საგადასახადო რეზიდენტობა ჩეხეთში და საქართველოში
ჩეხეთი რეზიდენტად გთვლით, თუ იქ მუდმივი საცხოვრებელი გაქვთ (bydliště) — სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის შემოწმების გარეშე, ან თუ კალენდარულ წელს ჩეხეთში სულ მცირე 183 დღე იმყოფებოდით; მაშინ რეზიდენტი ხართ მთელი წლისთვის, 1 იანვრიდან (§ 2 ZDP). ვინც ჩეხეთში მხოლოდ სწავლის ან მკურნალობის მიზნით იმყოფება, რეზიდენტი არ არის. საქართველო რეზიდენტად გთვლით, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით, და რეზიდენტ ფიზიკურ პირს უცხოურ შემოსავალს არ უბეგრავს. ორმაგ რეზიდენტობას 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება. ორივე სახელმწიფო მეორე სახელმწიფოში გადახდილ გადასახადს ჩაითვლის.
უფასოდ, რეგისტრაციის გარეშე, დაახლოებით 3 წუთი. დასკვნა — საქართველოს საგადასახადო კოდექსით, ჩეხეთის კანონმდებლობასთან და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმებასთან შედარებით.
როდის გთვლით ჩეხეთი საგადასახადო რეზიდენტად
ჩეხური კანონი სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრს არ ამოწმებს: საკმარისია ჩეხეთში მუდმივი საცხოვრებელი (bydliště) ან კალენდარულ წელს 183 დღე.
- ჩეხეთში მუდმივი საცხოვრებელი გაქვთ — ეს არის bydliště, ამიტომ ჩეხური კანონით ჩეხეთის რეზიდენტი ხართ მისი წარმოშობის დღიდან, მიუხედავად იმისა, საქართველოში ცხოვრობს თუ არა თქვენი ოჯახი.
- კალენდარულ წელს ჩეხეთში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით — ჩეხეთის რეზიდენტი ხართ მთელი წლისთვის, უკუძალით 1 იანვრიდან.
როდის ხართ არარეზიდენტი
- ჩეხეთში მხოლოდ სწავლის ან მკურნალობის მიზნით იმყოფებით — § 2 odst. 3 ZDP-ის მიხედვით ჩეხეთის არარეზიდენტი ხართ 183 დღის შემდეგაც.
- ჩეხეთში მუდმივი საცხოვრებელი არ გაქვთ და 183 დღეზე ნაკლებ ხანს იმყოფებოდით — ჩეხეთის არარეზიდენტი ხართ. ჩეხური წყაროს შემოსავალი (მათ შორის, ჩეხეთში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი) იქ იბეგრება.
სად განსხვავდება ჩეხეთის კანონმდებლობა ქართული წესებისგან
- კოლიზია: ჩეხეთი საცხოვრებელს ან კალენდარულ წელს ითვლის, საქართველო — 12-თვიან პერიოდს. ჩეხეთი რეზიდენტად გთვლით, თუ ჩეხეთში მუდმივი საცხოვრებელი გაქვთ (bydliště) ან კალენდარულ წელს იქ სულ მცირე 183 დღე იმყოფებოდით (§ 2 odst. 2 და 4 ZDP). საქართველო საცხოვრებელსა და ოჯახს არ ამოწმებს: რეზიდენტი ხართ, თუ ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, საქართველოში 183 დღე ან მეტი იმყოფებოდით (საზღვარგარეთ დასვენების, მკურნალობის, მივლინებისა და სწავლის დღეების ჩათვლით), ან სტატუსის საფუძველზე. თუ ორივე სახელმწიფო თავის რეზიდენტად გთვლით, წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, კომპეტენტური ორგანოების ურთიერთშეთანხმება. ჩეხეთის უზენაესი ადმინისტრაციული სასამართლოს პრაქტიკით კრიტერიუმები თანმიმდევრულად გამოიყენება: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ ერთ სახელმწიფოშია, შემდეგ კრიტერიუმებს აღარ ამოწმებენ.
- კოლიზია: ჩეხეთს საცხოვრებელი ჰყოფნის, ინტერესების ცენტრს ის არ ამოწმებს. ჩეხური კანონი სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის ცნებას არ იცნობს: ჩეხეთში მუდმივი საცხოვრებელი (bydliště) უკვე ჩეხეთის რეზიდენტად გაქცევთ, თუნდაც ოჯახი საქართველოში ცხოვრობდეს. ქართული კანონი კი საცხოვრებელს საერთოდ არ ითვალისწინებს — მხოლოდ საქართველოში ყოფნის დღეებს. ამიტომ ორივე სახელმწიფო შეიძლება თავის რეზიდენტად გთვლიდეთ. შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტით, თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ ჩეხეთში გაქვთ, ჩეხეთის რეზიდენტი ხართ; თუ საქართველოშიც გაქვთ — წყვეტს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი (ოჯახი, სამსახური, ქონება), ხოლო მისი დაუდგენლობისას — სად ცხოვრობთ ჩვეულებრივ. ჩეხეთში ნაქირავები ბინაც მუდმივი საცხოვრებელია, თუ მუდმივად ხელმისაწვდომია.
- კოლიზია: 183 დღე ჩეხეთში კალენდარულ წელს და 183 დღე საქართველოში 12-თვიან პერიოდში. ჩეხეთი 183 დღეს კალენდარულ წელში ითვლის და მაშინ რეზიდენტად მთელი წლისთვის გთვლით, უკუძალით 1 იანვრიდან. საქართველო დღეებს ნებისმიერ უწყვეტ 12-თვიან პერიოდში ითვლის, რომელიც არჩეულ წელს მთავრდება, და საქართველოში ყოფნად ითვლის საზღვარგარეთ დასვენების, მკურნალობის, მივლინებისა და სწავლის დღეებსაც; ჩამოსვლისა და გამგზავრების დღე ორივე სახელმწიფოს ეთვლება. ამიტომ, მაგალითად, გადასვლის წელს ან ჩეხეთში ხანგრძლივი მივლინებისას ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი შეიძლება იყოთ. შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტით, თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ საქართველოში გაქვთ, საქართველოს რეზიდენტი ხართ. მაგრამ GFŘ-ის მეთოდიკით ჩეხეთში ნაქირავები ოთახიც შეიძლება მუდმივ საცხოვრებლად ჩაითვალოს — მაშინ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი წყვეტს. ჩეხეთში შესრულებული სამუშაოს ხელფასს ჩეხეთი მაინც დაბეგრავს, თუ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში იქ 183 დღეზე მეტ ხანს იმყოფებოდით (მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტი).
- კოლიზია: საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი 183 დღის გარეშე და ჩეხეთის რეზიდენტობა. საქართველოს რეზიდენტის სტატუსი, რომელიც 183 დღის გარეშე მოგენიჭათ (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს), მხოლოდ იმ საგადასახადო წელზე ვრცელდება, რომლისთვისაც ცნობა გაიცა. ჩეხეთისთვის ასეთი ცნობა ჩეხეთის რეზიდენტობას არ აუქმებს: თუ ჩეხეთში bydliště ან 183 დღე გაქვთ, ორმაგ რეზიდენტობას შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი წყვეტს — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი; საქართველოში ფაქტობრივი ცხოვრების გარეშე მიღებული სტატუსი ამ კრიტერიუმებს არ ცვლის.
კიდევ რა უნდა იცოდეთ
- რომელი შეთანხმება მოქმედებს: საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმება. მოქმედებს „საქართველოს აღმასრულებელ ხელისუფლებასა და ჩეხეთის რესპუბლიკის მთავრობას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ“ შეთანხმება (თბილისი, 2006 წლის 23 მაისი): ძალაშია 2007 წლის 4 მაისიდან და გამოიყენება 2008 წლის 1 იანვრიდან. ტექსტები ქართულ, ჩეხურ და ინგლისურ ენებზეა; განსხვავებისას ინგლისური ტექსტი უპირატესია. შეთანხმებას მრავალმხრივი კონვენცია (MLI) ავსებს — პრეამბულა, ძირითადი მიზნის ტესტი და ურთიერთშეთანხმების პროცედურის დაწყება ნებისმიერი სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოში (MLI-ის მე-6, მე-7 და მე-16 მუხლები; სინთეზირებული ტექსტი mof.ge-ზე); ფიზიკური პირის რეზიდენტობის წესს (მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი) MLI არ ცვლის. ბიზნესის მოგება, მათ შორის თავისუფალი პროფესიებისა — მე-7 მუხლი (დამოუკიდებელი პირადი მომსახურების ცალკე მუხლი არ არის; მომსახურება მუდმივ დაწესებულებას ქმნის, თუ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში 6 თვეს აღემატება); ხელფასი — მე-14 მუხლი (183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში); დივიდენდი — მაქსიმუმ 10 %, პროცენტი — 8 %, როიალტი — 5 % ან 10 % (საავტორო — მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში); პენსიები — მე-17 მუხლი (რეზიდენტობის სახელმწიფო); ორმაგი დაბეგვრის აცილება — 22-ე მუხლი (ორივე სახელმწიფოში ჩათვლით); ურთიერთშეთანხმების პროცედურა — 24-ე მუხლი (სამი წელი).
- ჩეხეთში მუშაობა საქართველოს რეზიდენტად: 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში. ჩეხეთში ფიზიკურად შესრულებული სამუშაოს ხელფასი ჩეხური წყაროს შემოსავალია, დამსაქმებლის მიუხედავად (§ 22 odst. 1 písm. b) ZDP). თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, ჩეხეთს მისი დაბეგვრა არ შეუძლია, თუ ერთდროულად სრულდება მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის სამივე პირობა: ჩეხეთში არაუმეტეს 183 დღე იმყოფებით ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ფისკალურ წელს იწყება ან მთავრდება (მოძრავი პერიოდი და არა კალენდარული წელი); ანაზღაურებას იხდის დამქირავებელი, რომელიც ჩეხეთის რეზიდენტი არ არის; ხარჯს არ ატარებს დამქირავებლის მუდმივი დაწესებულება ჩეხეთში. „დამქირავებელი“ ის პირია, რომელსაც სამუშაოს შედეგზე უფლება აქვს და მასთან დაკავშირებულ რისკს ატარებს (მე-3 პუნქტი): თუ ქართული კომპანია ჩეხურ კომპანიაში გაგზავნით, დამქირავებლად შეიძლება ჩეხური კომპანია ჩაითვალოს. სხვა შემთხვევაში ჩეხეთი ხელფასს ბეგრავს (15 % / 23 %). საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი უცხოური წყაროს შემოსავალია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი, 104-ე მუხლი), ამიტომ ორმაგი დაბეგვრა არ წარმოიშობა და ქართული ჩათვლა არ დაგჭირდებათ.
- საქართველოდან მომსახურება ჩეხი კლიენტებისთვის. საქართველოდან უცხოელი დამკვეთებისთვის გაწეული მომსახურება ქართული წყაროს შემოსავალია (104-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ინდივიდუალური მეწარმისთვის 1 %. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და ჩეხეთში მუდმივი დაწესებულება არ გაქვთ, ასეთ შემოსავალს ჩეხეთი ვერ დაბეგრავს (მე-7 მუხლი). დამოუკიდებელი პირადი მომსახურების ცალკე მუხლი შეთანხმებაში არ არის, ხოლო ჩეხეთში ფიზიკურად გაწეული მომსახურება მუდმივ დაწესებულებას მხოლოდ მაშინ ქმნის, თუ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში ჯამში 6 თვეს აღემატება (მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი). თუ ჩეხმა გადამხდელმა გადასახადი მაინც დაგიკავათ, წარუდგინეთ მას საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა და დაბრუნება ჩეხეთში მოითხოვეთ: საქართველო ამ გადასახადს ვერ ჩაითვლის, რადგან ჩათვლა (22-ე მუხლის პირველი პუნქტი) მხოლოდ იმ შემოსავალზეა შესაძლებელი, რომლის დაბეგვრაც შეთანხმებით ჩეხეთს შეუძლია.
- შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ: ჩეხეთი მხოლოდ ჩეხურ შემოსავალს ბეგრავს. თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ, ჩეხეთში არარეზიდენტად იბეგრებით (§ 2 odst. 3 ZDP — არარეზიდენტია ისიც, ვინც ასეთად შეთანხმებით ითვლება) და ჩეხეთს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ ჩეხური წყაროს შემოსავალი შეთანხმების ფარგლებში: ჩეხეთში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი (მე-14 მუხლი), ჩეხეთში არსებული უძრავი ქონების შემოსავალი (მე-6 მუხლი), ჩეხური დივიდენდი — მაქსიმუმ 10 %, პროცენტი — 8 %, როიალტი — 5 % (აღჭურვილობა) ან 10 % (პატენტი, პროგრამული უზრუნველყოფა, ნოუ-ჰაუ); საავტორო როიალტი ჩეხეთში არ იბეგრება (მე-10–მე-12 მუხლები); ბიზნესის მოგება — მხოლოდ ჩეხეთში მუდმივი დაწესებულებისას (მე-7 მუხლი). საქართველოში ეს შემოსავლები უცხოური წყაროსია და რეზიდენტი ფიზიკური პირისთვის გათავისუფლებულია, ამიტომ ჩეხური გადასახადის ჩათვლა (22-ე მუხლის პირველი პუნქტი) მხოლოდ მაშინ დაგჭირდებათ, თუ ჩეხეთი ქართული წყაროს შემოსავალს დაბეგრავს. შეთანხმების განაკვეთით სარგებლობისთვის ჩეხ გადამხდელს საქართველოს რეზიდენტობის ცნობა წარუდგინეთ.
- შეთანხმებით ჩეხეთის რეზიდენტი ხართ: საქართველო მხოლოდ ქართულ შემოსავალს ბეგრავს, ჩეხეთი ქართულ გადასახადს ჩაითვლის. თუ შეთანხმებით ჩეხეთის რეზიდენტი ხართ, საქართველო გბეგრავთ როგორც არარეზიდენტს — მხოლოდ ქართული წყაროს შემოსავალზე და შეთანხმების ფარგლებში: საქართველოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი საქართველოში არ იბეგრება, თუ მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის სამივე პირობა სრულდება; ქართულ დივიდენდზე, პროცენტსა და როიალტიზე ქართული კანონით 5 % იკავება, რაც შეთანხმების ზღვარს არ აღემატება, ხოლო საავტორო როიალტი საქართველოში საერთოდ არ იბეგრება (მე-12 მუხლი); ბიზნესის მოგება, მათ შორის საქართველოდან ჩეხ დამკვეთებზე გაწეული მომსახურება, — მხოლოდ საქართველოში მუდმივი დაწესებულებისას (მე-7 მუხლი). შეთანხმებაზე მეტად დაკავებული ქართული გადასახადი (მაგალითად, მომსახურებაზე 10 %) N2 ფორმით და ჩეხეთის რეზიდენტობის ცნობით (potvrzení o daňovém domicilu) ბრუნდება — 3 წლის ვადაში. ჩეხეთი მსოფლიო შემოსავალს ბეგრავს და ქართულ გადასახადს ჩაითვლის — არაუმეტეს ჩეხური გადასახადის იმ ნაწილისა, რომელიც ამ შემოსავალზე მოდის (22-ე მუხლის პირველი პუნქტი, § 38f ZDP); ქართველი დამსაქმებლის ხელფასი, რომელიც საქართველოში დაიბეგრა, ჩეხეთში შეიძლება პროგრესიით გათავისუფლდეს, თუ ეს უფრო ხელსაყრელია (§ 38f odst. 4 ZDP); ჩაუთვლელი ქართული გადასახადი მხოლოდ ხარჯად გამოიქვითება (§ 24 odst. 2 písm. ch) ZDP).
- სწავლა ან მკურნალობა ჩეხეთში. ვინც ჩეხეთში მხოლოდ სწავლის ან მკურნალობის მიზნით იმყოფება, ჩეხეთის რეზიდენტი არ არის, თუნდაც იქ 183 დღე ან მეტი გაატაროს (§ 2 odst. 3 ZDP). საქართველოდან მიღებული თანხები ცხოვრების, სწავლისა და კვალიფიკაციის ამაღლებისთვის ჩეხეთში არ იბეგრება (შეთანხმების მე-19 მუხლი). საქართველოსთვის საზღვარგარეთ სწავლისა და მკურნალობის დღეები, თუ სპეციალურად ამ მიზნით გაემგზავრეთ, საქართველოში ყოფნის დღეებს ემატება (34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), ამიტომ, როგორც წესი, საქართველოს რეზიდენტი რჩებით; უცხოური წყაროს შემოსავალი კი რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
- გადასვლის წელი: ჩეხეთი წელს ყოფს, საქართველო — არა. GFŘ-ის მეთოდიკით ჩეხეთი რეზიდენტობის გაყოფას (dělená rezidence) აღიარებს როგორც შიდა კანონით, ისე შეთანხმებით: bydliště რეზიდენტობას მისი წარმოშობის დღიდან იძლევა, 183 დღე კი — მთელი წლისთვის, 1 იანვრიდან. საქართველო სტატუსს მთელი კალენდარული წლისთვის ადგენს, 12-თვიანი პერიოდი კი შეიძლება წინა წელს დაიწყოს. ამიტომ გადასვლის წელს ერთი და იმავე თვეებისთვის შეიძლება ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყოთ — მაშინ შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი იმ პერიოდის გარემოებების მიხედვით წყვეტს. შეინახეთ გადასვლის თარიღის მტკიცებულებები (ქირავნობის ხელშეკრულება, სამსახურში მიღება, საზღვრის კვეთის ჩანაწერები): ჩეხეთში მტკიცების ტვირთი გადასახადის გადამხდელს აკისრია.
- საქართველოს სახელმწიფო სამსახური ჩეხეთში. საქართველოს სახელმწიფოს მიერ სახელმწიფო სამსახურისთვის გადახდილ ხელფასს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს; ჩეხეთს მისი დაბეგვრა მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ სამსახური ჩეხეთში იქნა გაწეული და ჩეხეთის რეზიდენტი ხართ, რომელიც ან ჩეხეთის მოქალაქეა, ან ჩეხეთის რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა (მე-18 მუხლის პირველი პუნქტი). საქართველოს კანონით საზღვარგარეთ სახელმწიფო სამსახურში მყოფი პირი საქართველოს რეზიდენტია, ყოფნის დღეების მიუხედავად.
- პენსიები: ბეგრავს რეზიდენტობის სახელმწიფო, საჯარო სამსახურის პენსიას — გადამხდელი სახელმწიფო. წარსულ დაქირავებით შრომასთან დაკავშირებულ პენსიებს მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფო ბეგრავს (მე-17 მუხლი); სოციალური უზრუნველყოფის ცალკე წესი შეთანხმებაში არ არის, ამიტომ ჩეხური სახელმწიფო პენსია (ČSSZ), რომელიც წარსულ სამუშაოს უკავშირდება, OECD-ის კომენტარის მიხედვით იმავე მუხლით ბეგრება. საქართველოს რეზიდენტის ჩეხურ პენსიას მხოლოდ საქართველო ბეგრავს, რომელიც უცხოური წყაროს შემოსავალს რეზიდენტს არ უბეგრავს; ჩეხეთის რეზიდენტის ქართულ პენსიას — მხოლოდ ჩეხეთი, სადაც პენსია გარკვეულ ლიმიტამდე გათავისუფლებულია (§ 4 odst. 1 písm. g) ZDP). საქართველოში სახელმწიფო პენსია და დაგროვებითი პენსია არ იბეგრება. სახელმწიფო სამსახურის პენსიას მხოლოდ გადამხდელი სახელმწიფო ბეგრავს, თუ მიმღები მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტიც და მოქალაქეც არ არის (მე-18 მუხლის მე-2 პუნქტი).
- სოციალური დაზღვევა: საქართველოსა და ჩეხეთს შორის შეთანხმება არ არის. საქართველოსა და ჩეხეთს შორის სოციალური უზრუნველყოფის შეთანხმება არ არის (ČSSZ-ის ნუსხაში საქართველო არ არის), ხოლო ევროკავშირის კოორდინაციის წესები საქართველოზე არ ვრცელდება — სადაზღვევო პერიოდები არ ჯამდება და A1 ფორმა არ გაიცემა. ჩეხეთში დაქირავებით მუშაობისას ჩეხური სოციალური და სამედიცინო დაზღვევის შენატანები ჩეხური კანონით სავალდებულოა. საქართველოში სოციალური გადასახადი არ არის; დაგროვებით საპენსიო სქემაში შენატანებს იხდიან საქართველოს მოქალაქეები და მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელები, საგადასახადო რეზიდენტობის მიუხედავად. ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება სოციალურ შენატანებს არ არეგულირებს.
- რეზიდენტობის ცნობები. ჩეხეთში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც საქართველოს რეზიდენტს (მაგალითად, ხელფასის გათავისუფლებისთვის მე-14 მუხლით ან დივიდენდზე, პროცენტსა და როიალტიზე შეთანხმების განაკვეთისთვის), დაგჭირდებათ საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა შესაბამისი წლისთვის (N4 ფორმა). საქართველოში შეთანხმებით სარგებლობისთვის, როგორც ჩეხეთის რეზიდენტს, მოითხოვეთ potvrzení o daňovém domicilu ჩეხეთის ტერიტორიულ საგადასახადო ორგანოში (MF-ის ფორმა № 25 5232, მოსაკრებელი 100 კრონა); საქართველოში მას ქართველი გადამხდელი N1 ფორმას დაურთავს (შეღავათი წყაროსთან) ან თქვენ — N2 ფორმას (დაბრუნება), დამოწმებული ქართული თარგმანით, აპოსტილის გარეშე (ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანება); ზედმეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნება 3 წლის ვადაში შეიძლება (საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი). ცნობები ყოველი წლისთვის მოითხოვეთ.
როგორ წყდება ორმაგი რეზიდენტობა
თუ ორივე სახელმწიფო გთვლით რეზიდენტად, გამოიყენება შეთანხმება („საქართველოს აღმასრულებელ ხელისუფლებასა და ჩეხეთის რესპუბლიკის მთავრობას შორის შემოსავლებსა და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ“ შეთანხმება (თბილისი, 2006 წლის 23 მაისი), მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი). კრიტერიუმები თანმიმდევრულად მოწმდება — მუდმივი საცხოვრებელი, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი, ჩვეულებრივი საცხოვრებელი ადგილი, მოქალაქეობა და, ბოლოს, საგადასახადო ორგანოების ურთიერთშეთანხმება.
შეთანხმება დეტალურად: შემოსავლები, განაკვეთები, 183 დღის წესი →
ტერმინები, რომლებსაც ჩეხეთში შეხვდებით
- bydliště
- საცხოვრებელი ადგილი: მუდმივი საცხოვრებელი ჩეხეთში მასში მუდმივად ყოფნის განზრახვით; რეზიდენტობისთვის საკმარისია, დღეების მინიმუმის გარეშე (§ 2 odst. 4 ZDP)
- daňový rezident
- ჩეხეთის საგადასახადო რეზიდენტი: იბეგრება მსოფლიო შემოსავალზე, 15 % / 23 % განაკვეთით
- daňový nerezident
- არარეზიდენტი: იბეგრება მხოლოდ ჩეხური წყაროს შემოსავალზე (§ 22 ZDP); არარეზიდენტია ისიც, ვინც ასეთად შეთანხმებით ითვლება
- dělená rezidence
- გაყოფილი რეზიდენტობა: წლის ერთი ნაწილი — ერთი სახელმწიფოს რეზიდენტი, დანარჩენი — მეორის; ჩეხეთი მას აღიარებს, საქართველო — არა
- potvrzení o daňovém domicilu
- ჩეხეთის რეზიდენტობის ცნობა; გასცემს ტერიტორიული საგადასახადო ორგანო (ფორმა № 25 5232, მოსაკრებელი 100 კრონა)
- finanční úřad
- ჩეხეთის ტერიტორიული საგადასახადო ორგანო
კითხვები
ჩეხეთში ბინას ვქირაობ, ოჯახი კი საქართველოში ცხოვრობს. სად ვარ რეზიდენტი?
ჩეხეთისთვის მუდმივად ხელმისაწვდომი ბინა (bydliště) საკმარისია, თუნდაც ოჯახი საქართველოში იყოს; საქართველოსთვის რეზიდენტი ხართ, თუ 12-თვიან პერიოდში საქართველოში 183 დღე დააგროვეთ. წყვეტს შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი: თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში გაქვთ, რეზიდენტი ხართ იმ სახელმწიფოსი, სადაც უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები გაქვთ — ოჯახი ამაში დიდ წონას ატარებს.
რამდენ დღეს შემიძლია ვიმუშაო ჩეხეთში ისე, რომ ხელფასზე იქ გადასახადი არ გადავიხადო?
შეთანხმების მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტით — არაუმეტეს 183 დღე ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც ფისკალურ წელს იწყება ან მთავრდება, თუ დამსაქმებელი ჩეხეთის რეზიდენტი არ არის და ხელფასს ჩეხეთში მისი მუდმივი დაწესებულება არ იხდის. დამსაქმებლად ის ითვლება, ვისაც სამუშაოს შედეგზე უფლება აქვს და რისკს ატარებს. საქართველოში საზღვარგარეთ შესრულებული სამუშაოს ხელფასი რეზიდენტისთვის გათავისუფლებულია.
საქართველოდან ჩეხ კლიენტებს ვემსახურები. გადასახადს ჩეხეთშიც გადავიხდი?
თუ შეთანხმებით საქართველოს რეზიდენტი ხართ და ჩეხეთში მუდმივი დაწესებულება არ გაქვთ, ასეთ შემოსავალს მხოლოდ საქართველო ბეგრავს (მე-7 მუხლი) — 20 %, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსით 1 %. ჩეხეთში ფიზიკურად გაწეული მომსახურება მუდმივ დაწესებულებას მხოლოდ მაშინ ქმნის, თუ ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში 6 თვეს აღემატება. ჩეხ კლიენტს საქართველოს შემოსავლების სამსახურის რეზიდენტობის ცნობა მიაწოდეთ.
წყაროები
კანონმდებლობა და ოფიციალური განმარტებები
- § 2 odst. 2 zákona č. 586/1992 Sb. (ZDP) — ჩეხეთის საგადასახადო რეზიდენტია ფიზიკური პირი, რომელსაც ჩეხეთში აქვს საცხოვრებელი ადგილი (bydliště) ან ჩვეულებრივ იქ იმყოფება; ის იბეგრება ყველა წყაროდან მიღებულ შემოსავალზე.
- § 2 odst. 4 ZDP — ჩვეულებრივ იმყოფება პირი, რომელიც კალენდარულ წელს ჩეხეთში სულ მცირე 183 დღე იმყოფებოდა — უწყვეტად ან რამდენიმე პერიოდად; ითვლება ყოველი დაწყებული დღე. Bydliště არის ადგილი, სადაც პირს აქვს მუდმივი საცხოვრებელი ისეთ გარემოებებში, რომლებიც მასში მუდმივად ყოფნის განზრახვაზე მიუთითებს.
- GFŘ, «Informace k určování daňové rezidence fyzických osob», č. j. 39105/26/7100-20113-010370 (2026) — ჩეხეთის საგადასახადო ადმინისტრაციის გენერალური დირექტორატის მეთოდიკა: 183 დღე რეზიდენტობას მთელი კალენდარული წლისთვის იძლევა, უკუძალით 1 იანვრიდან, bydliště — მისი წარმოშობის დღიდან; შესაძლებელია წლის გაყოფა (dělená rezidence) როგორც შიდა კანონით, ისე შეთანხმებით; ჩამოსვლისა და გამგზავრების დღე ორივე სახელმწიფოს ეთვლება; ბინადრობის ნებართვა და დაზღვევის ქვეყანა გადამწყვეტი არ არის; მტკიცების ტვირთი გადასახადის გადამხდელს აკისრია.
- § 2 odst. 3 ZDP — არარეზიდენტია პირი, რომელიც მე-2 პუნქტის პირობებს არ აკმაყოფილებს ან რომელსაც ასეთად საერთაშორისო შეთანხმება მიიჩნევს; ის მხოლოდ ჩეხური წყაროს შემოსავალზე იბეგრება (§ 22). ვინც ჩეხეთში მხოლოდ სწავლის ან მკურნალობის მიზნით იმყოფება, არარეზიდენტია, თუნდაც ჩვეულებრივ იქ იმყოფებოდეს.
- § 22 odst. 1 písm. b) ZDP — ჩეხეთში შესრულებული დაქირავებითი სამუშაოს ხელფასი ჩეხური წყაროს შემოსავალია, დამსაქმებლის მიუხედავად.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების 27-ე მუხლი და დასკვნითი დებულება — შეთანხმება ძალაში შევიდა უკანასკნელი შეტყობინების მიღების დღიდან — 2007 წლის 4 მაისს — და გამოიყენება წყაროსთან დაკავებულ გადასახადებზე 2008 წლის 1 იანვრიდან გადახდილ ან დარიცხულ შემოსავალზე, ხოლო სხვა გადასახადებზე — 2008 წლის 1 იანვრიდან დაწყებულ საგადასახადო წლებზე. შეთანხმება შედგენილია ქართულ, ჩეხურ და ინგლისურ ენებზე, ყველა ტექსტი თანაბრად ავთენტურია; ქართულ და ჩეხურ ტექსტებს შორის განსხვავებისას უპირატესობა ინგლისურ ტექსტს ენიჭება. საქართველოს მხრიდან რატიფიცირებულია პარლამენტის 2006 წლის 10 ოქტომბრის №3559-IIს დადგენილებით.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი — ორივე სახელმწიფოს რეზიდენტი ფიზიკური პირი: a) ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი; თუ მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოში აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები აქვს (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი); b) თუ სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის დადგენა შეუძლებელია ან მუდმივი საცხოვრებელი არცერთ სახელმწიფოში არ აქვს — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც ჩვეულებრივ ცხოვრობს; c) თუ ჩვეულებრივ ორივე სახელმწიფოში ცხოვრობს ან არცერთში — მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის მოქალაქესაც წარმოადგენს; d) თუ სტატუსის დადგენა a)–c) ქვეპუნქტებით შეუძლებელია, საკითხს კომპეტენტური ორგანოები ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე გადაწყვეტენ (უპირატესი ინგლისური ტექსტი: თუ ორივე სახელმწიფოს მოქალაქეა ან არცერთის).
- საქართველო–ჩეხეთის შეთანხმების სინთეზირებული ტექსტი მრავალმხრივი კონვენციის (MLI) გათვალისწინებით (საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო) — MLI ძალაშია საქართველოსთვის 2019 წლის 1 ივლისიდან, ჩეხეთისთვის — 2020 წლის 1 სექტემბრიდან; შეთანხმებაზე ვრცელდება MLI-ის მე-6 (პრეამბულა), მე-7 (ძირითადი მიზნის ტესტი) და მე-16 (ურთიერთშეთანხმების პროცედურა) მუხლები. საქართველომ MLI-ის მე-4 მუხლზე სრული დათქმა გააკეთა, ამიტომ მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი უცვლელია.
- საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო — ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების ნუსხა — ნუსხაში 58 შეთანხმებაა. სერვისის 30 ქვეყნიდან მოქმედებს შეთანხმებები უკრაინასთან, პოლონეთთან, ჩეხეთთან, რუმინეთთან, უნგრეთთან, თურქეთთან, ჩინეთთან, ინდოეთთან, იაპონიასთან, გერმანიასთან, ავსტრიასთან, საფრანგეთთან, ესპანეთთან, პორტუგალიასთან, იტალიასთან, სინგაპურთან, შვედეთთან, შვეიცარიასთან, გაერთიანებულ სამეფოსთან და ნიდერლანდთან. ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, კანადასთან, მექსიკასთან, ბრაზილიასთან, არგენტინასთან, ინდონეზიასთან, მალაიზიასთან, ტაივანთან, პაკისტანთან და ბანგლადეშთან შეთანხმება არ არის.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლი (2010 წლის 17 სექტემბრის №3591 კანონი) — საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო (კალენდარული) წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს, ან რომელიც ამ წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში (მე-2 ნაწილი). ფაქტობრივად ყოფნის დროს ემატება დრო, რომლითაც პირი გავიდა საქართველოს ფარგლების გარეთ სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად (მე-3 ნაწილი); არ ითვლება საქართველოში ყოფნა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში (საქართველოს მოქალაქის გარდა), ტრანზიტით, აგრეთვე სამკურნალოდ ან დასასვენებლად (მე-4 ნაწილი). დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად (მე-5 ნაწილი). სტატუსი დგინდება ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის; დღეები, რომელთა მიხედვითაც პირი წინა პერიოდში ჩაითვალა რეზიდენტად, მომდევნო პერიოდში არ გაითვალისწინება (მე-8 ნაწილი).
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-14 მუხლი — ხელფასი იბეგრება რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ სამუშაო მეორე სახელმწიფოში არ სრულდება; თუ სრულდება — მეორე სახელმწიფოსაც შეუძლია დაბეგვრა. თუმცა მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში იბეგრება, თუ ერთდროულად: a) მიმღები მეორე სახელმწიფოში იმყოფება პერიოდით ან პერიოდებით, რომელთა საერთო ხანგრძლივობა არ აღემატება 183 დღეს ნებისმიერი თორმეტთვიანი პერიოდის განმავლობაში, რომელიც იწყება ან მთავრდება მოცემულ ფისკალურ წელს; b) ანაზღაურებას იხდის დამქირავებელი, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი არ არის; c) ანაზღაურება არ არის წარმოქმნილი დამქირავებლის მუდმივ დაწესებულებაში მეორე სახელმწიფოში (მე-2 პუნქტი). „დამქირავებელი“ ნიშნავს პირს, რომელსაც სამუშაოს შესრულების უფლება აქვს და მასთან დაკავშირებულ რისკზე პასუხს აგებს (მე-3 პუნქტი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი და 104-ე მუხლი — გადასახადისაგან თავისუფლდება რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი (მათ შორის, სარგებელი), რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს (82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ფ“ ქვეპუნქტი). საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს განეკუთვნება (104-ე მუხლი): საქართველოში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავალი; საქართველოში მომსახურების გაწევით მიღებული შემოსავალი, მათ შორის, როცა მომსახურების გამწევი და მიმღები სხვადასხვა სახელმწიფოში არიან და გამწევი საქართველოს რეზიდენტია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მომსახურება უცხო ქვეყანაში მისი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ხორციელდება (პირველი ნაწილის „გ.ზ“ ქვეპუნქტი); რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან მიღებული დივიდენდი; რეზიდენტის მიერ გადახდილი პროცენტი, როიალტი, პენსია ან სტიპენდია; საქართველოში არსებული უძრავი ქონებით მიღებული შემოსავალი და სხვა.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-7 მუხლი და მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი — საწარმოს მოგება იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში, თუ საწარმო მეორე სახელმწიფოში საქმიანობას იქ განლაგებული მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით არ ახორციელებს; თუ ახორციელებს — მეორე სახელმწიფოს შეუძლია დაბეგროს მხოლოდ მუდმივი დაწესებულებისთვის მიკუთვნებული მოგება. დამოუკიდებელი პირადი მომსახურების ცალკე მუხლი შეთანხმებაში არ არის. მუდმივ დაწესებულებად ითვლება აგრეთვე მომსახურება, მათ შორის საკონსულტაციო ან მმართველობითი, თუ საქმიანობა მეორე სახელმწიფოს ტერიტორიაზე ხორციელდება პერიოდით ან პერიოდებით, რომელთა საერთო ხანგრძლივობა ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში 6 თვეს აღემატება.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 84–93-ე მუხლები (მიკრო და მცირე ბიზნესი) — მიკრო ბიზნესი: ფიზიკური პირი დაქირავებული შრომის გამოყენების გარეშე, რომლის ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 30 000 ლარს არ აღემატება, საშემოსავლო გადასახადისგან თავისუფლდება (84-ე, 86-ე მუხლები); დეკლარაცია — მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (93-ე მუხლის პირველი ნაწილი). მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მეწარმე ფიზიკურ პირს (88-ე, 89-ე მუხლები): დასაბეგრი შემოსავალი — საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი ხელფასის გარდა — იბეგრება 1 %-ით, ხოლო თუ წლის ერთობლივი შემოსავალი 500 000 ლარს გადააჭარბებს — 3 %-ით (90-ე მუხლი); სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალი 500 000 ლარს ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, აღემატება (89-ე მუხლი); დეკლარაციის წარდგენა და გადასახადის გადახდა — არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა (93-ე მუხლის 1¹ ნაწილი). მთავრობას შეუძლია ცალკეული საქმიანობის აკრძალვა ამ რეჟიმში (88-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების 22-ე მუხლი — რეზიდენტის შემოსავალზე, რომელიც შეთანხმებით შეიძლება დაიბეგროს მეორე სახელმწიფოში, რეზიდენტობის სახელმწიფო დაუშვებს მეორე სახელმწიფოში გადახდილი გადასახადის გამოქვითვას — არაუმეტეს გადასახადის იმ ნაწილისა, რომელიც გამოქვითვამდე ამ შემოსავალზე იყო დაანგარიშებული (პირველი პუნქტი; ორივე სახელმწიფოში ჩათვლა). გათავისუფლებული შემოსავალი შეიძლება დარჩენილ შემოსავალზე გადასახადის გაანგარიშებისას იქნეს გათვალისწინებული (მე-2 პუნქტი).
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-10–მე-12 მუხლები — წყაროს სახელმწიფოს გადასახადი ბენეფიციარული მფლობელისთვის, რომელიც მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტია: დივიდენდი — 10 % (5 % — კომპანიისთვის, რომელიც კაპიტალის სულ მცირე 25 %-ს ფლობს); პროცენტი — 8 % (სახელმწიფოს, ცენტრალური ბანკისა და სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული სესხების პროცენტი — მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში); როიალტი — 5 % სამრეწველო, კომერციული ან სამეცნიერო აღჭურვილობისთვის და 10 % პატენტის, სასაქონლო ნიშნის, პროგრამული უზრუნველყოფისა და ნოუ-ჰაუსთვის, ხოლო ლიტერატურის, ხელოვნებისა და მეცნიერების ნაწარმოებებზე საავტორო როიალტი (ფილმების ჩათვლით) იბეგრება მხოლოდ რეზიდენტობის სახელმწიფოში.
- § 38f ZDP — ორმაგი დაბეგვრა შეთანხმების მიხედვით აღმოიფხვრება — ჩვეულებრივი ჩათვლით (უცხოური გადასახადი ჩაითვლება არაუმეტეს ჩეხური გადასახადისა, რომელიც უცხოურ შემოსავალზე მოდის, თითოეული სახელმწიფოსთვის ცალ-ცალკე) ან პროგრესიით გათავისუფლებით. იმ სახელმწიფოში შესრულებული სამუშაოს ხელფასი, რომელსაც იქაური დამსაქმებელი იხდის და რომელიც იქ დაიბეგრა, ჩეხეთში შეიძლება პროგრესიით გათავისუფლდეს, თუ ეს გადამხდელისთვის უფრო ხელსაყრელია (მე-4 პუნქტი).
- § 24 odst. 2 písm. ch) ZDP — საზღვარგარეთ გადახდილი საშემოსავლო გადასახადი რეზიდენტისთვის ხარჯად მხოლოდ იმ ნაწილში ჩაითვლება, რომლის ჩათვლაც § 38f-ით ვერ მოხერხდა.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 125-ე მუხლი; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებებით შეღავათების გამოყენებისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების შესახებ (matsne.gov.ge, კონსოლიდირებული 05.12.2024), 1–5 მუხლები — შეთანხმებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის გადასახადის დაბრუნების წესს ადგენს ფინანსთა მინისტრი (125-ე მუხლი). შეღავათს გადახდის წყაროსთან ქართველი გადამხდელი იყენებს N1 ფორმით, ხოლო შეთანხმების განაკვეთზე მეტად დაკავებული გადასახადის დაბრუნებას არარეზიდენტი ითხოვს N2 ფორმით; ორივეს ერთვის მიმღების სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს რეზიდენტობის ცნობა დამოწმებული ქართული თარგმანით (აპოსტილი ან ლეგალიზაცია არ მოითხოვება); საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილებას 30 კალენდარულ დღეში იღებს. საქართველოს რეზიდენტი რეზიდენტობის ცნობას N4 ფორმით იღებს, ან შემოსავლების სამსახური უცხო ქვეყნის ფორმას ადასტურებს (მე-5 მუხლი).
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილი — საგადასახადო ორგანოსთვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, რომელიც აითვლება ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-19 მუხლი — სტუდენტის ან სტაჟიორის მიერ ცხოვრების, განათლების მიღების ან კვალიფიკაციის ამაღლებისთვის მიღებული ანაზღაურება, თუ ის სახელმწიფოში მხოლოდ სწავლის მიზნით იმყოფება და ჩასვლამდე მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტი იყო, ამ სახელმწიფოში არ იბეგრება, თუ დაფინანსების წყარო მის ფარგლებს გარეთ მდებარეობს.
- საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2023 წლის 1 მარტის №60 ბრძანება (საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე; გამოქვეყნდა 02.03.2023, ძალაშია 15.04.2023) — არაოფიციალური წყარო: BDO Georgia, Tax Newsletter, 2023 წლის აპრილი; REVERA — არაოფიციალური წყარო (საგადასახადო კონსულტანტები; ბრძანების ოფიციალური ტექსტი matsne.gov.ge-ზე ვერ მოიძებნა). მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილი პირი: დადასტურებული ქონება 3 000 000 ლარზე მეტი ან განცხადებამდე 3 წლის განმავლობაში წლიური შემოსავალი 200 000 ლარზე მეტი. რეზიდენტად ცნობისთვის დამატებით საჭიროა (1) ბინადრობის ნებართვა, ბინადრის მოწმობა ან საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა, ან (2) განცხადების წინა საგადასახადო წელს საქართველოში არსებული წყაროდან არანაკლებ 25 000 ლარის შემოსავალი; ორივე შემთხვევაში — საქართველოში არანაკლებ 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ღირებულების ქონება საკუთრებაში. განცხადების წარდგენა შესაძლებელია წარმომადგენლის მეშვეობითაც. REVERA-ს ცნობით, სტატუსი მხოლოდ იმ წლისთვის ენიჭება, რომელშიც განცხადება წარადგინეს.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-17 და მე-18 მუხლები — წარსულ დაქირავებით შრომასთან დაკავშირებით რეზიდენტისთვის გადახდილი პენსიები და მსგავსი ანაზღაურება იბეგრება მხოლოდ მიმღების რეზიდენტობის სახელმწიფოში (მე-17 მუხლი). სახელმწიფო სამსახურის ხელფასი იბეგრება მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა სამსახური მეორე სახელმწიფოში იქნა გაწეული და პირი მისი რეზიდენტია, რომელიც ან მისი მოქალაქეა, ან მისი რეზიდენტი მხოლოდ სამსახურის გაწევის მიზნით არ გამხდარა; სახელმწიფო სამსახურის პენსია — მხოლოდ გადამხდელ სახელმწიფოში, თუ პირი მეორე სახელმწიფოს რეზიდენტიც და მოქალაქეც არ არის (მე-18 მუხლი).
- „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლი (2015 წლის 27 ოქტომბრის №4346 კანონი) — პროფესიულ საჯარო მოხელედ შეიძლება მიიღონ მხოლოდ საქართველოს მოქალაქე (პირველი პუნქტი); საზღვარგარეთ მცხოვრები თანამემამულე საჯარო დაწესებულებაში შეიძლება დასაქმდეს მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულებით (მე-3 პუნქტი).
- § 4 odst. 1 písm. g), § 22 odst. 1 písm. g) bod 9 a § 36 odst. 1 ZDP (znění 1. 8.–31. 12. 2026) — საპენსიო დაზღვევის გასაცემელი გათავისუფლებულია; რეგულარულად გაცემული პენსია — არაუმეტეს წლის 1 იანვრის მინიმალური ხელფასის 36-მაგი ოდენობისა (§ 4 odst. 1 písm. g)). ჩეხეთიდან გაცემული პენსია არარეზიდენტისთვის ჩეხური წყაროს შემოსავალია (§ 22 odst. 1 písm. g) bod 9); ლიმიტს ზემოთ ნაწილზე გადასახადი დეკლარაციით დგინდება.
- საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ და „ბ³“ ქვეპუნქტები — საშემოსავლო გადასახადისაგან თავისუფლდება მიღებული გრანტი, სახელმწიფო პენსია, სახელმწიფო კომპენსაცია და სახელმწიფო სტიპენდია („ბ“ ქვეპუნქტი), აგრეთვე დაგროვებითი საპენსიო სქემის მონაწილის ინდივიდუალურ საპენსიო ანგარიშზე განხორციელებული საპენსიო შენატანი, მისგან მიღებული სარგებელი და გაცემული პენსია, გარდა კანონით გათვალისწინებული დაბრუნების შემთხვევებისა („ბ³“ ქვეპუნქტი).
- ČSSZ — Přehled dvoustranných smluv o sociálním zabezpečení sjednaných ČR — ჩეხეთის სოციალური უზრუნველყოფის ორმხრივი შეთანხმებების ნუსხაში (მათ შორის, ავსტრალია, ინდოეთი, იაპონია, კანადა, კორეა, მოლდოვა, აშშ, თურქეთი, უკრაინა) საქართველო არ არის — არც მოქმედი, არც ხელმოწერილი შეთანხმება (C-cs-GE-ის შემოწმება, 13.11.2026).
- „დაგროვებითი პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1-ლი, მე-3 და 34¹ მუხლები — კანონი ვრცელდება საქართველოს მოქალაქეებზე, აგრეთვე უცხო ქვეყნის მოქალაქეებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებზე, რომლებსაც საქართველოში მუდმივი ბინადრობის ნებართვა აქვთ. შენატანები: დამსაქმებელი — 2 % და დასაქმებული — 2 % დასაბეგრი ხელფასიდან; თვითდასაქმებული — 4 % (მონაწილეობა ნებაყოფლობითია); სახელმწიფო — 2 % წლიური შემოსავლიდან 24 000 ლარამდე და 1 % — 24 000-დან 60 000 ლარამდე. მონაწილეს, რომელმაც დაკარგა საქართველოს მოქალაქეობა ან მუდმივი ბინადრობის ნებართვა, შეუძლია ერთჯერადად მიიღოს თავისი საპენსიო აქტივები.
- Informace GFŘ k vydávání potvrzení o daňovém domicilu, č. j. 3324/20/7100-40112-803723, a příloha 1 (tiskopis MF č. 25 5232) — ჩეხეთის რეზიდენტობის ცნობას (potvrzení o daňovém domicilu) ტერიტორიული საგადასახადო ორგანო გასცემს — MF-ის სამენოვანი ფორმით № 25 5232 ან უცხოური ადმინისტრაციის ფორმაზე, რომელსაც გადამხდელი წარადგენს; განცხადება ჩეხურად წარედგინება, მოსაკრებელი 100 კრონაა.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „a“ ქვეპუნქტი — „ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას აქვს მუდმივი საცხოვრებელი, თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი აქვს ორივე სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც მას გააჩნია უფრო მჭიდრო პირადი და ეკონომიკური კავშირები (სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი)“.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „b“ ქვეპუნქტი — „თუ შეუძლებელია იმ სახელმწიფოს დადგენა, სადაც მას აქვს სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი ან თუ მას მუდმივი საცხოვრებელი არ აქვს არცერთ სახელმწიფოში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, სადაც იგი ჩვეულებრივ ცხოვრობს“.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „c“ და „d“ ქვეპუნქტები — „c“: „თუ ის ჩვეულებრივ ცხოვრობს ორივე სახელმწიფოში ან არ ცხოვრობს არცერთ მათგანში, ის ჩაითვლება მხოლოდ იმ სახელმწიფოს რეზიდენტად, რომლის მოქალაქესაც იგი წარმოადგენს“; „d“: „თუ შეუძლებელია მისი სტატუსის დადგენა a)-c) ქვეპუნქტების შესაბამისად, მაშინ ხელშემკვრელ სახელმწიფოთა კომპეტენტური ორგანოები საკითხს გადაწყვეტენ ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე“; უპირატესი ინგლისური ტექსტი „d“-ს უკავშირებს შემთხვევას, როცა პირი ორივე სახელმწიფოს მოქალაქეა ან არცერთის; პროცედურა — 24-ე მუხლი.
- საქართველო–ჩეხეთის 2006 წლის შეთანხმების 24-ე მუხლის პირველი პუნქტი — თუ პირი თვლის, რომ ერთი ან ორივე სახელმწიფოს მოქმედება იწვევს მის დაბეგვრას შეთანხმების საწინააღმდეგოდ, მას შეუძლია, შიდა საშუალებებისგან დამოუკიდებლად, საქმე წარუდგინოს იმ სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს, რომლის რეზიდენტიცაა, — დაბეგვრის გამომწვევი მოქმედების შესახებ პირველი შეტყობინებიდან სამი წლის განმავლობაში. MLI-ის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტით საქმე ნებისმიერი ხელშემკვრელი სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოს შეიძლება წარედგინოს.
სასამართლო პრაქტიკა
- ჩეხეთის უზენაესი ადმინისტრაციული სასამართლო (Nejvyšší správní soud), 10 Afs 195/2017-57, 16.07.2018 — საშემოსავლო გადასახადის კანონი სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრის ცნებას არ იცნობს: bydliště-სთვის გადამწყვეტია ჩეხეთში მუდმივი საცხოვრებელი მასში მუდმივად ცხოვრების განზრახვით; ოჯახს საზღვარგარეთ მნიშვნელობა არ აქვს.
- ჩეხეთის უზენაესი ადმინისტრაციული სასამართლო (Nejvyšší správní soud), 7 Afs 251/2014-40, 22.01.2015 — Bydliště არ არის იგივე, რაც რეგისტრირებული საცხოვრებელი ადგილი ან უძრავი ქონების საკუთრება — ესენი მხოლოდ არაპირდაპირი ნიშნებია; დასკვნა, რომელიც მხოლოდ რეგისტრაციას ეყრდნობა და საზღვარგარეთ სამუშაოს, სწავლასა და ოჯახს არ აფასებს, შემოწმებადი არ არის.
- ჩეხეთის უზენაესი ადმინისტრაციული სასამართლო (Nejvyšší správní soud), 1 Afs 239/2017-37, 01.11.2017 — OECD-ის მოდელზე დაფუძნებული შეთანხმების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის კრიტერიუმები თანმიმდევრულად გამოიყენება: თუ მუდმივი საცხოვრებელი მხოლოდ ერთ სახელმწიფოშია, პირი ამ სახელმწიფოს რეზიდენტია; სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრი მხოლოდ მაშინ მოწმდება, როცა მუდმივი საცხოვრებელი ორივე სახელმწიფოშია.
განახლდა 17.11.2026. შედეგი მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს საგადასახადო ან იურიდიულ კონსულტაციას. შემოსავლების სამსახურმა და სასამართლოებმა შეიძლება ნორმები სხვაგვარად განმარტონ, მათ შორის აქ გაუთვალისწინებელი გარემოებების გამო, ხოლო კანონმდებლობა იცვლება. გადაწყვეტილების მიღებამდე მიმართეთ კვალიფიციურ სპეციალისტს.
სხვა ქვეყნები
- გადასახადები ავსტრიაში
- გადასახადები არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
- გადასახადები არგენტინაში
- გადასახადები აშშ-ში
- გადასახადები ბანგლადეშში
- გადასახადები ბრაზილიაში
- გადასახადები გაერთიანებულ სამეფოში
- გადასახადები გერმანიაში
- გადასახადები ესპანეთში
- გადასახადები თურქეთში
- გადასახადები იაპონიაში
- გადასახადები ინდოეთში
- გადასახადები ინდონეზიაში
- გადასახადები იტალიაში
- გადასახადები კანადაში
- გადასახადები მალაიზიაში
- გადასახადები მექსიკაში
- გადასახადები ნიდერლანდებში
- გადასახადები პაკისტანში
- გადასახადები პოლონეთში
- გადასახადები პორტუგალიაში
- გადასახადები რუმინეთში
- გადასახადები საფრანგეთში
- გადასახადები სინგაპურში
- გადასახადები ტაივანში
- გადასახადები უკრაინაში
- გადასახადები უნგრეთში
- გადასახადები შვედეთში
- გადასახადები შვეიცარიაში
- გადასახადები ჩინეთში