტის ან პორტუგალიაში მუდმივი დაწესებულების მქონე სუბიექტის მიერ ანაზღაურებული სამუშაოს ხელფასს, პორტუგალიაში არსებული უძრავი ქონების შემოსავალსა და მისი გაყიდვით მიღებულ ნამატს, აგრეთვე პენსიებს, რომლებსაც პორტუგალიური სუბიექტები იხდიან.
- art. 71(1), (4), (17) CIRS — საბოლოო დაკავება: 25 % — ხელფასზე, სამეწარმეო და პროფესიულ შემოსავალსა და პენსიებზე, რომლებსაც არარეზიდენტები პორტუგალიაში იღებენ; 28 % — კაპიტალის შემოსავლების უმეტესობაზე, რომლებსაც პორტუგალიური სუბიექტები იხდიან; 35 % — თუ შემოსავალი დაუდგენელი მესამე პირების ანგარიშებზე გადაიხდება ან ნუსხაში შეტანილ შეღავათიანი დაბეგვრის იურისდიქციებთანაა დაკავშირებული.
- art. 19(1), (3)–(8), (15) Lei Geral Tributária (LGT) — საგადასახადო მისამართი ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილია; მას საგადასახადო ორგანოს ატყობინებენ და მისი შეცვლა არ მოქმედებს, სანამ შეტყობინება არ გაკეთდება. რეზიდენტობის სტატუსის შეცვლის შესახებ 60 დღეში უნდა აცნობოთ. სხვა სახელმწიფოების რეზიდენტებმა (და რეზიდენტებმა, რომლებიც ექვს თვეზე მეტ ხანს არ არიან) პორტუგალიის რეზიდენტი საგადასახადო წარმომადგენელი უნდა დანიშნონ; ევროკავშირის/ეეზ-ის ფარგლებში ეს არასავალდებულოა და არ არის საჭირო, თუ ელექტრონულ შეტყობინებებს შეუერთდით (Morada Única Digital / შეტყობინებები Portal das Finanças-ზე).
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის 29-ე და 30-ე მუხლები და დასკვნითი დებულება — კონვენცია ძალაში შედის შიდა პროცედურების დასრულების შესახებ შეტყობინების მიღებიდან 30 დღის შემდეგ (29-ე მუხლის პირველი პუნქტი) — 2015 წლის 18 აპრილს (საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ნუსხა; პორტუგალიის Aviso n.º 16/2016). გამოიყენება ძალაში შესვლის მომდევნო კალენდარული წლის 1 იანვრიდან — წყაროსთან დაკავებულ გადასახადებზე და იმ საგადასახადო წლებზე, რომლებიც 2016 წლის 1 იანვრიდან იწყება (მე-2 პუნქტი). შედგენილია ქართულ, პორტუგალიურ და ინგლისურ ენებზე, ყველა ტექსტი თანაბრად ავთენტურია; განსხვავებისას უპირატესობა ინგლისურ ტექსტს ენიჭება.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი ფიზიკური პირი: a) ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები აქვს (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი); b) თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის დადგენა შეუძლებელია ან მუდმივი საცხოვრებელი არცერთ სახელმწიფოში არ აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობს; c) თუ ჩვეულებრივ ორივე სახელმწიფოში ცხოვრობს ან არცერთში — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც წარმოადგენს; d) თუ ორივე სახელმწიფოს ნაციონალური პირია ან არცერთის — საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე გადაწყვეტენ.
- საქართველო–პორტუგალიის კონვენციისა და მრავალმხრივი კონვენციის (MLI) სინთეზირებული ტექსტი, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — MLI საქართველოსთვის 2019 წლის 1 ივლისს, პორტუგალიისთვის 2020 წლის 1 ივნისს შევიდა ძალაში; კონვენციის მიმართ წყაროსთან დაკავებულ გადასახადებზე 2021 წლის 1 იანვრიდან, სხვა გადასახადებზე — 2020 წლის 1 დეკემბრიდან დაწყებულ საგადასახადო პერიოდებზე მოქმედებს. ცვლის პრეამბულას (MLI-ის მე-6 მუხლი), ოქმის პირველი პუნქტის „c“ ქვეპუნქტს ძირითადი მიზნის ტესტით (მე-7 მუხლი) და ავსებს ურთიერთშეთანხმების პროცედურას (მე-16 მუხლი); კონვენციის მე-4 და 23-ე მუხლები არ იცვლება (საქართველომ MLI-ის მე-4 მუხლის გამოყენებაზე დათქმა გააკეთა).
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებები: პორტუგალია (კონვენცია და MLI-ის სინთეზირებული ტექსტი) — საქართველოს ოფიციალურ ნუსხაში პორტუგალია მოქმედ კონვენციებს შორისაა („პორტუგალია შეთანხმება ძალაშია 18.04.15“); გამოქვეყნებულია კონვენციის ქართული ტექსტი და MLI-ით სინთეზირებული ტექსტი.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-15 მუხლი — ხელფასი იბეგრება რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ სამუშაო მეორე სახელმწიფოში არ სრულდება; თუ სრულდება — მეორე სახელმწიფოსაც შეუძლია დაბეგვრა. თუმცა მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ ერთდროულად: a) მიმღები მეორე სახელმწიფოში იმყოფება პერიოდით ან პერიოდებით, რომელთა საერთო ხანგრძლივობა არ აღემატება 183 დღეს ნებისმიერი თორმეტთვიანი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც იწყება ან მთავრდება მოცემულ ფისკალურ წელს; b) ანაზღაურებას იხდის დამქირავებელი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი არ არის; c) ხარჯის მატარებელი არ არის დამქირავებლის მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა მეორე სახელმწიფოში (მე-2 პუნქტი).
- arts. 18 და 71(1), (4) CIRS — პორტუგალიაში შესრულებული ან პორტუგალიური სუბიექტის მიერ ანაზღაურებული სამუშაოს შემოსავალი პორტუგალიაში მიღებულად ითვლება. არარეზიდენტების მიერ პორტუგალიაში მიღებული ხელფასი, სამეწარმეო და პროფესიული შემოსავალი და პენსიები 25 %-იან საბოლოო დაკავებას ექვემდებარება (მე-4 პუნქტი); პორტუგალიაში ადგილსამყოფელის ან მუდმივი დაწესებულების მქონე სუბიექტების მიერ გადახდილი კაპიტალის შემოსავალი — 28 %-ს.
- art. 101-C(1), (2), (7) CIRS; Despacho n.º 8363/2020 (ფორმები 21-RFI – 24-RFI) — გადახდის წყაროსთან დაკავება მთლიანად ან ნაწილობრივ არ ხდება, თუ შეთანხმება წყაროს სახელმწიფოს მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტის შემოსავლის დაბეგვრის უფლებას არ აძლევს ან შეზღუდულად აძლევს; მიმღები პირობებს გადამხდელთან ადასტურებს გადასახადის გადარიცხვის ვადის ამოწურვამდე — ფორმით 21-RFI, რომელსაც რეზიდენტობის სახელმწიფოს ორგანოს დოკუმენტი ერთვის. თუ გადასახადი უკვე დაკავდა, დაბრუნება ორი წლის განმავლობაში შეიძლება მოითხოვოთ (ფორმა 22-RFI და სხვ.).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-7 და მე-14 მუხლები — საწარმოს მოგება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ მეორე სახელმწიფოში საქმიანობა მუდმივი დაწესებულებით არ ხორციელდება (მე-7 მუხლი; სამშენებლო მოედანი მუდმივ დაწესებულებად მხოლოდ ცხრა თვეზე მეტი ხანგრძლივობისას ითვლება, მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი). პროფესიული მომსახურებისა და დამოუკიდებელი ხასიათის სხვა საქმიანობის შემოსავალი მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მეორე სახელმწიფოში საქმიანობისთვის რეგულარულად ხელმისაწვდომი ფიქსირებული ბაზა გაქვთ, — მაშინ მხოლოდ ამ ბაზისთვის მიკუთვნებულ ნაწილში (მე-14 მუხლი; დღეების კრიტერიუმი არ არის).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 124-ე მუხლი — საქართველოს ფარგლების გარეთ გადახდილი მოგების გადასახადის ჩათვლის უფლება აქვს საწარმოს — იმ შემოსავალზე, რომელიც საქართველოში არსებული წყაროდან არ არის მიღებული, და არა უმეტეს იმ თანხისა, რომელიც ამ მოგებაზე საქართველოში იქნებოდა დარიცხული. ფიზიკური პირისთვის უცხოეთში გადახდილი გადასახადის ცალმხრივ ჩათვლას კოდექსი არ ითვალისწინებს.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი, მე-11 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტები, მე-12 მუხლის მე-2 პუნქტი და ოქმის პირველი პუნქტი — წყაროს სახელმწიფოს გადასახადი არ უნდა აღემატებოდეს: დივიდენდებზე — 5 %-ს, თუ ბენეფიციარი მფლობელი კომპანიაა, რომელიც პირდაპირ ფლობს გადამხდელი კომპანიის კაპიტალის არანაკლებ 25 %-ს, სხვა შემთხვევაში 10 %-ს; პროცენტზე — 10 %-ს (მეორე სახელმწიფოს, მისი ქვედანაყოფების ან ცენტრალური ბანკისთვის გადახდილი პროცენტი თავისუფლდება); როიალტიზე — 5 %-ს. ოქმი: შეღავათები არ ენიჭება პირს, რომელიც შემოსავლის ბენეფიციარი მფლობელი არ არის; შიდა ანტიბოროტად გამოყენების წესები გამოიყენება.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის 23-ე მუხლი (ორმაგი დაბეგვრის გამორიცხვა) — საქართველოს რეზიდენტის შემოსავალზე, რომელიც კონვენციით შეიძლება დაიბეგროს პორტუგალიაში, საქართველო დაუშვებს პორტუგალიაში გადახდილი საშემოსავლო გადასახადის ტოლი თანხის გამოქვითვას (პირველი პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი); პორტუგალიის რეზიდენტის შემოსავალზე, რომელიც შეიძლება დაიბეგროს საქართველოში, პორტუგალია დაუშვებს საქართველოში გადახდილი საშემოსავლო გადასახადის ტოლი თანხის გამოქვითვას (მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი). გამოქვითვა არ აღემატება გადასახადის იმ ნაწილს, რომელიც გამოქვითვამდე იყო გამოანგარიშებული და ამ შემოსავალს მიეკუთვნება; გათავისუფლებული შემოსავალი შეიძლება დარჩენილ შემოსავალზე გადასახადის გაანგარიშებისას იქნეს გათვალისწინებული („b“ ქვეპუნქტები). ქართულ ტექსტში საქართველო პირველ პუნქტშია, პორტუგალია — მე-2-ში (პორტუგალიურ ტექსტში — პირიქით).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „შ“ ქვეპუნქტი — გადასახადისაგან თავისუფლდება არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ ხელფასის სახით მიღებული შემოსავალი, თუ საქართველოს ტერიტორიაზე დაქირავებით მუშაობა საგადასახადო წლის განმავლობაში 30 კალენდარულ დღეს არ აღემატება, ხელფასის გადამხდელი არარეზიდენტი დამქირავებელია და ეს ხარჯი მისი მუდმივი დაწესებულების ხარჯებს არ მიეკუთვნება.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 130, 131, 132 და 134-ე მუხლები — გადახდის წყაროსთან დაბეგვრა: დივიდენდი — 5 % (საბოლოო); პროცენტი — 5 % (საბოლოო), ხოლო ლიცენზირებული საფინანსო ინსტიტუტის მიერ გადახდილი პროცენტი არ იბეგრება; რეზიდენტისთვის გადახდილი როიალტი — 20 %. მუდმივი დაწესებულების არმქონე არარეზიდენტს: როიალტი — 5 %, საქართველოში არსებული წყაროდან სხვა გადახდები — 10 %, ხელფასი და ფიზიკური პირისთვის გადახდილი საიჯარო ქირა — 20 %; შეღავათიანი დაბეგვრის ქვეყანაში რეგისტრირებულ პირებს — 15 % (პროცენტი, როიალტი, სხვა გადახდები). არარეზიდენტს, რომელსაც 10 % დაუკავეს, შეუძლია მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგინოს დეკლარაცია გადასახადის ხარჯების გათვალისწინებით გადაანგარიშებისთვის (134-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლი; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებებით შეღავათების გამოყენებისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების შესახებ (matsne.gov.ge, კონსოლიდირებული 05.12.2024), 1–5 მუხლები — შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების წესს ადგენს ფინანსთა მინისტრი (125-ე მუხლი). შეღავათს გადახდის წყაროსთან ქართველი გადამხდელი იყენებს N1 ფორმით, ხოლო შეთანხმების განაკვეთზე მეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნებას არარეზიდენტი ითხოვს N2 ფორმით; ორივეს ერთვის მიმღების სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს რეზიდენტობის ცნობა დამოწმებული ქართული თარგმანით (აპოსტილი ან ლეგალიზაცია არ მოითხოვება); საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილებას 30 კალენდარულ დღეში იღებს. საქართველოს რეზიდენტი რეზიდენტობის ცნობას N4 ფორმით იღებს, ან შემოსავლების სამსახური უცხო ქვეყნის ფორმას ადასტურებს (მე-5 მუხლი).
- art. 81(1)–(2), (4) CIRS — უცხოური გადასახადი ჩაითვლება ორ თანხას შორის უმცირესის ფარგლებში: საზღვარგარეთ გადახდილი საშემოსავლო გადასახადი ან ამ შემოსავალზე მოსული პორტუგალიური გადასახადი; შეთანხმების არსებობისას — არაუმეტეს იმ გადასახადისა, რომლის აკრეფასაც შეთანხმება წყაროს სახელმწიფოს უფლებას აძლევს. IFICI-ის მონაწილეები: უცხოური ხელფასი, სამეწარმეო შემოსავალი, კაპიტალის, ქირისა და კაპიტალის ნამატის შემოსავალი თავისუფლდება, მაგრამ განაკვეთის დასადგენად გაითვალისწინება.
- arts. 57(1), (6) და 60(1) CIRS; art. 143 CIRS — IRS კალენდარული წლისთვის განისაზღვრება (art. 143). წინა წლის შემოსავლების წლიური დეკლარაცია (Modelo 3) ელექტრონულად 1 აპრილიდან 30 ივნისამდე წარდგება (art. 60(1)); თუ ერთ წელს რეზიდენტობის ორი სტატუსი გქონდათ, თითოეულისთვის ცალკე დეკლარაციას წარადგენთ (art. 57(6)).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლი — საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციას საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგენენ: რეზიდენტი ფიზიკური პირები, რომელთა შემოსავალიც საქართველოში გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება; არარეზიდენტი ფიზიკური პირები, თუ მათი საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება (პირველი ნაწილი). მეწარმე ფიზიკური პირი ეკონომიკური საქმიანობის შეწყვეტისას დეკლარაციას 30 სამუშაო დღის ვადაში წარადგენს (მე-2 ნაწილი). პირს, რომელიც დეკლარაციის წარდგენას არ არის ვალდებული, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით (მე-4 ნაწილი).
- art. 58-A Estatuto dos Benefícios Fiscais (IFICI), შემოღებულია Lei n.º 82/2023-ით — ახალი რეზიდენტები, რომლებიც წინა ხუთი წლიდან არცერთში არ ყოფილან პორტუგალიის რეზიდენტები და განსაზღვრულ კვალიფიციურ საქმიანობაში მუშაობენ (უმაღლესი განათლება და სამეცნიერო კვლევა, კვალიფიციური თანამდებობები საინვესტიციო შეღავათების ხელშეკრულების მქონე კომპანიებში, მაღალკვალიფიციური პროფესიები კვალიფიციურ ან საექსპორტო კომპანიებში, სამეცნიერო-კვლევითი პერსონალი, სერტიფიცირებული სტარტაპები და სხვ.), 10 წლის განმავლობაში ამ საქმიანობის წმინდა ხელფასსა და დამოუკიდებელი საქმიანობის შემოსავალზე 20 %-ს იხდიან; უცხოური შემოსავლის უმეტესობა თავისუფლდება, მაგრამ განაკვეთის დასადგენად გაითვალისწინება.
- Portaria n.º 352/2024/1, 23.12.2024, art. 2(1) — IFICI-ში რეგისტრაციის განცხადება წარდგება რეზიდენტობის მოპოვების მომდევნო წლის 15 იანვრამდე; დაგვიანებული განცხადება რეგისტრაციის წლიდან მოქმედებს დარჩენილი ვადით (art. 58-A(7) EBF).
- art. 236(3)–(5) Lei n.º 82/2023 (2024 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტი) — NHR-ის გარდამავალი წესები, მოცემული art. 16 CIRS-ის ქვეშ — NHR რეჟიმი (ყოფილი art. 16(8)–(12) CIRS) 2024 წლიდან გაუქმდა. ის 10-წლიანი ვადის ბოლომდე მოქმედებს უკვე რეგისტრირებულებისთვის, მათთვის, ვინც რეზიდენტობის პირობები 31.12.2023-მდე შეასრულა, და მათთვის, ვინც რეზიდენტი 31.12.2024-მდე გახდა და 2024 წლამდე დათარიღებული განსაზღვრული დოკუმენტებიდან ერთ-ერთი აქვს.
- art. 12-A CIRS (ყოფილი რეზიდენტების რეჟიმი) — ხელფასისა და სამეწარმეო შემოსავლის 50 % 5 წლის განმავლობაში არ იბეგრება (2024 წლიდან რეზიდენტებად ქცეულთათვის — 250 000 ევროსთან მიბმული ლიმიტით) პირებისთვის, რომლებიც ადრე პორტუგალიის რეზიდენტები იყვნენ, წინა ხუთ წელს — არა, და კვლავ რეზიდენტები 2026 წლის ჩათვლით ხდებიან.
- art. 12-B CIRS (IRS Jovem) — 35 წლამდე გადამხდელებს, რომლებიც დამოკიდებული პირები არ არიან, შეუძლიათ A და B კატეგორიის შემოსავლის ნაწილობრივი გათავისუფლება აირჩიონ შემოსავლის მიღების 10 წლისთვის: 1-ელ წელს 100 %, მე-2–მე-4 წლებში 75 %, მე-5–მე-7 წლებში 50 %, მე-8–მე-10 წლებში 25 %, 55 × IAS-ის ფარგლებში. მიუწვდომელია NHR-ის ან IFICI-ის მონაწილეებისთვის და art. 12-A-სთან არ ერთიანდება.
- art. 10(1)(k) და (25) CIRS — კრიპტოაქტივებისთვის, რომლებიც ფასიანი ქაღალდები არ არის, პორტუგალიის რეზიდენტობის დაკარგვა სასყიდლიან გასხვისებას უთანაბრდება (პირობითი გაყიდვა გასვლისას). 365 დღე ან მეტი ხნის ფლობილი კრიპტოაქტივები ნამატის დაბეგვრის წესებიდან ამოღებულია. სხვა ქონებაზე (მაგალითად, აქციებზე) ფიზიკური პირებისთვის გასვლის გადასახადი არ არის.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-13 მუხლის პირველი, მე-4 და მე-5 პუნქტები — უძრავი ქონების გასხვისების შემოსავალი შეიძლება დაიბეგროს მისი ადგილმდებარეობის სახელმწიფოში; აქციების ან წილის გასხვისების შემოსავალი, რომლის ღირებულების 50 %-ზე მეტი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მეორე სახელმწიფოში მდებარე უძრავ ქონებასთანაა დაკავშირებული, — ამ მეორე სახელმწიფოში; ნებისმიერი სხვა ქონების გასხვისების შემოსავალი მხოლოდ გამსხვისებლის რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება.
- art. 16(6)–(7) CIRS — პორტუგალიის მოქალაქეები, რომლებიც საგადასახადო რეზიდენტობას აშკარად უფრო ხელსაყრელი საგადასახადო რეჟიმის მქონე ქვეყანაში, ტერიტორიასა თუ რეგიონში გადაიტანენ (პორტარიით დამტკიცებული ნუსხიდან), გადასვლის წელს და მომდევნო ოთხ წელს პორტუგალიის რეზიდენტებად რჩებიან, თუ საპატიო მიზეზს არ დაამტკიცებენ (მაგალითად, დროებით სამუშაოს პორტუგალიაში მდებარე სუბიექტისთვის).
- Portaria n.º 150/2004, de 13 de fevereiro, Portaria n.º 292/2025/1-ის რედაქციით (უპირატესი დაბეგვრის რეჟიმის ქვეყნების ნუსხა) — ნუსხა, სხვა საკითხებთან ერთად, art. 16 CIRS-ის მიზნებისთვის გამოიყენება; Portaria n.º 292/2025/1-მა ნუსხიდან ამოიღო ჰონკონგი, ლიხტენშტაინი და ურუგვაი. საქართველო ნუსხაში არ არის (2025 წლის 6 სექტემბრიდან მოქმედი კონსოლიდირებული ტექსტი; C-pt-GE-ის შემოწმება, 13.11.2026).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6, 6¹ და 6² ნაწილები — მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევის გარდა, საქართველოს რეზიდენტობა შეიძლება მიენიჭოს მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ განსაზღვრული წესითა და პირობებით (მე-6 ნაწილი), ხოლო უცხო ქვეყნის მოქალაქეს — მინისტრის მიერ განსაზღვრულ სხვა შემთხვევებში (6² ნაწილი). თუ ფიზიკური პირის რეზიდენტობა არცერთი ქვეყნის მიმართ არ დგინდება, საგადასახადო ორგანოსთვის მიმართვის შემთხვევაში იგი ჩაითვლება საქართველოს რეზიდენტად, თუ საქართველოს მოქალაქეა (6¹ ნაწილი).
- საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2023 წლის 1 მარტის №60 ბრძანება (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე; გამოქვეყნდა 02.03.2023, ძალაშია 15.04.2023) — არაოფიციალური წყარო: BDO Georgia, Tax Newsletter, 2023 წლის აპრილი; REVERA — არაოფიციალური წყარო (საგადასახადო კონსულტანტები; ბრძანების ოფიციალური ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ვერ მოიძებნა). მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირი: დადასტურებული ქონება 3 000 000 ლარზე მეტი ან განცხადებამდე 3 წლის განმავლობაში წლიური შემოსავალი 200 000 ლარზე მეტი. რეზიდენტად ცნობისთვის დამატებით საჭიროა (1) ბინადრობის ნებართვა, ბინადრის მოწმობა ან საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა, ან (2) განცხადების წინა საგადასახადო წელს საქართველოში არსებული წყაროდან არანაკლებ 25 000 ლარის შემოსავალი; ორივე შემთხვევაში — საქართველოში არანაკლებ 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ღირებულების უძრავი ქონება საკუთრებაში (შემოსავლების სამსახურის განმარტებით, Revera). განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წარმომადგენლის მეშვეობითაც. REVERA-ს ცნობით, სტატუსი მხოლოდ იმ წლისთვის ენიჭება, რომელშიც განცხადება წარადგინეს.
- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი (2015 წლის 27 ოქტომბრის №4346 კანონი) — პროფესიულ საჯარო მოხელედ შეიძლება მიიღონ მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე (პირველი პუნქტი); საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულე საჯარო დაწესებულებაში შეიძლება დასაქმდეს მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულებით (მე-3 პუნქტი).
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-18 და მე-19 მუხლები — წარსულ დაქირავებით მუშაობასთან დაკავშირებით ხელშემკვრელი სახელმწიფოს რეზიდენტისთვის გადახდილი პენსიები და სხვა მსგავსი ანაზღაურება მხოლოდ ამ სახელმწიფოში იბეგრება, მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის გათვალისწინებით (მე-18 მუხლი; სოციალური უზრუნველყოფის პენსიებზე ცალკე წესი არ არის). სახელმწიფო სამსახურის ხელფასი მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში იბეგრება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სამსახური მეორე სახელმწიფოში სრულდება იმ სახელმწიფოს რეზიდენტის მიერ, რომელიც მისი ნაციონალური პირია ან რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მე-19 მუხლის პირველი პუნქტი); სახელმწიფო პენსია მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში იბეგრება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მიმღები მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი და ნაციონალური პირია (მე-2 პუნქტი).
- OECD-ის სამოდელო კონვენციის მე-18 მუხლის კომენტარი, 24–26 პუნქტები — არაოფიციალური წყარო: მოდელის ვებტრანსკრიფცია (jfix.github.io/mtc-webbook) — წარსული დასაქმების გამო გადახდილი სოციალური უზრუნველყოფის პენსიები პენსიების მუხლით რეგულირდება (24-ე პუნქტი); საჯარო სამსახურისთვის გადახდილი — საჯარო სამსახურის მუხლით (25-ე პუნქტი); სოციალური უზრუნველყოფის სხვა გასაცემლები — სხვა შემოსავლების მუხლით (26-ე პუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ და „ბ³“ ქვეპუნქტები — საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება სახელმწიფო პენსია, სახელმწიფო კომპენსაცია, ბიუჯეტიდან გაცემული სახელმწიფო სტიპენდია და დახმარება, აგრეთვე დაგროვებითი საპენსიო სქემის შენატანები, მათგან მიღებული შემოსავალი და ამ სქემის პენსიები (კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში შენატანების დაბრუნების გარდა).
- Instituto da Segurança Social — Guia Prático «Destacamento de trabalhadores de outros países para Portugal» (N48), E და F სექციები — E სექცია ჩამოთვლის ქვეყნებს, რომლებთანაც პორტუგალიას სოციალური უზრუნველყოფის ორმხრივი ან მრავალმხრივი კონვენცია აქვს (ანდორა, არგენტინა, ავსტრალია, ბრაზილია, კანადა, აშშ, ინდოეთი, მოლდოვა, გაერთიანებული სამეფო, თურქეთი, უკრაინა და სხვ.); საქართველო ნუსხაში არ არის. დანარჩენი ქვეყნებიდან (F სექცია) მივლინებული მუშაკი პორტუგალიის სისტემის გარეთ მხოლოდ 12 თვემდე რჩება, ან უფრო დიდხანს — საერთაშორისო კოორდინაციის განყოფილების ნებართვით.
- gov.pt — სოციალური დაზღვევის შენატანები, რომლებსაც დამსაქმებელი იხდის — ზოგად რეჟიმში მომუშავეები: დამსაქმებელი — 23,75 %, დასაქმებული — 11 %, სულ 34,75 %.
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- Autoridade Tributária e Aduaneira (DSRI), 14.12.2021-ის შეტყობინება საგადასახადო რეზიდენტობის დადასტურების შესახებ — 01.01.2022-დან პორტუგალიის საგადასახადო რეზიდენტობის ცნობა შეთანხმებების მიზნებისთვის ონლაინ მოითხოვება Portal das Finanças-ზე („Pedir Certidão“ → „Residência Fiscal“) და მაშინვე გაიცემა; AT-ის პოზიციით ეს ერთადერთი დოკუმენტია, რომელიც შეთანხმებების მიზნებისთვის პორტუგალიის რეზიდენტობას ადასტურებს; უცხოურ ფორმებს AT აღარ ამოწმებს.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი — საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის 25-ე მუხლის პირველი პუნქტი (ურთიერთშეთანხმების პროცედურა) — პირს, რომელიც თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს მოქმედება იწვევს ან გამოიწვევს მის დაბეგვრას კონვენციის შეუსაბამოდ, შიდა საშუალებებისგან დამოუკიდებლად შეუძლია საქმე წარუდგინოს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა (24-ე მუხლის პირველი პუნქტის შემთხვევაში — რომლის ნაციონალური პირიცაა), შეუსაბამო დაბეგვრის გამომწვევი მოქმედების შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში.
- art. 68 CIRS (ზოგადი განაკვეთები) — IRS-ის პროგრესიული შკალა; მოქმედი რედაქცია ბოლოს შეიცვალა 04.11.2026-ის Decreto-Lei n.º 212/2026-ით (განაკვეთები 12,2 %-დან 48 %-მდე); ამის ზემოთ მოქმედებს სოლიდარობის დანამატი 2,5 % (80 000–250 000 ევრო) და 5 % (250 000 ევროზე მეტი) (art. 68-A).
- art. 72(1)(b)–(c), (2), (6) CIRS — სპეციალური ფიქსირებული განაკვეთები: 28 % — არარეზიდენტების სხვა შემოსავალზე, საიდანაც გადასახადი არ დაკავებულა, და ფასიანი ქაღალდების წმინდა ნამატზე; 25 % — საცხოვრებლის გაქირავების შემოსავალზე; 25 % — არარეზიდენტების შემოსავალზე, რომელიც პორტუგალიაში მუდმივ დაწესებულებას მიეკუთვნება, და მათ ხელფასსა და პენსიებზე, საიდანაც გადასახადი არ დაკავებულა. რეზიდენტებს შეუძლიათ ამ შემოსავლების უმეტესობის სხვა შემოსავლებთან ერთად დაბეგვრა აირჩიონ.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი — „ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი აქვს ორივე სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი)“.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი — „თუ შეუძლებელია იმ სახელმწიფოს დადგენა, სადაც მას აქვს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ან თუ მას არ აქვს მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არც ერთ ამ სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს“.
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ და „d“ ქვეპუნქტები — „c“: „თუ ის ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე სახელმწიფოში ან არ ცხოვრობს არც ერთ მათგანში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც წარმოადგენს“; „d“: „თუ ის არის ორივე სახელმწიფოს ან არ არის არცერთი მათგანის ნაციონალური პირი, მაშინ ხელშემკვრელ სახელმწიფოთა კომპეტენტური ორგანოები საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე“; ნაციონალური პირი — ნებისმიერი ფიზიკური პირი, რომელსაც ხელშემკვრელი სახელმწიფოს მოქალაქეობა ან ნაციონალობა აქვს (მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „j“ ქვეპუნქტი).
- საქართველო–პორტუგალიის 2012 წლის კონვენციის 25-ე მუხლი (ურთიერთშეთანხმების პროცედურა) — საქმე წარედგინება რეზიდენტობის სახელმწიფოს (24-ე მუხლის პირველი პუნქტის შემთხვევაში — მოქალაქეობის სახელმწიფოს) კომპეტენტურ ორგანოს კონვენციის შეუსაბამო დაბეგვრის გამომწვევი მოქმედების შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში; კომპეტენტური ორგანოები ცდილობენ საკითხი ურთიერთშეთანხმებით გადაწყვიტონ, ხოლო მიღწეული შეთანხმება შიდა ვადების მიუხედავად სრულდება (პირველი და მე-2 პუნქტები). MLI-ის სინთეზირებული ტექსტის მიხედვით MLI-ის მე-16 მუხლი ურთიერთშეთანხმების პროცედურას ავსებს.
სასამართლო პრაქტიკა
- Tribunal Central Administrativo Norte (TCAN, პორტუგალიის ჩრდილოეთის ცენტრალური ადმინისტრაციული სასამართლო), საგადასახადო დავების სექცია, 01219/21.6BEPRT, 30.01.2025 — საგადასახადო მისამართი (art. 19 LGT) და IRS-ის მიზნებისთვის საგადასახადო რეზიდენტობა სხვადასხვა ცნებაა. გადამხდელმა, რომელმაც 2019 წლის დეკლარაცია შეცდომით პორტუგალიის რეზიდენტად წარადგინა, საკუთარი დეკლარაციის უარყოფა შეძლო: ბრაზილიურმა საგადასახადო დოკუმენტებმა აჩვენა, რომ ის მეუღლესთან ერთად ბრაზილიაში ცხოვრობდა, ამიტომ 183 დღისა და საცხოვრებლის კრიტერიუმები არ სრულდებოდა და მის ბრაზილიურ შემოსავალზე დარიცხული გადასახადი გაუქმდა.
- Tribunal Central Administrativo Sul (TCAS, პორტუგალიის სამხრეთის ცენტრალური ადმინისტრაციული სასამართლო), საგადასახადო დავების სექცია, 443/20.3BELRA, 27.11.2025 — art. 16(1)(b) CIRS საცხოვრებლის გარდა მოითხოვს მისი ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად შენარჩუნების მიმდინარე განზრახვას — ადგილისა, სადაც პირი ჩვეულებრივ ცხოვრობს და სადაც მისი ოჯახური, სოციალური, პროფესიული და ეკონომიკური ინტერესებია თავმოყრილი. გადამხდელი, რომელიც პორტუგალიაში იმავე ბინას ინარჩუნებდა და საზღვარგარეთ ყოველი ხანმოკლე ყოფნის შემდეგ მასში ბრუნდებოდა, რეზიდენტი იყო; მოგვიანებით გაცემული უცხოური რეზიდენტობის ცნობა წინა წლებზე არაფერს ამტკიცებდა, ხოლო არარეზიდენტობის მტკიცების ტვირთი გადამხდელს ეკისრებოდა.
- Centro de Arbitragem Administrativa (CAAD, პორტუგალიის ადმინისტრაციული საარბიტრაჟო ცენტრი), საგადასახადო არბიტრაჟი, 226/2023-T, 02.01.2024 — ფეხბურთის მწვრთნელი, რომლის კონტრაქტი ჩინეთში 2016 წლის 1 აგვისტოს დაიწყო, პორტუგალიაში 213 დღის შემდეგ (უფრო ადრე გამგზავრება ვერ დაამტკიცა) მთელი 2016 წლის რეზიდენტად დარჩა art. 16(14)–(15) CIRS-ის მიხედვით, რადგან ჩინეთის გადასახადი მის შემდგომ შემოსავალზე პორტუგალიურის 60 %-ზე ნაკლები იყო. 2017 წლისთვის პორტუგალიაში საკუთარმა საცხოვრებელმა, სადაც მისი ოჯახი ცხოვრობდა, ის რეზიდენტად არ აქცია, რადგან მისი ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილად დაკავების მიმდინარე განზრახვა არ ჰქონდა (რეზიდენტობა თითოეული პირისთვის ცალკე დგინდება, art. 16(5)); 2017 წლის დარიცხვა გაუქმდა.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები აშშ-ში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები გერმანიაში
- გადასახადები ესპანეთში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები იტალიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები ნიდერლანდებში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები უნგრეთში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩეხეთში
- გადასახადები ჩინეთში