საგადასახადო რეზიდენტობა ესპანეთში და საქართველოში
ესპანეთში კრიტერიუმები ალტერნატიულია: რეზიდენტი ხართ, თუ კალენდარულ წელს ესპანეთში 183 დღეზე მეტს იმყოფებით (დროებითი არყოფნა ემატება), თუ თქვენი ეკონომიკური ინტერესების ძირითადი ბირთვი ესპანეთშია, ან — უარყოფადი პრეზუმფციით — თუ იქ ცხოვრობენ მეუღლე და არასრულწლოვანი შვილები (art. 9.1 LIRPF). საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ შემოსავალს არ უბეგრავს. ორმაგ რეზიდენტობას 2010 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება. ორივე სახელმწიფო მეორე სახელმწიფოში გადახდილ გადასახადს ჩაითვლის.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, ესპანეთის კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით ესპანეთი საგადასახადო რეზიდენტად
ესპანეთი რეზიდენტად გთვლით ნებისმიერი კრიტერიუმით: კალენდარულ წელს 183 დღეზე მეტი ყოფნა, ეკონომიკური ინტერესების ცენტრი ესპანეთში ან (პრეზუმფცია) ოჯახი ესპანეთში.
- კალენდარულ წელს ესპანეთში 183 დღეზე მეტ ხანს იმყოფებოდით — ესპანეთის რეზიდენტი ხართ. კანონი არ ითვლის მხოლოდ ესპანეთის ხელისუფლების ორგანოებთან კულტურული ან ჰუმანიტარული თანამშრომლობის შეთანხმებებით ყოფნას.
- თქვენი ეკონომიკური ინტერესების ძირითადი ბირთვი ესპანეთშია — art. 9.1.b LIRPF-ის მიხედვით ეს საკმარისია ესპანეთის რეზიდენტობისთვის, თუნდაც 183 დღეზე ნაკლები ყოფნისას.
- თქვენი ოჯახი ესპანეთში ცხოვრობს — მოქმედებს უარყოფადი პრეზუმფცია, რომ ესპანეთის რეზიდენტი ხართ (ის ეხება შემთხვევას, როცა იქ ცხოვრობენ მეუღლეც და დამოკიდებული არასრულწლოვანი შვილებიც).
როდის ხართ არარეზიდენტი
- არაუმეტეს 183 დღე, ეკონომიკური ცენტრი და ოჯახი ესპანეთის გარეთ — ესპანეთის არარეზიდენტი ხართ. ესპანეთში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი იქ იბეგრება.
სად განსხვავდება ესპანეთის კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: ესპანეთისთვის საკმარისია ეკონომიკური ინტერესების ცენტრი, საქართველო დღეებს ითვლის. ესპანური კრიტერიუმები ალტერნატიულია: თუ თქვენი საქმიანობის ან ეკონომიკური ინტერესების ძირითადი ბირთვი ესპანეთშია (მაგალითად, ძირითადი სამსახური, ბიზნესი ან შემოსავლის ძირითადი წყარო), ესპანეთის რეზიდენტი ხართ დღეების მიუხედავად. საქართველო კი რეზიდენტად გთვლით 183 დღის მიხედვით ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება (ან სტატუსით). ორივე სახელმწიფო თავის რეზიდენტად მიგიჩნევთ; საბოლოოდ წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — ჯერ მუდმივი საცხოვრებელი, შემდეგ პირადი და ეკონომიკური კავშირების ერთობლიობა (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი), ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი და მოქალაქეობა.
- კოლიზია: ოჯახი ესპანეთში — ესპანეთის რეზიდენტობის პრეზუმფცია. თუ ესპანეთში ცხოვრობენ თქვენი მეუღლე და არასრულწლოვანი შვილები, ესპანეთი რეზიდენტად გთვლით, სანამ საწინააღმდეგოს არ დაამტკიცებთ (საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობით და ინტერესების ცენტრის მტკიცებულებებით). საქართველოს საგადასახადო კოდექსისთვის ოჯახის ადგილს მნიშვნელობა არ აქვს — ის 183 დღეს ითვლის. შეთანხმებით: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ საქართველოში გაქვთ, საქართველოს რეზიდენტი ხართ; თუ ორივე სახელმწიფოში — ოჯახი სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრს, როგორც წესი, ესპანეთისკენ წევს.
- კოლიზია: 183 დღეზე მეტი ესპანეთში, საქართველოს რეზიდენტობა კი შენარჩუნებულია. ესპანეთი დღეებს კალენდარულ წელში ითვლის და დროებით არყოფნასაც უმატებს, საქართველო — ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, და საქართველოში ყოფნად ითვლის საქართველოდან დასასვენებლად, სამკურნალოდ, მივლინებით ან სასწავლებლად გასვლის დღეებსაც. ამიტომ ერთი და იმავე წლისთვის შეიძლება ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყოთ — მაგალითად, გადასვლის წელს. ესპანეთის საგადასახადო დეპარტამენტმა (DGT) ოჯახთან ერთად გადასულ უცხოელ მეწარმეს, რომელიც სამშობლოს კლიენტებზე მუშაობდა, ესპანეთში ყველა დღე ჩაუთვალა. წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
- კოლიზია: საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი 183 დღის გარეშე და ესპანეთის რეზიდენტობა. საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი, რომელიც 183 დღის გარეშე მოგენიჭათ (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს), მხოლოდ იმ საგადასახადო წელზე ვრცელდება, რომლისთვისაც ცნობა გაიცა. ესპანეთისთვის ასეთი ცნობა ესპანეთის რეზიდენტობას არ აუქმებს: თუ ესპანეთში 183 დღეზე მეტს იმყოფებით, იქ ეკონომიკური ინტერესების ცენტრი ან ოჯახი გაქვთ, ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი; საქართველოში ფაქტობრივი ცხოვრების გარეშე მიღებული სტატუსი ამ კრიტერიუმებს არ ცვლის.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- რომელი შეთანხმება მოქმედებს: საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმება. მოქმედებს შეთანხმება საქართველოსა და ესპანეთის სამეფოს შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ, ოქმით (მადრიდი, 2010 წლის 7 ივნისი): ძალაშია 2011 წლის 1 ივლისიდან და გამოიყენება 2012 წლის 1 იანვრიდან. ტექსტები ქართულ, ესპანურ და ინგლისურ ენებზეა; განსხვავებისას ინგლისური ტექსტია გადამწყვეტი. რეზიდენტობა — მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი (OECD-ის მოდელის მიხედვით, „მხოლოდ“ სიტყვით ყველა საფეხურზე); ბიზნესის მოგება — მე-7 მუხლი; თავისუფალი პროფესიები — მე-14 მუხლი (ფიქსირებული ბაზა, დღეების კრიტერიუმის გარეშე); ხელფასი — მე-15 მუხლი (183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში); პენსიები — მე-18 მუხლი (რეზიდენტობის სახელმწიფო); საჯარო სამსახური — მე-19 მუხლი; ორმაგი დაბეგვრის აცილება — 24-ე მუხლი (ორივე სახელმწიფო ჩათვლით); ურთიერთშეთანხმების პროცედურა — 26-ე მუხლი (სამი წელი). ოქმი ბენეფიციური მფლობელის მოთხოვნასა და დივიდენდების, პროცენტისა და როიალტის მიმართ ძირითადი მიზნის ტესტს ადგენს. MLI-ის მე-4 მუხლი ფიზიკურ პირებს არ ეხება — საქართველომ ის მთლიანად არ მიიღო.
- ზუსტად 183 დღე: ესპანეთში ჯერ არ ხართ რეზიდენტი. ესპანური კანონი რეზიდენტად თვლის 183 დღეზე მეტი ყოფნისას (184 დღიდან), საქართველოს საგადასახადო კოდექსი კი — 183 დღისას ან მეტისას. ესპანეთი დღეს სრულად ითვლის, საათების მინიმუმის გარეშე, და ორ დადასტურებულ ყოფნას შორის დღეებსაც უმატებს — ზუსტი რაოდენობისთვის საზღვრის კვეთის ჩანაწერები გამოიყენეთ.
- დროებითი არყოფნა ემატება — აიღეთ საქართველოს რეზიდენტობის ცნობა. ესპანეთი თქვენს მოკლე გასვლებს ესპანეთში ყოფნის დღეებს უმატებს, თუ სხვა ქვეყანაში საგადასახადო რეზიდენტობას არ დაამტკიცებთ, და „ნავარაუდევ“ დღეებსაც ითვლის ორ დადასტურებულ ყოფნას შორის. საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა (ფორმა N4) ესპანეთის საგადასახადო ორგანოს აკისრებს მტკიცების ტვირთს, რომ ესპანეთის რეზიდენტი ხართ, მაგრამ ესპანეთში ფაქტობრივად გატარებულ დღეებს არ აბათილებს.
- ესპანეთში მუშაობა ესპანეთის რეზიდენტობის გარეშე: 183 დღე 12 თვეში. ესპანეთში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი ესპანური წყაროს შემოსავალია, გადახდის ადგილის მიუხედავად (art. 13.1.c TRLIRNR), — არარეზიდენტისთვის IRNR 24 %. თუ საქართველოს რეზიდენტი ხართ, შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით ხელფასს მხოლოდ საქართველოს შეუძლია დაბეგროს, თუ ერთდროულად: ესპანეთში არაუმეტეს 183 დღე ხართ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ფისკალურ წელს იწყება ან მთავრდება; დამსაქმებელი ესპანეთის რეზიდენტი არ არის; ხარჯი მის მუდმივ დაწესებულებას ან ფიქსირებულ ბაზას ესპანეთში არ ეკისრება. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური წყაროს შემოსავალია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი, 104-ე მუხლი) — ორმაგი დაბეგვრა არ წარმოიშობა, ხოლო თუ შეთანხმება ესპანეთს დაბეგვრას უკრძალავს, ხელფასი შეიძლება არცერთ სახელმწიფოში არ დაიბეგროს.
- საქართველოდან დისტანციური მუშაობა და მომსახურება ესპანელი დამსაქმებლისთვის ან კლიენტისთვის. საქართველოში შესრულებული სამუშაო და საქართველოდან უცხოელი დამკვეთებისთვის გაწეული მომსახურება ქართული წყაროს შემოსავალია (104-ე მუხლი, მათ შორის პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალური მეწარმისთვის 1 %. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი), პროფესიული მომსახურების შემოსავალს — მხოლოდ საქართველო, თუ ესპანეთში რეგულარულად ხელმისაწვდომი ფიქსირებული ბაზა არ გაქვთ (მე-14 მუხლი), ბიზნესის მოგებას — თუ ესპანეთში მუდმივი დაწესებულება არ გაქვთ (მე-7 მუხლი). ესპანელმა გადამხდელმა ესპანეთში გამოყენებულ ზოგიერთ მომსახურებაზე შეიძლება IRNR დააკავოს — წინასწარ მიაწოდეთ საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა მიმდინარე წლისთვის; დაკავებული გადასახადი ესპანეთში დაბრუნებით მოითხოვეთ: საქართველო მას ვერ ჩაითვლის, რადგან ჩათვლა (24-ე მუხლის პირველი პუნქტი) მხოლოდ იმ შემოსავალზეა შესაძლებელი, რომლის დაბეგვრაც შეთანხმებით ესპანეთს შეუძლია. თუ დამსაქმებელი ან დამკვეთი ქართული საგადასახადო აგენტი არ არის, დეკლარაციას თავად წარადგენთ მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (153-ე მუხლი).
- შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ: ესპანეთი მხოლოდ ესპანურ შემოსავალს ბეგრავს. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, ესპანეთში არარეზიდენტი ხართ (IRNR) და ესპანეთს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ ესპანური წყაროს შემოსავალი შეთანხმების ფარგლებში: ესპანეთში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი (მე-15 მუხლი), ესპანეთში არსებული უძრავი ქონების შემოსავალი (მე-6 მუხლი) და მისი გასხვისების შემოსავალი (მე-13 მუხლი), ესპანური დივიდენდი — მაქსიმუმ 10 %-ით (მე-10 მუხლი); ესპანურ პროცენტსა და როიალტიზე ესპანეთს გადასახადი არ ეკუთვნის (მე-11, მე-12 მუხლები) — ზედმეტად დაკავებული გადასახადი ესპანეთში დაბრუნებით მოითხოვეთ საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით. საქართველოში ეს შემოსავლები უცხოური წყაროსია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია, ამიტომ ესპანური გადასახადის ჩათვლა (24-ე მუხლის პირველი პუნქტი) მხოლოდ მაშინ დაგჭირდებათ, თუ ესპანეთი ქართული წყაროს შემოსავალს დაბეგრავს. თუ ესპანეთში უძრავი ქონება გაქვთ, არარეზიდენტის IRNR-ის დეკლარაციას (modelo 210) ესპანეთში წარადგენთ.
- შეთანხმებით ესპანეთის რეზიდენტი ხართ: საქართველო მხოლოდ ქართულ შემოსავალს ბეგრავს, ესპანეთი ქართულ გადასახადს ჩაითვლის. თუ შეთანხმებით ესპანეთის რეზიდენტი ხართ, საქართველო გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალზე და შეთანხმების ფარგლებში: საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი საქართველოში არ იბეგრება, თუ სრულდება მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის სამივე პირობა; ქართულ დივიდენდზე — მაქსიმუმ 10 % (ქართული კანონით 5 %); ქართულ პროცენტსა და როიალტიზე საქართველოს გადასახადი არ ეკუთვნის; პროფესიული მომსახურება და ბიზნესის მოგება, მათ შორის საქართველოდან ესპანელ დამკვეთებზე გაწეული მომსახურება — მხოლოდ საქართველოში ფიქსირებული ბაზის ან მუდმივი დაწესებულებისას. შეთანხმებაზე მეტად დაკავებული ქართული გადასახადი ესპანეთის AEAT-ის რეზიდენტობის ცნობით (certificado de residencia fiscal) ბრუნდება (125-ე მუხლი, №633 ბრძანება). ესპანეთი მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს და ქართულ გადასახადს ჩაითვლის — არაუმეტეს ესპანური გადასახადისა, რომელიც ამ შემოსავალზე მოდის (24-ე მუხლის მე-2 პუნქტი, art. 80 LIRPF).
- გადასვლის წელი: არც ესპანეთი და არც საქართველო წელს არ ყოფს. ესპანეთი რეზიდენტობას მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს — წლის შუაში გადასვლისას წელი არ იყოფა. საქართველოც სტატუსს მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს, ოღონდ 183 დღეს ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში ითვლის, რომელიც ამ წელს მთავრდება. ამიტომ გადასვლის წელს ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი შეიძლება იყოთ მთელი წლისთვის — მაშინ წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი. შეინახეთ გადასვლის თარიღის დამადასტურებელი დოკუმენტები: ქირავნობის ხელშეკრულება, ესპანეთში რეგისტრაცია და რეგისტრაციიდან მოხსნა (empadronamiento), ბილეთები.
- ესპანეთიდან საქართველოში გადასვლა: ესპანური გასვლის გადასახადი, ქართული — არ არის. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ფიზიკური პირებისთვის გასვლის გადასახადს არ ადგენს. ესპანეთი კი, თუ ბოლო 15 წლიდან სულ მცირე 10 წელი ესპანეთის რეზიდენტი იყავით, რეზიდენტობის დაკარგვისას აქციებისა და წილების არარეალიზებულ ნამატს ბეგრავს, თუ მათი ჯამური საბაზრო ღირებულება 4 000 000 ევროს აღემატება ან წილი 25 %-ზე მეტია და მისი ღირებულება 1 000 000 ევროს აღემატება (art. 95 bis LIRPF). შეთანხმების მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტით გადასვლის შემდეგ ასეთი აქციების გასხვისების შემოსავალს მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს (უძრავ ქონებაზე დაფუძნებული კომპანიების გარდა — მე-4 და მე-5 პუნქტები) — სწორედ ამიტომ ესპანეთი ნამატს გასვლისას ბეგრავს.
- ესპანეთის მოქალაქეები: საქართველო არათანამშრომლობითი იურისდიქცია არ არის. ესპანეთის მოქალაქე, რომელიც საგადასახადო რეზიდენტობას არათანამშრომლობით იურისდიქციაში გადაიტანს, ესპანეთის გადამხდელად რჩება გადასვლის წელსა და მომდევნო ოთხ წელს (art. 8.2 LIRPF). საქართველო ამ ნუსხაში არ არის (Orden HFP/115/2023), ამიტომ ეს წესი არ მოქმედებს: ესპანეთის რეზიდენტობის შეწყვეტა ჩვეულებრივი კრიტერიუმებით ფასდება, ხოლო ორმაგი რეზიდენტობისას — შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტით.
- ესპანეთში სამუშაოდ გადასვლა: „ბექჰემის რეჟიმი“. თუ ესპანეთში სამუშაოდ (მათ შორის, დისტანციური მუშაობისთვის), დირექტორად ან მაღალკვალიფიციური სამეწარმეო ან პროფესიული საქმიანობისთვის გადადიხართ და წინა ხუთი წლის განმავლობაში ესპანეთის რეზიდენტი არ ყოფილხართ, შეგიძლიათ გადასვლის წელსა და მომდევნო ხუთ წელს აირჩიოთ დაბეგვრა არარეზიდენტების გადასახადის წესებით (art. 93 LIRPF). ეს ესპანური შეღავათია და ქართულ დაბეგვრას არ ცვლის: თუ საქართველოს რეზიდენტადაც რჩებით, საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს საქართველო კვლავ ბეგრავს.
- Modelo 720: ქართული ანგარიშების, ფასიანი ქაღალდებისა და უძრავი ქონების დეკლარირება ესპანეთში. ესპანეთის რეზიდენტი ყოველწლიურად აცხადებს საზღვარგარეთ არსებულ აქტივებს (modelo 720), თუ ერთი ბლოკის (ანგარიშები; ფასიანი ქაღალდები, დაზღვევა და რენტა; უძრავი ქონება) ჯამური ღირებულება 50 000 ევროს აღემატება — ეს ეხება ქართულ საბანკო ანგარიშებს, ქართული კომპანიების წილებს და საქართველოში არსებულ ბინას. განმეორებით — მხოლოდ თუ ბლოკის ღირებულება 20 000 ევროზე მეტით გაიზარდა. საქართველოში ასეთი ანგარიშგება ფიზიკური პირებისთვის არ არსებობს.
- საქართველოს სახელმწიფო სამსახური ესპანეთში. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ სახელმწიფო სამსახურისთვის გადახდილ ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს; ესპანეთს მისი დაბეგვრა მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ სამსახური ესპანეთში ხორციელდება და ესპანეთის რეზიდენტი ხართ, რომელიც ან ესპანეთის ნაციონალური პირია, ან ესპანეთის რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მე-19 მუხლის პირველი პუნქტი).
- პენსიები: ბეგრავს რეზიდენტობის სახელმწიფო, საჯარო სამსახურის პენსიას — გადამხდელი სახელმწიფო. წარსულ დაქირავებით მუშაობასთან დაკავშირებულ პენსიებს, მათ შორის ესპანეთის სოციალური დაზღვევის პენსიას, მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს (მე-18 მუხლი). საქართველოს რეზიდენტის ესპანურ პენსიას მხოლოდ საქართველო ბეგრავს, რომელიც უცხოური წყაროს შემოსავალს რეზიდენტს არ უბეგრავს; ესპანელი გადამხდელი წყაროსთან დაკავებას რომ შეწყვიტოს, საქართველოს რეზიდენტობის ცნობა წარუდგინეთ. ესპანეთის რეზიდენტის ქართულ პენსიას მხოლოდ ესპანეთი ბეგრავს. საჯარო სამსახურის პენსიას მხოლოდ გადამხდელი სახელმწიფო ბეგრავს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მიმღები მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტიცაა და ნაციონალური პირიც (მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტი). საქართველოში სახელმწიფო პენსია და დაგროვებითი პენსია არ იბეგრება.
- სოციალური დაზღვევა: საქართველოსა და ესპანეთს შორის შეთანხმება არ არის. საქართველოსა და ესპანეთს შორის სოციალური უზრუნველყოფის შეთანხმება არ არის (ესპანეთის სოციალური დაზღვევის ეროვნული ინსტიტუტის ორმხრივი შეთანხმებების ნუსხაში საქართველო არ არის) და ევროკავშირის კოორდინაციის წესები საქართველოზე არ ვრცელდება — სადაზღვევო პერიოდები არ ჯამდება. ესპანეთში დაქირავებით ან თვითდასაქმებულად მუშაობისას ესპანური სოციალური შენატანები ესპანური კანონით სავალდებულოა. საქართველოში სოციალური გადასახადი არ არის; დაგროვებით საპენსიო სქემაში შენატანებს იხდიან საქართველოს მოქალაქეები და მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელები. ორმაგი დაბეგვრის შეთანხმება სოციალურ შენატანებს არ არეგულირებს.
- რეზიდენტობის ცნობები. ესპანეთში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც საქართველოს რეზიდენტს (მაგალითად, ესპანურ პროცენტზე დაკავებული გადასახადის დასაბრუნებლად ან დივიდენდზე 10 %-იანი განაკვეთისთვის), დაგჭირდებათ საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა შესაბამისი წლისთვის. საქართველოში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც ესპანეთის რეზიდენტს, მოითხოვეთ AEAT-ის რეზიდენტობის ცნობა (certificado de residencia fiscal — ელექტრონულად, როგორც წესი, მაშინვე გაიცემა); პროცედურას საქართველოში ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანება ადგენს, ხოლო ზედმეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნება 3 წლის ვადაში შეიძლება (საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი). შეთანხმების შეუსაბამო დაბეგვრისას ურთიერთშეთანხმების პროცედურა პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში მოითხოვეთ (26-ე მუხლი). ცნობები ყოველი წლისთვის მოითხოვეთ.
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
თუ ორივე სახელმწიფო გთვლით რეზიდენტად, გამოიყენება შეთანხმება (შეთანხმება საქართველოსა და ესპანეთის სამეფოს შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ, ოქმით (მადრიდი, 2010 წლის 7 ივნისი), მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი). კრიტერიუმები თანმიმდევრულად მოწმდება — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, საგადასახადო ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
შეთანხმება დეტალურად: შემოსავლები, განაკვეთები, 183 დღის წესი →
ტერმინები, რომლებსაც ესპანეთში შეხვდებით
- residencia habitual
- ესპანეთის საგადასახადო რეზიდენტობა: 183 დღეზე მეტი ყოფნა კალენდარულ წელს, ეკონომიკური ინტერესების ცენტრი ან ოჯახი ესპანეთში (art. 9.1 LIRPF)
- IRPF
- ფიზიკური პირების საშემოსავლო გადასახადი: რეზიდენტი ესპანეთში მსოფლიო შემოსავალზე იბეგრება, სახელმწიფო და რეგიონული შკალით
- IRNR
- არარეზიდენტების საშემოსავლო გადასახადი: მხოლოდ ესპანური წყაროს შემოსავალი, ზოგადად 24 %, დივიდენდზე და პროცენტზე 19 %
- AEAT
- ესპანეთის საგადასახადო სააგენტო (Agencia Tributaria); გასცემს ესპანეთის რეზიდენტობის ცნობას (certificado de residencia fiscal)
- régimen de impatriados
- „ბექჰემის რეჟიმი“: ესპანეთში სამუშაოდ გადასულს შეუძლია ექვსი წლის განმავლობაში არარეზიდენტების წესებით დაიბეგროს (art. 93 LIRPF)
- modelo 720
- ესპანეთის რეზიდენტის მიერ საზღვარგარეთ არსებული აქტივების დეკლარაცია, თუ ერთი ბლოკი 50 000 ევროს აღემატება
კითხვები
ესპანეთში 200 დღე ვიყავი, მაგრამ ბინა და ოჯახი საქართველოშია. სად ვარ რეზიდენტი?
ესპანეთისთვის 183 დღეზე მეტი ყოფნა საკმარისია, საქართველოსთვისაც შეიძლება რეზიდენტი იყოთ, თუ 12-თვიან პერიოდში საქართველოში 183 დღე დააგროვეთ. წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ საქართველოში გაქვთ, საქართველოს რეზიდენტი ხართ; თუ ორივეში — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, რომელშიც ოჯახი დიდ წონას ატარებს. ესპანეთს საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა წარუდგინეთ.
საქართველოდან ვემსახურები ესპანელ კლიენტებს. გადასახადს ესპანეთშიც გადავიხდი?
თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და ესპანეთში ფიქსირებული ბაზა ან მუდმივი დაწესებულება არ გაქვთ, ასეთ შემოსავალს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-7 და მე-14 მუხლები) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსით 1 %. თუ ესპანელმა კლიენტმა გადასახადი დააკავა, საქართველოს რეზიდენტობის ცნობით ესპანეთში დაიბრუნეთ — საქართველო მას ვერ ჩაითვლის.
რამდენ დღეს შემიძლია ვიმუშაო ესპანეთში ისე, რომ ხელფასზე იქ გადასახადი არ გადავიხადო?
შეთანხმების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით — არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ფისკალურ წელს იწყება ან მთავრდება, თუ დამსაქმებელი ესპანეთის რეზიდენტი არ არის და ხელფასს ესპანეთში მისი მუდმივი დაწესებულება არ იხდის. სხვა შემთხვევაში ესპანეთი ხელფასს პირველივე დღიდან ბეგრავს, საქართველოში კი საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- art. 9.1.a) Ley 35/2006 (LIRPF) — რეზიდენტია პირი, რომელიც კალენდარულ წელს ესპანეთში 183 დღეზე მეტ ხანს იმყოფება; დროებითი (სპორადული) არყოფნა ემატება, თუ სხვა ქვეყანაში საგადასახადო რეზიდენტობას (ცნობით) არ დაამტკიცებთ.
- AEAT, Manual práctico IRPF 2025 — Residencia habitual — ყოფნა = დადასტურებული დღეები + დღეები ორ დადასტურებულ ყოფნას შორის + დროებითი არყოფნა; ზღვარი — 184 დღიდან; განზრახვას მნიშვნელობა არ აქვს.
- DGT, consulta vinculante V0442-23 (27.02.2023) — ესპანეთის ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის (DGT) სავალდებულო პასუხი: 2022 წელს ოჯახთან ერთად ესპანეთში გადასული უცხოელი მეწარმე, რომელიც სამშობლოს კლიენტებზე მუშაობს — ესპანეთში ყველა დღე ითვლება; 183 დღეზე მეტი — IRPF-ის გადამხდელია; ორმაგ რეზიდენტობას შესაბამისი შეთანხმება წყვეტს.
- art. 9.1.b) LIRPF — რეზიდენტია პირი, რომლის საქმიანობის ან ეკონომიკური ინტერესების ძირითადი ბირთვი ან ბაზა ესპანეთშია, პირდაპირ ან არაპირდაპირ. საკმარისია ნებისმიერი ერთი კრიტერიუმი.
- art. 9.1, último párrafo, LIRPF — უარყოფადი პრეზუმფცია: რეზიდენტად ითვლება პირი, რომლის მეუღლე (თუ კანონიერად არ არიან დაშორებულნი) და მასზე დამოკიდებული არასრულწლოვანი შვილები ესპანეთში მუდმივად ცხოვრობენ.
- art. 13.1.c) TRLIRNR (Real Decreto Legislativo 5/2004) — ესპანეთში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი ესპანური წყაროს შემოსავალია, გადახდის ადგილის მიუხედავად.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების 29-ე მუხლი და დასკვნითი დებულება — შეთანხმება ძალაში შევიდა 2011 წლის 1 ივლისს და გამოიყენება გადასახადებზე იმ საგადასახადო წლებისთვის, რომლებიც 2012 წლის 1 იანვრიდან ან მის შემდეგ იწყება (მე-2 პუნქტი). შედგენილია ქართულ, ესპანურ და ინგლისურ ენებზე, ყველა ტექსტი თანაბრად ავთენტურია; განსხვავებისას გადამწყვეტია ინგლისური ტექსტი.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი ფიზიკური პირი: a) ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები აქვს (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი); b) თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის დადგენა შეუძლებელია ან მუდმივი საცხოვრებელი არცერთ სახელმწიფოში არ აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობს; c) თუ ჩვეულებრივ ორივე სახელმწიფოში ცხოვრობს ან არცერთში — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც წარმოადგენს; d) თუ ორივე სახელმწიფოს ნაციონალური პირია ან არცერთის — საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე გადაწყვეტენ.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების 26-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „h“ ქვეპუნქტი — პირს, რომელიც თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს მოქმედება იწვევს ან გამოიწვევს მის დაბეგვრას შეთანხმების შეუსაბამოდ, შეუძლია, შიდა საშუალებებისგან დამოუკიდებლად, საქმე წარუდგინოს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა, — შეუსაბამო დაბეგვრის გამომწვევი მოქმედების შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში. კომპეტენტური ორგანო: საქართველოში — ფინანსთა სამინისტრო ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენელი; ესპანეთში — ეკონომიკისა და ფინანსთა მინისტრი ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენელი.
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების ნუსხა — ნუსხაში 58 შეთანხმებაა. სერვისის 30 ქვეყნიდან მოქმედებს შეთანხმებები უკრაინასთან, პოლონეთთან, ჩეხეთთან, რუმინეთთან, უნგრეთთან, თურქეთთან, ჩინეთთან, ინდოეთთან, იაპონიასთან, გერმანიასთან, ავსტრიასთან, საფრანგეთთან, ესპანეთთან, პორტუგალიასთან, იტალიასთან, სინგაპურთან, შვედეთთან, შვეიცარიასთან, გაერთიანებულ სამეფოსთან და ნიდერლანდთან. ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, კანადასთან, მექსიკასთან, ბრაზილიასთან, არგენტინასთან, ინდონეზიასთან, მალაიზიასთან, ტაივანთან, პაკისტანთან და ბანგლადეშთან შეთანხმება არ არის.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლი; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებებით შეღავათების გამოყენებისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების შესახებ (matsne.gov.ge, კონსოლიდირებული 05.12.2024), 1–5 მუხლები — შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების წესს ადგენს ფინანსთა მინისტრი (125-ე მუხლი). შეღავათს გადახდის წყაროსთან ქართველი გადამხდელი იყენებს N1 ფორმით, ხოლო შეთანხმების განაკვეთზე მეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნებას არარეზიდენტი ითხოვს N2 ფორმით; ორივეს ერთვის მიმღების სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს რეზიდენტობის ცნობა დამოწმებული ქართული თარგმანით (აპოსტილი ან ლეგალიზაცია არ მოითხოვება); საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილებას 30 კალენდარულ დღეში იღებს. საქართველოს რეზიდენტი რეზიდენტობის ცნობას N4 ფორმით იღებს, ან შემოსავლების სამსახური უცხო ქვეყნის ფორმას ადასტურებს (მე-5 მუხლი).
- art. 25.1 TRLIRNR — არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადის (IRNR) ზოგადი განაკვეთი — 24 % (19 % ევროკავშირის ან ევროპის ეკონომიკური სივრცის სხვა სახელმწიფოს რეზიდენტისთვის); დივიდენდზე, პროცენტსა და ქონების ნამატზე — 19 %.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-15 მუხლი — ხელფასი იბეგრება რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ სამუშაო მეორე სახელმწიფოში არ სრულდება; თუ სრულდება — მეორე სახელმწიფოსაც შეუძლია დაბეგვრა. თუმცა მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ ერთდროულად: a) მიმღები მეორე სახელმწიფოში იმყოფება პერიოდით ან პერიოდებით, რომელთა საერთო ხანგრძლივობა არ აღემატება 183 დღეს ნებისმიერი თორმეტთვიანი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც იწყება ან მთავრდება მოცემულ ფისკალურ წელს; b) ანაზღაურებას იხდის დამქირავებელი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი არ არის, ან მისი სახელით; c) ხარჯის მატარებელი არ არის დამქირავებლის მუდმივი დაწესებულება ან ფიქსირებული ბაზა მეორე სახელმწიფოში (მე-2 პუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-7 და მე-14 მუხლები — საწარმოს მოგება იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ საწარმო მეორე სახელმწიფოში საქმიანობას იქ განლაგებული მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით არ ახორციელებს (მე-7 მუხლი). ფიზიკური პირის პროფესიული მომსახურებიდან ან დამოუკიდებელი ხასიათის სხვა საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მას მეორე სახელმწიფოში რეგულარულად ხელმისაწვდომი ფიქსირებული ბაზა აქვს — მაშინ მეორე სახელმწიფოს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ ამ ბაზისთვის მიკუთვნებული შემოსავალი (მე-14 მუხლი); დღეების კრიტერიუმი მე-14 მუხლში არ არის.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების 24-ე მუხლი — საქართველოს რეზიდენტის შემოსავალზე, რომელიც შეთანხმებით შეიძლება დაიბეგროს ესპანეთში, საქართველო დაუშვებს ესპანეთში გადახდილი გადასახადის გამოქვითვას — არაუმეტეს ქართული გადასახადის იმ ნაწილისა, რომელიც ამ შემოსავალს მიეწერება (პირველი პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი); გათავისუფლებული შემოსავალი შეიძლება დარჩენილ შემოსავალზე გადასახადის გაანგარიშებისას იქნეს გათვალისწინებული („b“ ქვეპუნქტი). ესპანეთი ორმაგ დაბეგვრას აცილებს ან შიდა კანონმდებლობით, ან საქართველოში გადახდილი გადასახადის გამოქვითვით — არაუმეტეს ესპანური გადასახადის იმ ნაწილისა, რომელიც ამ შემოსავალს მიეწერება (მე-2 პუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლი — საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციას საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგენენ: რეზიდენტი ფიზიკური პირები, რომელთა შემოსავალიც საქართველოში გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება; არარეზიდენტი ფიზიკური პირები, თუ მათი საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება (პირველი ნაწილი). მეწარმე ფიზიკური პირი ეკონომიკური საქმიანობის შეწყვეტისას დეკლარაციას 30 სამუშაო დღის ვადაში წარადგენს (მე-2 ნაწილი). პირს, რომელიც დეკლარაციის წარდგენას არ არის ვალდებული, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით (მე-4 ნაწილი).
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-10–მე-12 მუხლები და ოქმის მე-2 და მე-3 პუნქტები — დივიდენდზე წყაროს სახელმწიფოს გადასახადი არ უნდა აღემატებოდეს 10 %-ს (0 %-ს, თუ ბენეფიციური მფლობელი კომპანიაა, რომელიც კაპიტალის სულ მცირე 10 %-ს პირდაპირ ფლობს); პროცენტი იბეგრება მხოლოდ ბენეფიციური მფლობელის რეზიდენტობის სახელმწიფოში; როიალტი იბეგრება ბენეფიციური მფლობელის რეზიდენტობის სახელმწიფოში. ოქმი: შეღავათები არ ენიჭება პირს, რომელიც შემოსავლის ბენეფიციური მფლობელი არ არის; მე-10–მე-12 მუხლები არ გამოიყენება, თუ უფლების შექმნის ან გადაცემის ძირითადი მიზანი ამ მუხლებით სარგებლობა იყო.
- art. 80 LIRPF (deducción por doble imposición internacional) — თუ შემოსავალი საზღვარგარეთ იქნა მიღებული და დაბეგრილი, გამოიქვითება ორ თანხას შორის ნაკლები: საზღვარგარეთ ფაქტობრივად გადახდილი გადასახადი, რომელიც IRPF-ის იდენტური ან ანალოგიურია, ან ესპანური საშუალო ეფექტური განაკვეთით ამ შემოსავალზე გამოთვლილი გადასახადი.
- art. 95 bis LIRPF (ganancias patrimoniales por cambio de residencia) — ვინც ესპანეთის რეზიდენტობას კარგავს ბოლო 15 წლიდან სულ მცირე 10 წლის რეზიდენტობის შემდეგ, იბეგრება აქციებისა და წილების საბაზრო და შეძენის ღირებულებას შორის დადებით სხვაობაზე, თუ მათი ჯამური ღირებულება 4 000 000 ევროს აღემატება, ან თუ წილი 25 %-ზე მეტია და მისი ღირებულება 1 000 000 ევროს აღემატება. გათვალისწინებულია გადავადება სამუშაოდ დროებითი გადასვლისას ან ინფორმაციის გაცვლის შეთანხმების მქონე ქვეყანაში გადასვლისას.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-13 მუხლის მე-4–მე-6 პუნქტები — აქციების ან შესადარი წილების გასხვისების შემოსავალი, რომელთა ღირებულების 50 %-ზე მეტი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მეორე სახელმწიფოში მდებარე უძრავ ქონებას უკავშირდება, შეიძლება იქ დაიბეგროს (მე-4 პუნქტი); ასევე — აქციები ან უფლებები, რომლებიც მეორე სახელმწიფოში მდებარე უძრავი ქონებით სარგებლობის უფლებას იძლევა (მე-5 პუნქტი); სხვა ქონების გასხვისების შემოსავალი იბეგრება მხოლოდ გამსხვისებლის რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-6 პუნქტი).
- art. 8.2 LIRPF — ესპანეთის მოქალაქე, რომელიც ახალ საგადასახადო რეზიდენტობას არათანამშრომლობით იურისდიქციაში (ყოფილი „საგადასახადო სამოთხე“) ადასტურებს, IRPF-ის გადამხდელად რჩება გადასვლის წელსა და მომდევნო ოთხ წელს.
- Orden HFP/115/2023, de 9 de febrero (jurisdicciones no cooperativas), texto consolidado — არათანამშრომლობითი იურისდიქციების ნუსხა (ანგილია, ბაჰრეინი, ბერმუდა, ფიჯი, გუამი, გერნსი, მენის კუნძული, კაიმანის კუნძულები, ვანუატუ და სხვ.) — საქართველო ნუსხაში არ არის (rules/es/countries/GE.json, C-es-GE-ის შემოწმება, 13.11.2026).
- art. 93 LIRPF (régimen especial para trabajadores, profesionales, emprendedores e inversores desplazados a territorio español), Ley 28/2022 — ვინც ესპანეთში გადასვლის გამო ხდება ესპანეთის რეზიდენტი, შეუძლია აირჩიოს დაბეგვრა არარეზიდენტების გადასახადის (IRNR) წესებით გადასვლის წელსა და მომდევნო ხუთ წელს, თუ წინა ხუთი წლის განმავლობაში ესპანეთის რეზიდენტი არ ყოფილა და გადასვლა უკავშირდება, სხვებთან ერთად, შრომით ხელშეკრულებას (მათ შორის, მხოლოდ ტელემატიკური საშუალებებით დისტანციურ მუშაობას), დირექტორის თანამდებობას ან მაღალკვალიფიციურ სამეწარმეო ან პროფესიულ საქმიანობას.
- AEAT, modelo 720 — preguntas frecuentes («Sanciones y efectos») — ესპანეთის რეზიდენტი modelo 720-ს წარადგენს, თუ საზღვარგარეთ არსებული აქტივების ერთი ბლოკის (ანგარიშები; ფასიანი ქაღალდები, დაზღვევა და რენტა; უძრავი ქონება) ჯამური ღირებულება 50 000 ევროს აღემატება, ხოლო განმეორებით — მხოლოდ მაშინ, თუ ბლოკის ღირებულება ბოლო დეკლარაციის შემდეგ 20 000 ევროზე მეტით გაიზარდა; 2022 წლის 5/2022 კანონიდან ზოგადი საჯარიმო რეჟიმი მოქმედებს.
- საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2023 წლის 1 მარტის №60 ბრძანება (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე; გამოქვეყნდა 02.03.2023, ძალაშია 15.04.2023) — არაოფიციალური წყარო: BDO Georgia, Tax Newsletter, 2023 წლის აპრილი; REVERA — არაოფიციალური წყარო (საგადასახადო კონსულტანტები; ბრძანების ოფიციალური ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ვერ მოიძებნა). მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირი: დადასტურებული ქონება 3 000 000 ლარზე მეტი ან განცხადებამდე 3 წლის განმავლობაში წლიური შემოსავალი 200 000 ლარზე მეტი. რეზიდენტად ცნობისთვის დამატებით საჭიროა (1) ბინადრობის ნებართვა, ბინადრის მოწმობა ან საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა, ან (2) განცხადების წინა საგადასახადო წელს საქართველოში არსებული წყაროდან არანაკლებ 25 000 ლარის შემოსავალი; ორივე შემთხვევაში — საქართველოში არანაკლებ 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ღირებულების ქონება საკუთრებაში. განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წარმომადგენლის მეშვეობითაც. REVERA-ს ცნობით, სტატუსი მხოლოდ იმ წლისთვის ენიჭება, რომელშიც განცხადება წარადგინეს.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-18 და მე-19 მუხლები — წარსულ დაქირავებით მუშაობასთან დაკავშირებით გადახდილი პენსიები და მსგავსი ანაზღაურება იბეგრება მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-18 მუხლი; სოციალური დაზღვევის პენსიებისთვის ცალკე წესი არ არის). სახელმწიფო სამსახურის ხელფასი იბეგრება მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სამსახური მეორე სახელმწიფოში ხორციელდება და პირი მისი რეზიდენტია და ამავე დროს ან მისი ნაციონალური პირია, ან მისი რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა; სახელმწიფო სამსახურის პენსია — მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პირი მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტიცაა და ნაციონალური პირიც (მე-19 მუხლი).
- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი (2015 წლის 27 ოქტომბრის №4346 კანონი) — პროფესიულ საჯარო მოხელედ შეიძლება მიიღონ მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე (პირველი პუნქტი); საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულე საჯარო დაწესებულებაში შეიძლება დასაქმდეს მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულებით (მე-3 პუნქტი).
- Instituto Nacional de la Seguridad Social — Convenios Bilaterales y Multilateral Iberoamericano de Seguridad Social (2017) — ესპანეთის სოციალური უზრუნველყოფის ორმხრივი შეთანხმებები (ანდორა, არგენტინა, ავსტრალია, ბრაზილია, კანადა, ჩილე, კორეა, აშშ, იაპონია, მექსიკა, რუსეთი, უკრაინა და სხვ. — 23 ქვეყანა) — საქართველო ნუსხაში არ არის; შემდგომი შეთანხმება საქართველოსთან არ მოიძებნა (შემოწმდა 13.11.2026).
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- AEAT — Certificados tributarios de residencia fiscal: ¿dónde se obtiene? — ესპანეთის საგადასახადო სააგენტოს (AEAT) რეზიდენტობის ცნობა ელექტრონულად მოითხოვება (ელექტრონული ხელმოწერით, DNIe ან Cl@ve Móvil) და, როგორც წესი, მაშინვე გაიცემა; შესაძლებელია ოფისშიც, წინასწარი ჩაწერით.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი — საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი — „ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი აქვს ორივე სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი)“.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი — „თუ შეუძლებელია იმ სახელმწიფოს დადგენა, სადაც მას აქვს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ან თუ მას არ აქვს მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არც ერთ ამ სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს“.
- საქართველო–ესპანეთის 2010 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ და „d“ ქვეპუნქტები — „c“: „თუ ის ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე სახელმწიფოში ან არ ცხოვრობს არც ერთ მათგანში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის ნაციონალურ პირსაც წარმოადგენს“; „d“: „თუ ის არის ორივე სახელმწიფოს ან არ არის არცერთი მათგანის ნაციონალური პირი, მაშინ ხელშემკვრელ სახელმწიფოთა კომპეტენტური ორგანოები საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე“; ნაციონალური პირი — ნებისმიერი ფიზიკური პირი, რომელსაც ხელშემკვრელი სახელმწიფოს ნაციონალობა ან მოქალაქეობა აქვს (მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „i“ ქვეპუნქტი).
სასამართლო პრაქტიკა
- ესპანეთის ცენტრალური ეკონომიკურ-ადმინისტრაციული ტრიბუნალი (Tribunal Económico-Administrativo Central, TEAC), დოქტრინა, RG 00/04045/2020 (განმეორებულია RG 00/04812/2020-ში, 25.04.2023), 28.03.2023 — art. 9.1.a LIRPF-ის მიზნებისთვის ყოფნა შედგება დადასტურებული დღეებისგან, ორ დადასტურებულ ყოფნას შორის „ნავარაუდევი“ დღეებისგან და დროებითი არყოფნისგან; დღე სრულად ითვლება, საათების მინიმუმის გარეშე; ზღვარი — 184 დღე.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები აშშ-ში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები გერმანიაში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები იტალიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები ნიდერლანდებში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები პორტუგალიაში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები უნგრეთში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩეხეთში
- გადასახადები ჩინეთში